うっせぇわ (Ussē wa — Ồn ào quá) của Ado là bài gây tiếng vang lớn năm 2020, hát bằng giọng của một người trẻ chán ngán khuôn phép. Về mặt học tiếng, bài có hai đặc điểm: 213 chữ khác nhau trong 635 chữ (lặp chỉ 66% — bài giàu từ), và toàn bộ dùng lối nói suồng sã.
うっせぇ, ちっちゃな — lối biến âm của khẩu ngữ
Tên bài đã là bài học: うっせぇ là dạng biến của うるさい (ồn ào, phiền phức).
- ai → ee: うるさい → うっせぇ, すごい → すげぇ, やばい → やべぇ, 高い → たけぇ.
- Thêm っ để nhấn: ちいさな → ちっちゃな, やはり → やっぱり.
- Đây là giọng nam tính, suồng sã, thường thấy ở thanh niên và trong anime.
Người học nên nhận ra nhưng đừng dùng. Nói うっせぇ với người Nhật lớn tuổi hoặc trong công việc là thô lỗ nghiêm trọng. Nhưng không biết dạng này thì xem phim và nghe nhạc sẽ hụt rất nhiều.
～てやる — "để tao cho mà xem"
Câu 「それが何か見せつけてやる」(sore ga nani ka misetsukete yaru) — "để tôi cho các người thấy nó là cái gì".
- やる = あげる ở dạng thô. Nghĩa gốc là "làm cho ai đó".
- Khi người nói tự nói về mình, ～てやる mang giọng thách thức, quyết tâm: 見てろよ、やってやる (xem đây, tôi làm cho mà xem).
- Với người bề trên thì tuyệt đối không dùng — phải là ～てあげる hoặc ～て差し上げる.
Đây là ví dụ rõ nhất cho thấy tiếng Nhật mã hoá quan hệ trên dưới ngay trong động từ, thứ tiếng Việt xử lý bằng đại từ xưng hô.
気づいたら — ～たら của sự phát hiện
Câu 「気づいたら大人になっていた」(kizuitara otona ni natte ita) — "quay đi quay lại đã thành người lớn".
- Ở đây ～たら không phải "nếu" mà là "khi… thì (phát hiện ra)". Vế sau luôn ở thể quá khứ và luôn là điều ngoài dự tính.
- Mẫu quen: 家に帰ったら誰もいなかった (về đến nhà thì chẳng có ai).
- Cụm 気づいたら = "chợt nhận ra thì đã…" — dùng rất nhiều.
Câu còn có ～になっていた: なる (trở thành) + ていた (trạng thái đã hoàn tất từ trước). Không phải "đã trở thành" đơn thuần mà là "hoá ra đã ở trạng thái đó từ lúc nào".
Và 「あなたじゃ分からないかもね」(anata ja wakaranai kamo ne) cho hai thứ: じゃ = では rút gọn, mang giọng coi nhẹ; かも = かもしれない rút gọn, "có lẽ".
Từ vựng nên nhặt
| Từ | Romaji | Nghĩa | Cấp | Số lần |
|---|---|---|---|---|
| あなた | anata | anh, các người | N5 | 4 |
| 精神 | seishin | tinh thần | N3 | 2 |
| 健康 | kenkō | sức khoẻ | N3 | 2 |
| 絶対 | zettai | tuyệt đối | N4 | 2 |
| 問題 | mondai | vấn đề | N5 | 2 |
| 把握 | haaku | nắm bắt | N2 | 1 |
| 混乱 | konran | hỗn loạn | N3 | 1 |
| 不満 | fuman | bất mãn | N3 | 1 |
Bảng này cho thấy một điều thú vị: ca từ suồng sã nhưng từ vựng lại toàn từ Hán Nhật trang trọng (精神, 把握, 混乱, 不満, 会計, 注文). Đó chính là thủ pháp của bài — dùng ngôn ngữ công sở để chế giễu khuôn phép công sở. Với người Việt, nhóm từ này dễ nhớ vì âm Hán Việt trùng khít: tinh thần, bả ác, hỗn loạn, bất mãn.
Cách học với bài này
Bài chạy 15,7 câu mỗi phút với 213 chữ khác nhau — nặng về từ. Cách hợp lý: dùng bài này để học nhận diện lối nói suồng sã, không phải để học nói. Lập một bảng hai cột: dạng suồng sã trong bài ở cột trái, dạng chuẩn tương ứng ở cột phải.
Khi nói chuyện thật, hãy dùng cột phải.