Học tiếng Trung phồn thể (tiếng Đài Loan): giáo trình, app, từ vựng và câu chào hỏi
Nội dung bài viết
Học tiếng Trung phồn thể theo kiểu Đài Loan, giáo trình nên dùng là 當代中文課程 (A Course in Contemporary Chinese). Bộ sách 6 cuốn này do Trung tâm Hoa ngữ Đại học Sư phạm Quốc gia Đài Loan (MTC) biên soạn, GS Đặng Thủ Tín (鄧守信) chủ biên, và là sách các lớp ở trung tâm này đang học. Danh sách từ nên theo là 華語八千詞表 (bảng 8.000 từ) của kỳ thi TOCFL, tải miễn phí trên tocfl.edu.tw. App có chữ phồn thể: DangDai Chinese (app của chính bộ sách), HelloChinese, Du Chinese, Pleco. "Tiếng Đài Loan" ở đây là tiếng phổ thông viết chữ phồn thể, không phải tiếng Mân Nam; phân biệt hai thứ tiếng ở bài tiếng Đài Loan là gì.
Giáo trình và sách tiếng Trung phồn thể
| Sách | Gồm | Trình độ | Dùng khi |
|---|---|---|---|
| 當代中文課程 (A Course in Contemporary Chinese) | 6 cuốn | Từ số 0 tới cao cấp; quyển 1 tương đương A1–A2 | Giáo trình chính, tự học hoặc học ở trung tâm |
| 各行各業說中文 (Nói tiếng Hoa trong các ngành nghề) | 2 cuốn: cuốn 1 giao tiếp trong công ty, cuốn 2 giao tiếp với bên ngoài | Trung cấp tới cao cấp | Người đi làm cho công ty Đài Loan |
| 當代社會剪影 (Lát cắt xã hội đương đại) | 3 cuốn theo chủ đề xã hội | Trung cấp tới cao cấp | Luyện đọc, thảo luận chủ đề xã hội sau phần nền |
| 當代中文語法點全集 | 1 cuốn, 345 điểm ngữ pháp | Mọi trình độ | Tra ngữ pháp khi học |
Cả bốn bộ đều do MTC biên soạn. App DangDai Chinese đi kèm bộ sách cho chuyển giữa phồn thể và giản thể, phần từ vựng hiện cả pinyin lẫn chú âm. Người đã học giáo trình đại lục như Giáo trình chuẩn HSK vẫn đọc được bộ này; bảng so bốn bộ giáo trình giản thể phổ biến ở bài chọn giáo trình tiếng Trung.
Sách của MTC có bản quyền. Bản PDF lan trên mạng thường là bản chụp không được phép và thiếu audio; nên mua sách in hoặc dùng app chính thức bên dưới.
Giáo trình TOCFL: học theo bảng từ chính thức
TOCFL không có một bộ "giáo trình TOCFL" riêng bắt buộc. Tài liệu chính thức là:
- 華語八千詞表: bảng khoảng 8.000 từ chia theo cấp, tải trên tocfl.edu.tw mục tài liệu tham khảo. Đây là danh sách từ vựng tiếng Trung phồn thể đáng tin nhất để học theo cấp.
- Đề thi mẫu (模擬試題) nghe, đọc, nói, viết, cũng trên tocfl.edu.tw.
Cách dùng hợp lý: học 當代中文課程 để có ngữ pháp và hội thoại, lấy 華語八千詞表 để kiểm xem đã phủ đủ từ của cấp định thi chưa. Cấu trúc kỳ thi và cách đăng ký ở Việt Nam nằm ở bài TOCFL là gì.
App học tiếng Trung phồn thể
| App | Dùng để | Chữ phồn thể, chú âm | Miễn phí tới đâu |
|---|---|---|---|
| DangDai Chinese 當代中文課程 | Học theo quyển 1 của bộ sách: hội thoại, từ, luyện viết chữ | Chuyển giản/phồn trong app; từ vựng có pinyin và chú âm | 3 bài đầu |
| HelloChinese | Khoá học từ số 0, chấm phát âm | Hỗ trợ cả giản thể và phồn thể | Phần đầu khoá học |
| Du Chinese | Bài đọc theo cấp có audio | Chọn giản thể hoặc phồn thể | Một phần bài đọc |
| Pleco | Từ điển Trung Anh, tra viết tay | Hỗ trợ đầy đủ giản/phồn, hiện chú âm và pinyin | Bản gốc miễn phí |
| Readibu | Đọc truyện mạng, chạm để tra từ | Chuyển giản/phồn, hiện pinyin hoặc chú âm trên chữ | Bản miễn phí, có gói trả phí |
| Anki | Ôn từ bằng thẻ lặp lại ngắt quãng | Tuỳ bộ thẻ tự làm | Miễn phí trừ bản iOS |
Học tiếng Đài Loan miễn phí hoàn toàn thì ghép: bảng 華語八千詞表 + Anki để ôn từ + 3 bài miễn phí của DangDai Chinese + Pleco để tra. Khi cần một khoá có lộ trình thì mới trả phí. So sánh đầy đủ 11 app (phần lớn thiên về giản thể) ở bài app học tiếng Trung.
Câu chào hỏi và giao tiếp kiểu Đài Loan
| Câu | Pinyin | Nghĩa, cách dùng |
|---|---|---|
| nǐ hǎo | xin chào | |
| zǎo'ān | chào buổi sáng; ở Đài Loan nói 早安 nhiều hơn 早上好 | |
| xièxie | cảm ơn | |
| bù kèqi | không có gì | |
| bù hǎoyìsi | xin lỗi, làm phiền; dùng rất thường xuyên, nhẹ hơn 對不起 | |
| méi guānxi | không sao | |
| qǐngwèn | xin hỏi, mở đầu câu hỏi người lạ | |
| xīnkǔ le | anh/chị vất vả rồi; nói với đồng nghiệp, nhân viên phục vụ | |
| bāibāi | bye bye, tạm biệt thân mật | |
| zhège duōshǎo qián? | cái này bao nhiêu tiền? | |
| / | wǒ yào nèiyòng / wǒ yào wàidài | tôi ăn tại chỗ / tôi mang đi (gọi món ở quán) |
| qǐngwèn jiéyùn zhàn zěnme zǒu? | xin hỏi ga tàu điện đi thế nào? |
Câu chào hỏi chung cho mọi vùng nói tiếng Trung đã có ở bài 15 câu chào hỏi tiếng Trung; bảng trên chỉ chọn những câu nghe nhiều ở Đài Loan.
Từ vựng tiếng Đài Loan khác đại lục
Ngữ pháp giống nhau, phần khác nằm ở mặt chữ và một số từ đời sống. Mười cặp hay gặp nhất (khoai tây, tàu điện, taxi, xe máy, phần mềm, video...) đã có bảng ở bài tiếng Đài Loan khác tiếng phổ thông thế nào. Thêm vài từ gặp ngay khi sống ở Đài Loan:
| Nghĩa | Đài Loan | Đại lục |
|---|---|---|
| Cửa hàng tiện lợi | biànlì shāngdiàn | biànlìdiàn |
| Đậu phộng, lạc | huāshēng hoặc tǔdòu | huāshēng |
| Thông tin | zīxùn | xìnxī |
| In ấn, máy in | yìnbiǎojī | dǎyìnjī |
Cách học tiếng Đài Loan cho người Việt
- Chọn phồn thể từ đầu nếu chắc chắn đi Đài Loan. Học một hệ để viết, hệ còn lại chỉ tập đọc. Người đã học giản thể thì giữ nguyên, bổ sung phồn thể bằng quy luật giản hoá ở bài giản thể và phồn thể.
- Học pinyin, không bắt buộc chú âm. Sách và app đều có pinyin; chú âm chỉ cần nhận mặt nếu định học ở trường Đài Loan hoặc dùng bàn phím chú âm. Bảng pinyin đầy đủ ở bài bảng pinyin.
- Cài bộ gõ tiếng Trung phồn thể (Chinese Traditional, Pinyin) trên điện thoại để nhắn tin và tra từ, xem cách gõ tiếng Trung.
- Nghe giọng Đài Loan sớm. Giọng Đài Loan ít âm uốn lưỡi "-r", nhiều nhạc Hoa phổ biến ở Việt Nam là nhạc Đài Loan, xem nhạc Hoa dùng chữ phồn thể hay giản thể.
- Lấy TOCFL làm mốc: quyển 1 của 當代中文課程 tương đương A1–A2, tức vùng TOCFL cấp 1–2; cấp 3 (B1) là mốc cần nếu định xin học bổng. Chi phí và điều kiện đi học ở Đài Loan nằm ở bài du học Đài Loan.
