Phân biệt は và が trong tiếng Nhật: cách dùng, ví dụ và lỗi hay gặp

は (đọc là wa) đánh dấu chủ đề của câu: điều cả hai bên đã biết, rồi nói thêm về nó. が (ga) đánh dấu chủ ngữ khi chủ ngữ đó là thông tin mới hoặc là chỗ cần nhấn. Công thức: chủ đề + は + điều muốn nói về nó, còn chủ ngữ + が + vị ngữ. Ví dụ: 私は学生です。 (watashi wa gakusei desu, "tôi là sinh viên") là nói về "tôi"; còn 誰が来ましたか。 (dare ga kimashita ka, "ai đã đến?") hỏi thông tin mới nên bắt buộc dùng が.

Khác nhau giữa は và が trong một bảng

Tiêu chí	は (wa)	が (ga)
Vai trò	Nêu chủ đề của câu	Đánh dấu chủ ngữ của vị ngữ
Loại thông tin	Đã biết, là cái nền để nói tiếp	Mới, hoặc là chỗ cần nhấn
Dịch sang tiếng Việt	Thường thêm được "thì", "còn… thì"	Có khi dịch là "chính…", thường không dịch
Sau từ để hỏi (誰, 何, どれ)	Không dùng	Luôn dùng
Chủ ngữ trong mệnh đề phụ	Thường không dùng	Dùng
Ý đối chiếu, phủ định	Hay dùng	Ít dùng
Với 好き, 上手, 分かる, ある, いる	Đánh dấu người (私は)	Đánh dấu đối tượng (日本語が)

は làm trợ từ thì đọc là "wa"

Chữ は trong từ thường đọc là ha, như 花 (hana, hoa). Khi đứng làm trợ từ, nó đọc là wa: 私は (watashi wa). Các câu chào こんにちは (konnichiwa) và こんばんは (konbanwa) cũng viết bằng は vì gốc của chúng có trợ từ này. Chữ が thì luôn đọc là ga.

Các cách dùng của は

1. Nêu chủ đề rồi nói về nó

Đây là cách dùng cơ bản nhất: người nói chọn một thứ làm chủ đề, phần sau は là thông tin về thứ đó. Mẹo cho người Việt: chỗ nào chèn được chữ "thì" mà câu vẫn tự nhiên, chỗ đó thường là は.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
私は田中です。	watashi wa Tanaka desu	Tôi là Tanaka.
今日は暑いです。	kyō wa atsui desu	Hôm nay (thì) nóng.
この店はラーメンがおいしいです。	kono mise wa rāmen ga oishii desu	Quán này (thì) mì ramen ngon.
トイレはどこですか。	toire wa doko desu ka	Nhà vệ sinh ở đâu ạ?

Ở câu cuối, "nhà vệ sinh" là chủ đề cả hai bên đều biết; điều chưa biết là "ở đâu", nên nhà vệ sinh đi với は.

2. Đối chiếu hai thứ

Khi đặt hai thứ cạnh nhau để so, cả hai đều mang は. Dù chỉ nói một vế, は vẫn gợi ý "còn cái khác thì chưa chắc".

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
コーヒーは飲みますが、お茶は飲みません。	kōhī wa nomimasu ga, ocha wa nomimasen	Cà phê thì tôi uống, còn trà thì không.
漢字は難しいです。	kanji wa muzukashii desu	Kanji thì khó (ngầm so với phần khác).

3. Trong câu phủ định

Câu phủ định hay dùng は để giới hạn phạm vi phủ định. 肉は食べません。 (niku wa tabemasen) là "thịt thì tôi không ăn", ngầm hiểu món khác vẫn ăn. Câu 肉を食べません。 (niku o tabemasen) chỉ kể trung tính "tôi không ăn thịt".

Các cách dùng của が

1. Kể sự việc mới xảy ra, điều vừa nhìn thấy

Khi thuật lại một sự việc người nghe chưa biết, cả sự việc là tin mới nên chủ ngữ đi với が.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
雨が降っています。	ame ga futte imasu	Trời đang mưa.
あ、バスが来ました。	a, basu ga kimashita	A, xe buýt tới rồi.
お湯が沸きました。	oyu ga wakimashita	Nước sôi rồi.

2. Sau từ để hỏi và trong câu trả lời

Từ để hỏi là chỗ trống cần lấp, nên luôn đi với が. Câu trả lời lấp đúng chỗ đó, nên cũng dùng が.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
誰が作りましたか。	dare ga tsukurimashita ka	Ai đã làm (món này)?
母が作りました。	haha ga tsukurimashita	Mẹ tôi làm.
どれがいいですか。	dore ga ii desu ka	Cái nào thì được?
何が好きですか。	nani ga suki desu ka	Bạn thích gì?

3. Nhấn "chính là…"

が có thể mang nghĩa "chính người này, không phải ai khác". So sánh: 私は田中です。 là tự giới thiệu bình thường; 私が田中です。 (watashi ga Tanaka desu) là "tôi chính là Tanaka", câu dùng khi có người đang hỏi Tanaka là ai.

4. Đối tượng của thích, giỏi, hiểu, muốn, có

Một nhóm từ chỉ cảm xúc, khả năng, sở hữu, tồn tại đánh dấu đối tượng bằng が chứ không bằng を. Người trải nghiệm vẫn đi với は.

Từ	Cách đọc	Ví dụ	Nghĩa
好き	suki	私は日本語が好きです。	Tôi thích tiếng Nhật.
上手	jōzu	姉は歌が上手です。	Chị tôi hát hay.
分かる	wakaru	英語が分かります。	Tôi hiểu tiếng Anh.
できる	dekiru	運転ができます。	Tôi biết lái xe.
欲しい	hoshii	新しいパソコンが欲しいです。	Tôi muốn có máy tính mới.
ある	aru	時間があります。	Tôi có thời gian.
いる	iru	猫がいます。	Có con mèo.

5. Chủ ngữ trong mệnh đề phụ

Trong vế bổ nghĩa cho danh từ, hoặc vế đi trước とき, から, ので, chủ ngữ của vế đó dùng が. Chủ đề của cả câu vẫn dùng は.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
母が作った料理はおいしいです。	haha ga tsukutta ryōri wa oishii desu	Món mẹ nấu thì ngon.
これは友達がくれた本です。	kore wa tomodachi ga kureta hon desu	Đây là cuốn sách bạn tôi tặng.

Một câu có cả は và が

は và が không tranh chỗ nhau, chúng làm hai việc khác nhau nên thường cùng xuất hiện. Câu mẫu hay được dùng để giải thích là 象は鼻が長いです。 (zō wa hana ga nagai desu): "voi thì mũi dài". Voi là chủ đề, mũi là chủ ngữ của "dài".

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
私は犬が好きです。	watashi wa inu ga suki desu	Tôi thích chó.
田中さんは背が高いです。	Tanaka-san wa se ga takai desu	Anh Tanaka cao.
日本は夏が暑いです。	Nihon wa natsu ga atsui desu	Nhật Bản thì mùa hè nóng.

Đặt hai câu cạnh nhau để thấy khác biệt

Dùng は	Dùng が	Khác nhau ở đâu
私は行きます。 Tôi thì đi.	私が行きます。 Để tôi đi.	は nói về việc của tôi (người khác thế nào không rõ); が nhận "chính tôi là người đi".
これはペンです。 Cái này là cây bút.	これがペンです。 Cái này mới là cây bút.	が dùng khi trả lời "cái nào là bút?".
田中さんは来ました。 Anh Tanaka thì đến rồi.	田中さんが来ました。 Anh Tanaka đến rồi.	は ngầm so với người chưa đến; が chỉ báo tin.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 誰は来ましたか。 → ✓ 誰が来ましたか。
  Từ để hỏi không bao giờ đi với は.
• ✗ 私は日本語を好きです。 → ✓ 私は日本語が好きです。
  Đối tượng của 好き dùng が.
• ✗ 私は作ったケーキです。 → ✓ 私が作ったケーキです。
  Chủ ngữ trong vế bổ nghĩa cho danh từ dùng が.
• ✗ 私が学生です。 → ✓ 私は学生です。
  Tự giới thiệu bình thường dùng は; が ở đây nghe như "chính tôi mới là sinh viên".

Thêm một lỗi về đọc: đọc 私は thành watashi ha. Làm trợ từ thì phải đọc là wa.

Nhớ nhanh

• は = chủ đề đã biết, dịch được là "thì"; dùng khi đối chiếu, phủ định. Trợ từ は đọc là wa.
• が = tin mới, sự việc vừa thấy, "chính là…".
• Từ để hỏi + が, câu trả lời cũng + が.
• 好き, 上手, 分かる, できる, 欲しい, ある, いる: đối tượng đi với が.
• Mệnh đề phụ dùng が, chủ đề cả câu dùng は.

Đọc tiếp: thể ます: cách chia và ví dụ. Toàn bộ lộ trình nằm ở mục ngữ pháp tiếng Nhật.