Phát âm tiếng Trung: bốn lỗi người Việt hay mắc và cách sửa
Tiếng Việt và tiếng Trung đều có thanh điệu, nên người Việt vào cửa dễ hơn người phương Tây rất nhiều. Cái khó nằm ở chỗ khác: tiếng Trung có những cách đặt lưỡi mà tiếng Việt không có, và có cặp phân biệt bằng luồng hơi chứ không bằng độ vang.
Bắt đầu từ Bảng pinyin nếu bạn chưa đọc thông mặt chữ.
Bốn lỗi và cách tự sửa
Mỗi lỗi kèm lý do người Việt mắc phải — biết lý do thì sửa nhanh hơn nhiều so với chỉ được bảo là “đọc lại cho đúng”.
- #1
Gán bốn thanh vào dấu tiếng Việt
Thấy thanh 3 xuống rồi lên nên gán vào dấu hỏi, thấy thanh 4 đổ xuống nên gán vào dấu huyền hoặc nặng. Gần đúng nên nghe lọt tai, nhưng lệch đủ để người bản xứ thấy ngay.
Cách sửa: Học thanh bằng cách nghe cặp đối lập: mā – má – mǎ – mà đọc liền nhau. So sánh trong cùng một chuỗi dễ hơn nhiều so với nhớ từng thanh rời.
- #2
Không phân biệt bật hơi và không bật hơi
Sáu cặp b–p, d–t, g–k, j–q, zh–ch, z–c phân biệt bằng luồng hơi. Tiếng Việt không dùng luồng hơi để phân biệt nghĩa, nên tai người Việt bỏ qua nó.
Cách sửa: Để một tờ giấy mỏng trước miệng. Chữ bật hơi phải làm giấy rung rõ, chữ không bật hơi thì giấy đứng yên. Luyện tới khi tự thấy được khác biệt.
- #3
Đọc âm quặt lưỡi thành âm thường
zh, ch, sh, r đòi cuốn đầu lưỡi lên vòm miệng — vị trí không có trong tiếng Việt, nên người học thường thay bằng tr, s gần nhất.
Cách sửa: Đặt đầu lưỡi chạm vòm cứng phía sau chân răng rồi mới phát âm. Ban đầu nghe rất cường điệu; đó là dấu hiệu bạn đang làm đúng.
- #4
Bỏ thanh khi nói nhanh
Nói chậm thì thanh đúng, ghép thành câu là thanh trôi mất. Đây là lỗi của người đã qua giai đoạn đầu, và là lỗi khó tự nhận ra nhất.
Cách sửa: Ghi âm chính mình đọc một câu rồi nghe lại ngay. Đối chiếu với bản đọc mẫu của cùng câu đó trong phần luyện nghe.
Bắt chước là cách sửa nhanh nhất
Đọc mô tả cách đặt lưỡi chỉ đưa bạn đi được nửa đường. Nửa còn lại là nghe người bản xứ nói rồi lặp lại cho tới khi hai bên nghe giống nhau.
Phát âm tiếng Trung: vì sao người Việt vào cửa dễ nhưng vẫn sai
Người Việt học phát âm tiếng Trung có một lợi thế lớn mà người phương Tây không có: tiếng Việt vốn đã có thanh điệu, nên tai bạn quen với việc cao độ làm đổi nghĩa. Đó là rào cản lớn nhất với phần lớn người học, và bạn bước qua nó gần như miễn phí.
Nhưng lợi thế đó cũng sinh ra một cái bẫy: vì thấy quen, người Việt hay GÁN bốn thanh tiếng Trung vào sáu dấu tiếng Việt. Gần đúng nên nghe lọt tai, và vì lọt tai nên không ai sửa, cho tới lúc gặp người bản xứ và họ phải hỏi lại.
Cái khó thật sự nằm ở hai chỗ khác: những vị trí đặt lưỡi mà tiếng Việt không có (nhóm quặt lưỡi zh, ch, sh, r), và cặp phân biệt bằng luồng hơi chứ không bằng độ vang.
Tự kiểm bằng công cụ có sẵn trong nhà
Một tờ giấy mỏng đủ để kiểm cả sáu cặp bật hơi: giấy rung là bật hơi, giấy đứng yên là không. Đây là phép thử khách quan, không phụ thuộc vào việc tai bạn đã phân biệt được hay chưa.
Với thanh điệu, cách tốt nhất là ghi âm chính mình rồi nghe lại ngay sau bản mẫu. Tai người rất giỏi so sánh hai thứ liền nhau và rất kém đánh giá một thứ đứng một mình.
Thứ tự nên sửa
Sửa thanh trước, phụ âm sau. Sai phụ âm thì người nghe còn đoán được; sai thanh là thành một từ khác, và ngữ cảnh không phải lúc nào cũng cứu được.
Trong phụ âm thì sửa nhóm bật hơi trước nhóm quặt lưỡi, vì nhóm bật hơi gây hiểu nhầm nhiều hơn.