Cách dùng trợ từ と trong tiếng Nhật: và, cùng với, trích dẫn, điều kiện

Trợ từ と (to) có bốn việc chính: nối danh từ với nghĩa "và" (liệt kê đủ), chỉ người "cùng với", đánh dấu lời trích dẫn, ý nghĩ trước 言う, 思う, và nối hai vế thành điều kiện "hễ… thì…". Ví dụ: パンと牛乳を買いました。 (pan to gyūnyū o kaimashita, "tôi mua bánh mì và sữa"), 友達と映画を見ました。 (tomodachi to eiga o mimashita, "tôi xem phim với bạn").

Tóm tắt các cách dùng của と

Cách dùng	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Và (liệt kê đủ)	N と N	肉と野菜	thịt và rau
Cùng với	Người + と	家族と住んでいます。	Tôi sống cùng gia đình.
Đối tượng qua lại, so sánh	N と + 結婚する, 違う…	兄と喧嘩しました。	Tôi cãi nhau với anh trai.
Trích dẫn, ý nghĩ	Câu + と + 言う / 思う	面白いと思います。	Tôi nghĩ là hay.
Điều kiện "hễ… thì"	V (từ điển) + と	春になると、暖かくなります。	Cứ sang xuân là trời ấm lên.

1. と nghĩa là "và": chỉ nối danh từ

と nối hai hay nhiều danh từ và ngụ ý đã kể đủ. Muốn nói "như là… vân vân" (còn thứ khác chưa kể), dùng や, thường kèm など.

Dùng と	Dùng や
机の上にペンとノートがあります。 Trên bàn có bút và vở (chỉ hai thứ đó).	机の上にペンやノートがあります。 Trên bàn có bút, vở… (còn thứ khác).

と không nối được tính từ, động từ hay mệnh đề. Nối các loại này dùng thể て: 安くておいしい (rẻ và ngon), 食べて寝ました (ăn rồi ngủ).

2. と nghĩa là "cùng với"

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
友達と京都に行きました。	tomodachi to Kyōto ni ikimashita	Tôi đi Kyoto cùng bạn.
彼女と一緒に料理を作ります。	kanojo to issho ni ryōri o tsukurimasu	Tôi nấu ăn cùng bạn gái.
誰と来ましたか。	dare to kimashita ka	Bạn đến với ai?

Thêm 一緒に (issho ni, cùng nhau) để nhấn mạnh; bỏ đi nghĩa không đổi.

3. Đối tượng của hành động qua lại, so sánh

Một số động từ cần hai bên (kết hôn, cãi nhau, bàn bạc) và các từ so sánh (giống, khác) đánh dấu bên kia bằng と.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
去年、彼と結婚しました。	kyonen, kare to kekkon shimashita	Năm ngoái tôi kết hôn với anh ấy.
先生と相談します。	sensei to sōdan shimasu	Tôi bàn với thầy giáo.
私の意見は田中さんと同じです。	watashi no iken wa Tanaka-san to onaji desu	Ý kiến của tôi giống anh Tanaka.
日本語はベトナム語と違います。	nihongo wa Betonamu-go to chigaimasu	Tiếng Nhật khác tiếng Việt.

と hay に? 友達と話します là nói chuyện qua lại với bạn; 先生に話します là nói cho thầy biết (một chiều). Tương tự 友達と会います nhấn việc hẹn gặp nhau, còn 駅で友達に会いました là gặp bạn.

4. と trích dẫn lời nói, ý nghĩ, tên gọi

Đứng trước 言う (nói), 思う (nghĩ), 書いてある (có viết), と đóng vai dấu ngoặc kép. Phần trước と ở thể thường nếu là trích gián tiếp.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
明日は晴れると思います。	ashita wa hareru to omoimasu	Tôi nghĩ mai trời nắng.
田中さんは来ないと言いました。	Tanaka-san wa konai to iimashita	Anh Tanaka nói là không đến.
「ありがとう」はベトナム語で何と言いますか。	"arigatō" wa Betonamu-go de nan to iimasu ka	"Arigatō" tiếng Việt nói là gì?
これは「箸」という物です。	kore wa "hashi" to iu mono desu	Đây là cái gọi là "đũa".

5. と điều kiện: "hễ… thì…"

V (dạng từ điển) + と, kết quả: khi vế trước xảy ra thì vế sau tất yếu xảy ra theo. Hay dùng cho quy luật tự nhiên, cách dùng máy móc, chỉ đường.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
このボタンを押すと、ドアが開きます。	kono botan o osu to, doa ga akimasu	Bấm nút này thì cửa mở.
まっすぐ行くと、右に駅があります。	massugu iku to, migi ni eki ga arimasu	Đi thẳng thì bên phải có nhà ga.
お酒を飲むと、顔が赤くなります。	osake o nomu to, kao ga akaku narimasu	Hễ uống rượu là mặt tôi đỏ lên.

Vế sau của と điều kiện không được là ý muốn, lời mời, yêu cầu của người nói. Những câu đó dùng ~たら.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 安いとおいしいです。 → ✓ 安くておいしいです。
  と không nối tính từ; dùng thể て.
• ✗ ご飯を食べたと寝ました。 → ✓ ご飯を食べて寝ました。
  と không nối hai hành động liên tiếp.
• ✗ りんごとみかんなどを買いました。 → ✓ りんごやみかんなどを買いました。
  Liệt kê chưa hết (có など) dùng や.
• ✗ 日本に行くと、富士山に登りたいです。 → ✓ 日本に行ったら、富士山に登りたいです。
  Vế sau là mong muốn thì không dùng と điều kiện.

Nhớ nhanh

• N と N = và (đủ); chưa hết thì や… など.
• Người + と = cùng với; 結婚する, 違う, 同じ cũng đi với と.
• と + 言う / 思う = dấu ngoặc kép.
• V từ điển + と = hễ… thì (quy luật); vế sau không là ý muốn, yêu cầu.
• Nối tính từ, động từ: dùng thể て chứ không dùng と.

Đọc tiếp: cách dùng から và まで. Toàn bộ lộ trình nằm ở mục ngữ pháp tiếng Nhật.