Phân biệt 的, 得, 地 trong tiếng Trung: nhìn chữ đứng sau là biết

的, 得, 地 đều đọc là de (thanh nhẹ) khi làm trợ từ, nên chỉ phân biệt được bằng vị trí: 的 đứng trước danh từ (…的 + danh từ), 地 đứng trước động từ (…地 + động từ), 得 đứng sau động từ hoặc tính từ (động từ + 得 + lời nhận xét). Một câu có đủ cả ba: 我的朋友认真地学习，学得很好。 (Wǒ de péngyou rènzhēn de xuéxí, xué de hěn hǎo. – Bạn tôi học hành chăm chỉ, học rất giỏi.)

Bảng phân biệt 的, 得, 地

Chữ	Công thức	Tương đương tiếng Việt	Ví dụ
的	định ngữ + 的 + danh từ	“của”, hoặc nối từ bổ nghĩa với danh từ	我的手机 wǒ de shǒujī – điện thoại của tôi
地	trạng ngữ + 地 + động từ	“một cách…”	慢慢地走 mànmàn de zǒu – đi chầm chậm
得	động từ / tính từ + 得 + bổ ngữ	“… đến mức”, “… (thì) …”	跑得很快 pǎo de hěn kuài – chạy rất nhanh

Mẹo chọn chữ: nhìn từ đứng ngay sau. Sau là danh từ → 的. Sau là động từ → 地. Nếu trước nó là động từ và sau nó là lời nhận xét (很快, 很好, 不错) → 得.

的: đứng trước danh từ

Các cách dùng

Cụm từ	Phiên âm	Nghĩa
老师的电话	lǎoshī de diànhuà	số điện thoại của thầy giáo (sở hữu)
漂亮的衣服	piàoliang de yīfu	quần áo đẹp (tính từ hai âm tiết + 的)
很好的朋友	hěn hǎo de péngyou	người bạn rất tốt (cụm tính từ + 的)
我昨天买的书	wǒ zuótiān mǎi de shū	cuốn sách tôi mua hôm qua (cả một mệnh đề + 的)
喝咖啡的人	hē kāfēi de rén	người uống cà phê

Tiếng Việt đặt phần bổ nghĩa sau danh từ (“sách tôi mua hôm qua”), tiếng Trung đặt trước và nối bằng 的. Câu dài cỡ nào thì danh từ chính vẫn nằm cuối.

的 thay cho danh từ đã biết

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
这本书是我的。	Zhè běn shū shì wǒ de.	Cuốn sách này là của tôi.
我要红的。	Wǒ yào hóng de.	Tôi lấy cái màu đỏ.

Khi nào bỏ 的

• Người thân, tập thể gần gũi: 我妈妈 (wǒ māma – mẹ tôi), 我们学校 (wǒmen xuéxiào – trường chúng tôi). Nói 我的妈妈 không sai nhưng nghe nhấn mạnh hơn.
• Tính từ một âm tiết đi liền danh từ: 好人 (hǎo rén – người tốt), 新手机 (xīn shǒujī – điện thoại mới).
• Danh từ chỉ loại: 中文书 (Zhōngwén shū – sách tiếng Trung), không cần 中文的书.

地: đứng trước động từ

地 biến một tính từ hay cụm từ thành trạng ngữ, mô tả cách người đó làm việc. Công thức: tính từ (thường hai âm tiết hoặc lặp lại) + 地 + động từ.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他认真地学习。	Tā rènzhēn de xuéxí.	Anh ấy học hành chăm chỉ.
孩子们高兴地唱歌。	Háizimen gāoxìng de chàng gē.	Bọn trẻ vui vẻ hát.
请慢慢地说。	Qǐng mànmàn de shuō.	Xin nói chậm thôi.
她很快地吃完了早饭。	Tā hěn kuài de chī wán le zǎofàn.	Cô ấy ăn sáng xong rất nhanh.

Với trạng từ một âm tiết thì không có 地: 快走！ (Kuài zǒu! – Đi nhanh lên!). Khi đọc chữ 地 trong từ như 地方 (dìfang – nơi chốn), 地铁 (dìtiě – tàu điện ngầm) thì đọc là dì, không phải trợ từ.

得: đứng sau động từ

得 nối động từ (hoặc tính từ) với phần nhận xét mức độ, kết quả. Tiếng Việt nói “chạy nhanh”, tiếng Trung nói “chạy 得 rất nhanh”.

Công thức và các dạng câu

Dạng câu	Công thức	Ví dụ
Khẳng định	V + 得 + (很) + tính từ	他跑得很快。 Tā pǎo de hěn kuài. – Anh ấy chạy rất nhanh.
Phủ định	V + 得 + 不 + tính từ	他跑得不快。 Tā pǎo de bù kuài. – Anh ấy chạy không nhanh.
Câu hỏi	V + 得 + tính từ 不 tính từ？	他跑得快不快？ Tā pǎo de kuài bù kuài? – Anh ấy chạy có nhanh không?
Hỏi thế nào	V + 得 + 怎么样？	你考得怎么样？ Nǐ kǎo de zěnmeyàng? – Bạn thi thế nào?

Có tân ngữ thì lặp động từ hoặc đưa tân ngữ lên trước

得 phải đứng ngay sau động từ, nên tân ngữ không được chen vào giữa:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他说汉语说得很好。	Tā shuō Hànyǔ shuō de hěn hǎo.	Anh ấy nói tiếng Trung rất giỏi. (lặp động từ)
他汉语说得很好。	Tā Hànyǔ shuō de hěn hǎo.	Anh ấy nói tiếng Trung rất giỏi. (đưa tân ngữ lên trước)
她做菜做得很好吃。	Tā zuò cài zuò de hěn hǎochī.	Cô ấy nấu ăn rất ngon.

Tính từ + 得: đến mức

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我累得不想说话。	Wǒ lèi de bù xiǎng shuōhuà.	Tôi mệt đến mức không muốn nói.
他高兴得跳了起来。	Tā gāoxìng de tiào le qǐlai.	Anh ấy mừng đến nhảy cẫng lên.

Chữ 得 còn có hai cách đọc khác, không phải trợ từ: dé trong 得到 (dédào – đạt được), và děi nghĩa là “phải”: 我得走了。 (Wǒ děi zǒu le. – Tôi phải đi rồi).

地 và 得 khác nhau thế nào

Hai câu dưới cùng dùng chữ “chậm” nhưng khác vai trò:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他慢慢地跑。	Tā mànmàn de pǎo.	Anh ấy chạy chầm chậm. (tả dáng chạy, 地 đứng trước động từ)
他跑得很慢。	Tā pǎo de hěn màn.	Anh ấy chạy chậm. (nhận xét việc chạy, 得 đứng sau động từ)

Câu với 得 thường là lời đánh giá: chạy nhanh hay chậm, nói giỏi hay dở, nhất là khi trả lời câu hỏi 怎么样. Câu với 地 thường kể người đó đã làm việc theo cách nào.

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 他跑的很快。	✓ 他跑得很快。 Tā pǎo de hěn kuài.	Sau động từ, nối lời nhận xét bằng 得. Người Trung Quốc viết tay cũng hay nhầm chỗ này.
✗ 他很快跑。	✓ 他跑得很快。 Tā pǎo de hěn kuài.	Muốn nhận xét “chạy nhanh” thì đưa tính từ ra sau động từ với 得.
✗ 他说汉语得很好。	✓ 他说汉语说得很好。 Tā shuō Hànyǔ shuō de hěn hǎo.	Tân ngữ không chen giữa động từ và 得; lặp lại động từ.
✗ 他不说得好。	✓ 他说得不好。 Tā shuō de bù hǎo.	不 đặt sau 得, trước lời nhận xét.
✗ 我们要认真的学习。	✓ 我们要认真地学习。 Wǒmen yào rènzhēn de xuéxí.	学习 ở đây là động từ, nên dùng 地.
✗ 我买的昨天书	✓ 我昨天买的书 wǒ zuótiān mǎi de shū	Toàn bộ phần bổ nghĩa đứng trước 的, danh từ đứng cuối.

Nhớ nhanh

• 的 + danh từ · 地 + động từ · động từ + 得.
• 的 = “của” hoặc nối phần bổ nghĩa (kể cả cả một mệnh đề) với danh từ.
• 地 = “một cách…”, tả cách làm.
• 得 = nhận xét mức độ. Phủ định: V得不…; có tân ngữ thì lặp động từ.
• Nghe không phân biệt được là chuyện bình thường; ba chữ chỉ khác nhau khi viết.

Bài tiếp theo trong lộ trình: lượng từ trong tiếng Trung.