Từ vựng tiếng Trung chủ đề thời tiết

Thời tiết là chủ đề nhỏ nhưng chứa một điểm ngữ pháp bất ngờ: trong tiếng Trung, mưa và tuyết là những thứ "rơi xuống", nên chúng đi với động từ 下. Người Việt nói "trời mưa" (mưa là vị ngữ), người Trung Quốc nói 下雨, "rơi mưa". Trật tự ngược lại hoàn toàn.

Bảng từ: thời tiết cơ bản

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa	Ví dụ
天气	tiānqì	thời tiết	今天的天气很好。 Thời tiết hôm nay rất đẹp.
热	rè	nóng	六月天很热。 Trời tháng sáu rất nóng.
冷	lěng	lạnh	今天冷，比昨天冷。 Hôm nay lạnh, lạnh hơn hôm qua.
暖和	nuǎnhuo	ấm áp	春天很暖和。
凉快	liángkuai	mát mẻ	晚上比较凉快。
下雨	xiàyǔ	trời mưa	今天下雨了。 Hôm nay trời mưa rồi.
下雪	xiàxuě	trời tuyết	北京冬天下雪。
刮风	guāfēng	nổi gió	外面刮风了。
大雨	dàyǔ	mưa lớn	昨天下大雨。
小雨	xiǎoyǔ	mưa nhỏ	外面下小雨。
台风	táifēng	bão	台风来了。
晴天	qíngtiān	trời nắng	明天是晴天。
阴天	yīntiān	trời âm u	今天是阴天。
云	yún	mây	天上有很多云。
雾	wù	sương mù	早上有雾。
太阳	tàiyáng	mặt trời	太阳出来了。 Mặt trời mọc rồi.
气温	qìwēn	nhiệt độ	今天气温三十度。
天气预报	tiānqì yùbào	dự báo thời tiết	看天气预报了吗？

下 và 刮: hai động từ của trời

Thời tiết trong tiếng Trung là chuyện trời làm gì, nên nó cần động từ:

Tiếng Trung	Nghĩa đen	Tiếng Việt
下雨	rơi + mưa	trời mưa
下雪	rơi + tuyết	trời tuyết
刮风	thổi + gió	trời nổi gió
出太阳	ra + mặt trời	trời nắng lên

Cả bốn đều đặt động từ trước, hiện tượng sau, ngược với tiếng Việt. Sai lầm kinh điển của người mới là nói 雨下了 hoặc 风很大了 theo lối tiếng Việt; câu đúng là 下雨了 và 刮风了.

Chữ 了 ở cuối rất hay đi kèm, vì thời tiết là thứ vừa thay đổi: 下雨了 nghĩa là "mưa rồi đấy" (trước đó chưa mưa). Đây đúng vai trò chính của 了, xem bài chữ 了 trong tiếng Trung.

大 và 小 làm nên cả bảng cường độ

Không cần từ riêng cho "mưa phùn", "mưa rào", "mưa như trút": ghép 大 (lớn) hoặc 小 (nhỏ) vào trước là xong.

• 小雨, mưa nhỏ · 大雨, mưa lớn · 暴雨, mưa như trút (暴 = dữ dội)
• 大风, gió to · 台风, bão · 暴风雨, mưa bão

Quy luật ghép này chạy khắp tiếng Trung, không riêng thời tiết: 大号 (cỡ lớn), 小心 (cẩn thận), 大海 (biển cả). Nhận ra nó là bạn giảm được vài trăm từ phải học thuộc.

Hỏi và nói về thời tiết

Câu	Nghĩa
今天天气怎么样？ Jīntiān tiānqì zěnmeyàng?	Hôm nay thời tiết thế nào?
今天很热。	Hôm nay rất nóng.
外面下雨了，带伞吧。	Ngoài trời mưa rồi, mang ô đi.
明天会下雨吗？	Mai có mưa không?
今天比昨天冷。	Hôm nay lạnh hơn hôm qua.

Câu cuối dùng cấu trúc so sánh với 比 (bǐ), khung câu quan trọng nhất khi nói về thời tiết, vì ta luôn so hôm nay với hôm qua. Công thức: A + 比 + B + tính từ. Chi tiết ở bài câu so sánh với 比.

Đồ dùng theo mùa

Từ	Pinyin	Nghĩa
雨衣	yǔyī	áo mưa
雨鞋	yǔxié	ủng đi mưa
空调	kōngtiáo	máy lạnh
防晒霜	fángshàishuāng	kem chống nắng
热水	rèshuǐ	nước nóng
冷水	lěngshuǐ	nước lạnh

Lại thấy chữ chung: 雨衣 và 雨鞋 đều mở đầu bằng 雨 (mưa), đồ dùng khi mưa. Còn 热水 / 冷水 chỉ là 热 / 冷 ghép với 水. Chủ đề thời tiết là một trong những chỗ ghép từ dễ đoán nhất trong cả tiếng Trung.

Học ở đâu

Từ trong bài nằm ở bộ HSK 1 đến HSK 3 trên Từ Vựng 123, mỗi từ có phát âm chuẩn và câu ví dụ có dịch. Sáu bộ HSK ở học từ vựng tiếng Trung.

Đây là chủ đề đáng học sớm vì lý do rất thực tế: thời tiết là câu chuyện mở đầu an toàn nhất với người lạ ở mọi nền văn hoá. Chỉ cần thuộc 今天天气怎么样 và ba tính từ 热 / 冷 / 好 là bạn có một cuộc trò chuyện. Muốn hệ thống ôn lại chúng đúng lúc sắp quên thì cần một tài khoản.

Câu hỏi hay gặp

热 và 炎热 khác nhau thế nào?
热 là "nóng" thông thường, dùng hằng ngày. 炎热 (yánrè) mạnh hơn nhiều, nóng bức, oi ả, và thiên về văn viết, hay gặp trong bản tin thời tiết. Tương tự 冷 (lạnh) và 寒冷 (hánlěng, lạnh giá).

Vì sao 云 vừa là mây vừa xuất hiện trong từ công nghệ?
云计算 (yún jìsuàn) là "điện toán đám mây", 云端 là "trên đám mây", tiếng Trung dịch nghĩa khái niệm cloud computing bằng đúng chữ mây, y như tiếng Việt. Đây là ví dụ cho thấy từ mới thường được dựng từ chữ cũ chứ không phiên âm.

Từ và câu ví dụ lấy từ kho từ vựng tiếng Trung của Từ Vựng 123. Cập nhật 02/09/2026.