40 từ tượng thanh tiếng Nhật thông dụng (giongo, gitaigo)

Từ tượng thanh, tượng hình tiếng Nhật gọi chung là オノマトペ (onomatope). Có hai loại chính: 擬音語 (giongo) mô phỏng âm thanh thật như ざあざあ (mưa xối xả), và 擬態語 (gitaigo) tả trạng thái hoặc cảm xúc không có tiếng như ぴかぴか (sáng bóng), どきどき (tim đập thình thịch). Người Nhật dùng chúng hằng ngày, trong lời nói, quảng cáo, manga và cả ở phòng khám khi tả cơn đau. Bài dưới đây có 40 từ phổ biến chia theo nhóm, cách ghép câu với と, に, する, và mẹo nhớ theo quy luật âm.

Giongo và gitaigo khác nhau thế nào

Loại	Chữ Nhật	Mô phỏng gì	Ví dụ
Giongo	擬音語	Âm thanh của vật, hiện tượng	ざあざあ (mưa), ごろごろ (sấm), ぱちぱち (vỗ tay)
Giseigo	擬声語	Tiếng người, tiếng con vật (thường xếp chung với giongo)	わんわん (chó sủa), げらげら (cười hô hố)
Gitaigo	擬態語	Trạng thái, cách chuyển động, cảm giác	ぴかぴか (sáng bóng), ふわふわ (mềm xốp), うろうろ (đi lòng vòng)
Gijougo	擬情語	Cảm xúc bên trong (nhiều sách gộp vào gitaigo)	どきどき, わくわく, いらいら

Ví dụ gần gũi: tiếng Việt cũng có từ láy tượng thanh (ầm ầm, róc rách) và tượng hình (lấp lánh, lom khom), nên người Việt thường bắt nhịp nhanh. Khác biệt là tiếng Nhật có nhiều từ tả cảm xúc và cảm giác da thịt hơn, và nhiều từ có tới hai ba nghĩa.

Nhóm 1: Âm thanh (giongo)

STT	Từ	Romaji	Nghĩa	Ví dụ
1	ざあざあ	zaazaa	Mưa xối xả, rào rào	雨がざあざあ降っている (Mưa đang rơi xối xả)
2	しとしと	shitoshito	Mưa lâm râm, rả rích	朝からしとしと降っている (Mưa rả rích từ sáng)
3	ごろごろ	gorogoro	Sấm ì ầm; vật nặng lăn; nằm ườn	雷がごろごろ鳴る / 休みは家でごろごろした
4	ぱちぱち	pachipachi	Vỗ tay lốp bốp; lửa lách tách	みんながぱちぱちと拍手した
5	どんどん	dondon	Gõ thình thình; cũng nghĩa "dồn dập, ngày càng"	ドアをどんどん叩く / どんどん上手になる
6	がちゃん	gachan	Loảng xoảng (đồ vỡ, cửa sập)	お皿ががちゃんと割れた
7	わんわん	wanwan	Gâu gâu; khóc oà	犬がわんわん吠える
8	げらげら	geragera	Cười hô hố, cười to	テレビを見てげらげら笑った
9	ごくごく	gokugoku	Uống ừng ực	水をごくごく飲む
10	ぐうぐう	guuguu	Ngáy khò khò; bụng sôi ọc ọc	お腹がぐうぐう鳴る

Nhóm 2: Trạng thái, bề mặt, cảm giác (gitaigo)

STT	Từ	Romaji	Nghĩa	Ví dụ
11	ぴかぴか	pikapika	Sáng bóng, mới tinh	床をぴかぴかに磨いた (Lau sàn sáng bóng)
12	きらきら	kirakira	Lấp lánh	星がきらきら光る
13	ふわふわ	fuwafuwa	Mềm xốp, bồng bềnh	ふわふわのパンケーキ
14	べたべた	betabeta	Dính nhớp; bám dính lấy người khác	手がべたべたする
15	さらさら	sarasara	Khô ráo, mượt; nước chảy róc rách	さらさらの髪 (Tóc mượt)
16	つるつる	tsurutsuru	Trơn láng, trơn trượt	道が凍ってつるつるだ
17	ぬるぬる	nurunuru	Nhớt, nhầy	魚がぬるぬるしている
18	ぽかぽか	pokapoka	Ấm áp dễ chịu	今日はぽかぽかした天気だ
19	からから	karakara	Khô khốc, khát khô cổ	喉がからからだ
20	ぺこぺこ	pekopeko	Đói meo; cúi đầu lia lịa	お腹がぺこぺこだ
21	ぺらぺら	perapera	Nói trôi chảy (ngoại ngữ)	彼は英語がぺらぺらだ
22	ぐちゃぐちゃ	guchagucha	Bừa bộn, nát nhão	部屋がぐちゃぐちゃになった
23	ばらばら	barabara	Rời rạc, mỗi người một ngả	意見がばらばらだ
24	ぎりぎり	girigiri	Sát nút, vừa kịp	ぎりぎり間に合った
25	ぐっすり	gussuri	Ngủ say	昨日はぐっすり眠れた
26	にこにこ	nikoniko	Mỉm cười tươi	いつもにこにこしている
27	じろじろ	jirojiro	Nhìn chằm chằm (thiếu lịch sự)	じろじろ見ないで
28	うろうろ	urouro	Đi lòng vòng, lảng vảng	駅の前でうろうろしていた

Nhóm 3: Cảm xúc (gijougo)

STT	Từ	Romaji	Nghĩa	Ví dụ
29	どきどき	dokidoki	Tim đập thình thịch (hồi hộp, rung động)	面接の前はどきどきする
30	わくわく	wakuwaku	Háo hức, nôn nao chờ đợi	旅行が楽しみでわくわくする
31	いらいら	iraira	Bực bội, sốt ruột	電車が遅れていらいらした
32	はらはら	harahara	Thấp thỏm lo cho người khác	試合をはらはらしながら見た
33	ほっと	hotto	Nhẹ nhõm, thở phào	合格してほっとした
34	むかむか	mukamuka	Buồn nôn; tức anh ách	胃がむかむかする
35	がっかり	gakkari	Thất vọng	結果を見てがっかりした
36	うきうき	ukiuki	Phấn chấn, vui rộn ràng	週末なのでうきうきしている
37	もやもや	moyamoya	Bứt rứt, lấn cấn trong lòng	言えなくて、もやもやする
38	びくびく	bikubiku	Sợ sệt, run sợ	怒られるかとびくびくしていた
39	しょんぼり	shonbori	Ủ rũ, buồn thiu	負けてしょんぼりしている
40	すっきり	sukkiri	Sảng khoái, nhẹ người, gọn gàng	シャワーを浴びてすっきりした

Ghép câu: と, に, する, だ, の

Từ tượng thanh, tượng hình hoạt động như trạng từ, động từ hoặc tính từ tuỳ từ đi kèm. Năm mẫu dưới đây bao phủ gần hết cách dùng.

Mẫu	Vai trò	Ví dụ	Nghĩa
Từ + (と) + động từ	Trạng từ, tả cách làm	雨がざあざあ(と)降る	Mưa rơi xối xả
Từ + する	Động từ, tả trạng thái, cảm xúc	どきどきする, いらいらする	Hồi hộp, bực bội
Từ + に + なる / する	Kết quả của một thay đổi	ぴかぴかになる, ぐちゃぐちゃにする	Trở nên sáng bóng, làm bừa bộn
Từ + だ / です	Vị ngữ, tả tình trạng	お腹がぺこぺこだ	Đói meo
Từ + の + danh từ	Bổ nghĩa cho danh từ	ふわふわのタオル	Chiếc khăn mềm xốp

Lưu ý: với từ lặp kiểu ABAB như にこにこ, ざあざあ, と thường bỏ được. Với từ ngắn kiểu ほっと, と đã nằm sẵn trong từ, chỉ cần thêm する. Không phải từ nào cũng hợp mọi mẫu: nói ぺこぺこだ (đói meo) thì tự nhiên, nhưng ぺこぺこのお腹 nghe gượng. Gặp từ mới, ghi lại cả câu ví dụ thay vì chỉ ghi nghĩa.

Mẹo nhớ theo quy luật âm

Âm đục nghe "nặng" hơn âm trong

Ví dụ dễ thấy nhất: thêm dấu ゛ vào phụ âm đầu thường làm nghĩa to, nặng hoặc khó chịu hơn. ころころ là vật nhỏ lăn tròn, ごろごろ là vật to lăn nặng nề. きらきら là lấp lánh đẹp, ぎらぎら là chói gắt. さらさら là mượt khô, ざらざら là sần sùi. とんとん là gõ nhẹ, どんどん là đập mạnh.

Hình dạng từ cho biết kiểu hành động

• Lặp ABAB (ごろごろ, にこにこ): hành động kéo dài hoặc lặp lại.
• ABっと (ほっと, ぱっと, ころっと): một lần, xảy ra nhanh, dứt khoát.
• ABり (ぐっすり, がっかり, すっきり): trạng thái đã trọn vẹn, lắng lại.
• ABん (がちゃん, ばたん): một tiếng vang rồi dư âm.

Học theo cặp đối lập và theo chủ đề

Ghép つるつる với ざらざら, ふわふわ với かちかち, わくわく với がっかり để nhớ cả hai. Hoặc học theo chủ đề: thời tiết (ざあざあ, しとしと, ぽかぽか), cơ thể (ぺこぺこ, からから, むかむか), tâm trạng (どきどき, いらいら, ほっと).

Học qua manga và quảng cáo

Manga vẽ chữ tượng thanh ngay trong khung tranh, thường viết bằng katakana như ドキドキ, ゴロゴロ. Bao bì đồ ăn Nhật hay ghi ふわふわ, もちもち (dẻo), サクサク (giòn tan). Đọc bao bì ở siêu thị là cách học rất nhanh. Nếu còn chưa đọc trôi katakana, xem lại bài bảng chữ cái katakana.

Lỗi người Việt hay mắc

• Dịch theo âm tiếng Việt. ごろごろ không phải "rột rột"; nghĩa phụ thuộc ngữ cảnh: sấm, lăn hay nằm ườn ở nhà.
• Dùng trong văn trang trọng. Báo cáo, email công việc, bài luận nên tránh từ tượng hình. Thay ぎりぎり間に合った bằng 時間内に間に合いました.
• Nhầm cảm xúc của mình với cảm xúc cho người khác. どきどき là tim mình đập; はらはら là lo cho người khác hoặc cho tình huống đang xem.
• Quên nghĩa thứ hai. べたべた còn là "bám dính lấy người yêu", ぺこぺこ còn là "khúm núm cúi đầu". Nghe thấy trong câu về người thì nghĩ tới nghĩa này.

Muốn nghe cách người Nhật nói những từ này trong hội thoại thật, kết hợp với luyện nghe ở mục luyện nói tiếng Nhật.

Câu hỏi thường gặp

Tiếng Nhật có bao nhiêu từ tượng thanh?

Rất nhiều. Các từ điển onomatope chuyên biệt của Nhật thu thập vài nghìn mục. Người học chỉ cần vài chục đến một trăm từ thông dụng là đủ cho giao tiếp hằng ngày.

Viết từ tượng thanh bằng hiragana hay katakana?

Cả hai đều đúng. Hiragana nghe mềm, hay dùng cho trạng thái và cảm xúc; katakana nghe mạnh, hay dùng cho âm thanh và trong manga. Ví dụ どきどき và ドキドキ cùng nghĩa.

Từ tượng thanh có thi trong JLPT không?

Có thể gặp, nhất là ở phần từ vựng từ N3 trở lên, với các từ như いらいら, ぎりぎり, ほっと, がっかり. Ở N5, N4 hầu như không có.

Đi khám bệnh ở Nhật có cần các từ này không?

Có. Bác sĩ hay hỏi đau kiểu gì: ずきずき (đau nhói theo nhịp, hay dùng cho đau đầu), きりきり (đau quặn như bị xoắn, hay dùng cho đau dạ dày), ひりひり (rát). Biết vài từ này giúp tả triệu chứng chính xác hơn.