Thể ます trong tiếng Nhật: cách chia 3 nhóm động từ và ví dụ

Thể ます là dạng lịch sự của động từ tiếng Nhật, dùng khi nói với người lạ, người lớn tuổi, đồng nghiệp, khách hàng. Công thức: thân động từ (dạng -i) + ます, ví dụ 飲む (nomu, uống) → 飲みます (nomimasu). Thể ます có bốn dạng: ます (hiện tại, tương lai), ません (phủ định), ました (quá khứ), ませんでした (quá khứ phủ định). Ví dụ: 毎朝コーヒーを飲みます。 (maiasa kōhī o nomimasu, "sáng nào tôi cũng uống cà phê").

Bốn dạng của thể ます

	Khẳng định	Phủ định
Hiện tại, tương lai, thói quen	食べます tabemasu: ăn, sẽ ăn	食べません tabemasen: không ăn
Quá khứ	食べました tabemashita: đã ăn	食べませんでした tabemasen deshita: đã không ăn

Tiếng Nhật không có dạng tương lai riêng. 明日行きます。 (ashita ikimasu) là "mai tôi (sẽ) đi"; 毎日行きます。 (mainichi ikimasu) là "ngày nào tôi cũng đi". Từ chỉ thời gian trong câu cho biết đó là tương lai hay thói quen.

Cách chia động từ sang thể ます

Động từ tiếng Nhật chia thành ba nhóm. Muốn chia đúng, trước hết phải biết động từ thuộc nhóm nào khi nhìn dạng từ điển (dạng tra trong từ điển, luôn kết thúc bằng âm hàng u).

Nhóm 1: đổi âm cuối sang hàng i rồi thêm ます

Âm cuối	Đổi thành	Ví dụ	Thể ます	Nghĩa
う (u)	い (i)	買う	買います kaimasu	mua
く (ku)	き (ki)	書く	書きます kakimasu	viết
ぐ (gu)	ぎ (gi)	泳ぐ	泳ぎます oyogimasu	bơi
す (su)	し (shi)	話す	話します hanashimasu	nói chuyện
つ (tsu)	ち (chi)	待つ	待ちます machimasu	đợi
ぬ (nu)	に (ni)	死ぬ	死にます shinimasu	chết
ぶ (bu)	び (bi)	遊ぶ	遊びます asobimasu	chơi
む (mu)	み (mi)	飲む	飲みます nomimasu	uống
る (ru)	り (ri)	帰る	帰ります kaerimasu	về

Nhóm 2: bỏ る, thêm ます

Động từ nhóm 2 kết thúc bằng る, và âm ngay trước る thuộc hàng e hoặc i (-eru, -iru).

Từ điển	Thể ます	Nghĩa
食べる taberu	食べます tabemasu	ăn
見る miru	見ます mimasu	xem, nhìn
起きる okiru	起きます okimasu	thức dậy
寝る neru	寝ます nemasu	ngủ
教える oshieru	教えます oshiemasu	dạy, chỉ cho

Bẫy: một số động từ trông như nhóm 2 (kết thúc bằng -eru, -iru) nhưng lại thuộc nhóm 1, nên る đổi thành り. Hay gặp nhất: 帰る → 帰ります, 入る → 入ります (hairimasu, vào), 走る → 走ります (hashirimasu, chạy), 知る → 知ります (shirimasu, biết), 切る → 切ります (kirimasu, cắt). Các từ này phải học thuộc.

Nhóm 3: hai động từ bất quy tắc

Từ điển	Thể ます	Nghĩa
する suru	します shimasu	làm
来る kuru	来ます kimasu	đến

Danh từ ghép với する cũng chia theo する: 勉強する → 勉強します (benkyō shimasu, học), 電話する → 電話します (denwa shimasu, gọi điện).

Ví dụ với cả bốn dạng

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
毎日日本語を勉強します。	mainichi nihongo o benkyō shimasu	Ngày nào tôi cũng học tiếng Nhật.
お酒は飲みません。	osake wa nomimasen	Tôi không uống rượu.
昨日、友達に会いました。	kinō, tomodachi ni aimashita	Hôm qua tôi đã gặp bạn.
今朝は何も食べませんでした。	kesa wa nani mo tabemasen deshita	Sáng nay tôi không ăn gì cả.
来週、大阪に行きます。	raishū, Ōsaka ni ikimasu	Tuần sau tôi sẽ đi Osaka.
何時に起きましたか。	nanji ni okimashita ka	Bạn đã dậy lúc mấy giờ?

Các mẫu câu ghép trực tiếp với thể ます

Mẫu	Dùng để	Ví dụ	Nghĩa
~ましょう	Rủ cùng làm	一緒に帰りましょう。	Cùng về thôi.
~ませんか	Mời lịch sự	映画を見ませんか。	Đi xem phim với tôi không?
~ましょうか	Đề nghị giúp	窓を開けましょうか。	Để tôi mở cửa sổ nhé?

~ませんか có hình thức là câu hỏi phủ định nhưng nghĩa là lời mời. Nó nhẹ nhàng hơn ~ましょう vì để người nghe quyết định.

Thể ます khác thể thường thế nào

Mỗi dạng ます đều có một dạng thường tương ứng: 食べます ↔ 食べる, 食べません ↔ 食べない, 食べました ↔ 食べた. Nghĩa giống nhau, chỉ khác mức lịch sự. Bạn bè, người nhà nói với nhau bằng thể thường; nói với người lạ hoặc cấp trên thì dùng ます. Bảng đối chiếu đầy đủ nằm ở bài thể thường và thể lịch sự.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 帰ます → ✓ 帰ります
  帰る là nhóm 1 dù kết thúc bằng -eru, phải đổi る thành り.
• ✗ 食べりました → ✓ 食べました
  食べる là nhóm 2: bỏ る rồi thêm ました.
• ✗ 行きませんでしたでした → ✓ 行きませんでした
  Quá khứ phủ định chỉ có một でした.
• ✗ 来ります → ✓ 来ます
  来る bất quy tắc, thể ます là きます.

Một lỗi về cách dùng: nói ます với bạn thân cùng tuổi. Câu không sai, nhưng nghe xa cách.

Nhớ nhanh

• Bốn dạng: ます, ません, ました, ませんでした.
• Hiện tại và tương lai dùng chung một dạng.
• Nhóm 1: đổi âm cuối sang hàng i + ます. Nhóm 2: bỏ る + ます. Nhóm 3: します, 来ます.
• Coi chừng 帰る, 入る, 走る, 知る, 切る: nhóm 1 đội lốt nhóm 2.
• ましょう rủ, ませんか mời, ましょうか đề nghị giúp.

Đọc tiếp: trợ từ を, に, で. Toàn bộ lộ trình nằm ở mục ngữ pháp tiếng Nhật.