Tiếng Trung giản thể và phồn thể khác nhau thế nào, nên học loại nào

Admin

2 tháng 9, 20265 phút đọc204 lượt xem

Nội dung bài viết

Tiếng Trung giản thể và phồn thể là hai cách viết chữ Hán của cùng một ngôn ngữ, không phải hai thứ tiếng. Chữ giản thể () ít nét hơn, dùng ở Trung Quốc đại lục, Singapore và Malaysia; chữ phồn thể (, viết bằng chính hệ phồn thể là ) giữ dạng truyền thống, dùng ở Đài Loan, Hồng Kông và Ma Cao. Ví dụ: / (học), / (nói), / (nước). Người học để thi HSK, làm việc với đối tác đại lục hoặc mới bắt đầu nên học giản thể; người nhắm Đài Loan, Hồng Kông nên học phồn thể.

So sánh nhanh

	Giản thể 简体	Phồn thể 繁體
Nơi dùng chính thức	Trung Quốc đại lục, Singapore, Malaysia	Đài Loan, Hồng Kông, Ma Cao
Số nét	Ít hơn ở những chữ được giản hoá	Nhiều hơn
Kỳ thi	HSK, HSKK	TOCFL (Đài Loan)
Phát âm đi kèm thường gặp	Tiếng phổ thông, ghi bằng pinyin	Đài Loan: tiếng Hoa phổ thông, thường dạy kèm chú âm; Hồng Kông, Ma Cao: tiếng Quảng Đông
Gặp trong	Giáo trình phổ thông, mạng xã hội và phim đại lục, phần lớn nội dung tiếng Trung trên mạng	Phim, nhạc Đài Loan và Hồng Kông, sách cổ, thư pháp, câu đối, biển hiệu chùa miếu

Ngữ pháp và phần lớn từ vựng giống nhau. Khác biệt ngoài mặt chữ nằm ở một số từ và cách phát âm giữa đại lục và Đài Loan, như / (taxi), / (khoai tây). Tiếng Quảng Đông ở Hồng Kông là một ngôn ngữ nói khác; xem tiếng Đài Loan, tiếng Quảng Đông khác tiếng phổ thông thế nào.

30 cặp chữ giản thể – phồn thể hay gặp

Giản thể	Phồn thể	Pinyin	Nghĩa
		ài	yêu
		shuō	nói
		huì	biết, sẽ; cuộc họp
		zhè	này
		men	(chỉ số nhiều)
		gè	cái, chiếc
		shí	thời gian
		lái	đến
		xué	học
		guó	nước
		jiàn	thấy, gặp
		duì	đúng; đối với
		hái / huán	còn; trả lại
		guò	qua
		kāi	mở
		chē	xe
		mén	cửa
		cháng / zhǎng	dài; lớn lên
		shū	sách
		tīng	nghe
		mǎi	mua
		mài	bán
		qián	tiền
		yǔ	ngôn ngữ
		huà	lời nói
		fàn	cơm
		diàn	điện
		diǎn	điểm; giờ
		hàn	Hán
		mǎ	ngựa

Sáu cách giản hoá chữ

Trung Quốc đại lục công bố phương án giản hoá chữ Hán năm 1956. Chữ giản thể không phải bộ chữ mới mà được rút gọn từ chữ phồn thể theo các cách lặp lại:

Giữ một phần của chữ: → (âm thanh), → (bay), → (rộng).
Thay phần phức tạp bằng ký hiệu đơn giản: → , → , → , → (cùng dùng ).
Lấy dạng chữ thảo làm chuẩn: → , → , → .
Thay phần chỉ âm bằng chữ đơn giản cùng âm: → , → , → .
Gộp các chữ đồng âm làm một: (sau) và (hoàng hậu) → ; (tóc) và (phát) → ; (mì) và (mặt) → ; (khô) và (làm) → .
Rút gọn bộ thủ: → , → , → , → , → , → . Một bộ đổi là hàng trăm chữ đổi theo, nên đây là quy luật đáng nhớ nhất.

Nhiều chữ không đổi ở cả hai hệ: , , , , , , , , , , , , , , . Phần lớn chữ thông dụng nhất nằm trong nhóm này.

Chỗ dễ sai khi chuyển đổi

Vì cách 5 gộp nhiều chữ làm một, chuyển từ giản thể sang phồn thể bằng máy có thể ra chữ sai:

Giản thể	Phồn thể đúng tuỳ nghĩa
(tóc)	, không phải
(phát triển)
(mì sợi)
(thể diện)
(sạch)
(cán bộ)
(sau này)
(hoàng hậu)

Nên học giản thể hay phồn thể

Học giản thể nếu thi HSK, du học hoặc làm việc với Trung Quốc đại lục, làm việc ở doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam, hoặc chưa có mục tiêu cụ thể. Phần lớn giáo trình, app và từ điển cho người Việt dùng giản thể.
Học phồn thể nếu định du học, lao động ở Đài Loan, làm việc với Hồng Kông, hoặc nghiên cứu Hán Nôm, văn bản cổ. Kỳ thi tương ứng ở Đài Loan là TOCFL, xem TOCFL là gì.
Học một hệ để viết, tập đọc hệ kia sau. Người đã vững một hệ thường đọc được hệ còn lại sau vài tuần làm quen, vì quy luật giản hoá lặp lại và nhiều chữ giống nhau. Học viết cả hai hệ cùng lúc từ đầu dễ gây lẫn.

Gõ và chuyển đổi giữa hai hệ

Bộ gõ trên Windows, macOS, điện thoại đều có bản giản thể và phồn thể; cài đúng hệ đang học. Hướng dẫn ở bài cách gõ tiếng Trung.
Trang từ điển Hán Nôm hvdic.thivien.net có công cụ chuyển văn bản giản thể sang phồn thể và ngược lại. Kết quả nên soát lại các chữ gộp ở bảng trên.

Người học qua nhạc Hoa sẽ gặp phồn thể rất sớm vì nhiều bài hát đến từ Đài Loan và Hồng Kông, xem nhạc Hoa dùng chữ phồn thể hay giản thể.

tiếng Trung chữ Hán giản thể