Giáo trình chuẩn HSK 5 bài 27: 下棋 (Chơi cờ)

Bài 27 kể chuyện đánh cờ để nói về thắng thua, rút ra bài học từ thất bại và giữ tâm thái bình tĩnh. Ngữ pháp gồm bổ ngữ xu hướng 下来 nghĩa mở rộng, 舍不得 và cách phân biệt 损失 với 失去.

Tên bài: 下棋 (Xià qí), nghĩa là “Chơi cờ”. Bài nằm trong tập 下 của quyển HSK 5.

Từ mới bài 27 (26 từ)

Chữ Hán	Pinyin	Từ loại	Nghĩa
把握	bǎwò	danh từ	sự chắc chắn, phần nắm chắc
必然	bìrán	tính từ	tất yếu, chắc chắn
次要	cìyào	tính từ	thứ yếu
答应	dāying	động từ	đồng ý, nhận lời
发挥	fāhuī	động từ	phát huy
否认	fǒurèn	động từ	phủ nhận
观察	guānchá	động từ	quan sát
后果	hòuguǒ	danh từ	hậu quả
灰心	huīxīn	tính từ	nản lòng
教练	jiàoliàn	danh từ	huấn luyện viên
教训	jiàoxun	danh từ	bài học (rút ra từ sai lầm)
期间	qījiān	danh từ	thời gian, trong thời kỳ
(象)棋	(xiàng)qí	danh từ	cờ (cờ tướng)
舍不得	shěbude	động từ	không nỡ, tiếc
失去	shīqù	động từ	mất, mất đi
事先	shìxiān	danh từ	trước (khi việc xảy ra), từ trước
损失	sǔnshī	động từ, danh từ	tổn thất, thiệt hại
未必	wèibì	phó từ	chưa chắc
吸取	xīqǔ	động từ	rút ra (bài học); hấp thu
因素	yīnsù	danh từ	nhân tố, yếu tố
原则	yuánzé	danh từ	nguyên tắc
运气	yùnqi	danh từ	vận may
在于	zàiyú	động từ	nằm ở, là ở
责备	zébèi	động từ	trách móc
珍惜	zhēnxī	động từ	trân trọng, quý trọng
睁	zhēng	động từ	mở (mắt)

Từ bổ sung

Các từ dưới đây có trong bài nhưng nằm ngoài danh sách từ bắt buộc của cấp này, hoặc ghép từ những chữ đã học trước đó.

Chữ Hán	Pinyin	Từ loại	Nghĩa
不假思索	bùjiǎsīsuǒ	thành ngữ	không cần suy nghĩ, buột miệng ngay
犯	fàn	động từ	phạm (lỗi, tội)
服气	fúqì	động từ	phục, tâm phục
过于	guòyú	phó từ	quá, quá mức
将军	jiāngjūn	danh từ, động từ	tướng quân; chiếu tướng (khi đánh cờ)
局	jú	lượng từ	ván (cờ), trận
屡	lǚ	phó từ	nhiều lần, liên tiếp
心态	xīntài	danh từ	tâm thái, thái độ tâm lý

Ngữ pháp bài 27

1. Bổ ngữ xu hướng 下来 (nghĩa mở rộng)

Cấu trúc: Động từ + 下来; Tính từ + 下来

Ngoài nghĩa "từ trên xuống" (走下来), 下来 có ba nghĩa mở rộng hay gặp. Một là giữ lại, cố định lại kết quả: 记下来, 写下来, 留下来, 拍下来. Hai là từ động chuyển sang tĩnh, từ mạnh chuyển sang yếu, đi với tính từ hoặc động từ: 停下来, 安静下来, 慢下来, 冷静下来. Ba là kéo dài từ quá khứ đến hiện tại: 坚持下来, 传下来.

Có tân ngữ thì tân ngữ có thể chen giữa 下 và 来, hoặc đưa lên trước bằng 把. Trái với 下来, 下去 hướng về tương lai: 说下去 (nói tiếp đi).

Ví dụ:

• 请把他的电话号码记下来。
  Qǐng bǎ tā de diànhuà hàomǎ jì xiàlai.
  Hãy ghi lại số điện thoại của anh ấy.
• 车慢慢地停了下来。
  Chē mànmàn de tíngle xiàlai.
  Chiếc xe từ từ dừng lại.
• 老师一进来，教室里就安静下来了。
  Lǎoshī yī jìnlai, jiàoshì lǐ jiù ānjìng xiàlai le.
  Thầy vừa bước vào, lớp học liền im lặng.
• 这个习惯是从爷爷那儿传下来的。
  Zhège xíguàn shì cóng yéye nàr chuán xiàlai de.
  Thói quen này được truyền lại từ ông nội.

Lỗi hay gặp:

Dùng 下来 khi muốn nói tiếp tục trong tương lai.

✗ 这个故事太有意思了，你讲下来吧。

✓ 这个故事太有意思了，你讲下去吧。(Zhège gùshi tài yǒu yìsi le, nǐ jiǎng xiàqu ba.) Câu chuyện này hay quá, bạn kể tiếp đi.

2. 舍不得: không nỡ, tiếc

Cấu trúc: 舍不得 + danh từ/động từ; (不)舍得 + động từ

舍不得 diễn tả vì quý, vì thương mà không nỡ rời xa, bỏ đi hoặc dùng đến: 舍不得离开 (không nỡ rời đi), 舍不得花钱 (tiếc tiền), 舍不得你 (không nỡ xa bạn).

Dạng khẳng định là 舍得 (nỡ, chịu bỏ ra), thường dùng trong câu hỏi hoặc so sánh: 他很舍得花钱买书. 舍不得 luôn xuất phát từ tình cảm quý trọng; không dùng khi không muốn làm vì ghét hay vì thứ đó dở.

Ví dụ:

• 这件衣服太贵了，我舍不得买。
  Zhè jiàn yīfu tài guì le, wǒ shěbude mǎi.
  Cái áo này đắt quá, tôi tiếc tiền không mua.
• 要回国了，我真舍不得离开你们。
  Yào huí guó le, wǒ zhēn shěbude líkāi nǐmen.
  Sắp về nước rồi, tôi thật không nỡ rời xa các bạn.
• 他自己很节约，但很舍得给孩子花钱。
  Tā zìjǐ hěn jiéyuē, dàn hěn shěde gěi háizi huā qián.
  Bản thân anh ấy rất tiết kiệm, nhưng rất chịu chi tiền cho con.

Lỗi hay gặp:

Dùng 舍不得 khi chỉ đơn giản là không muốn.

✗ 这个菜不好吃，我舍不得吃。

✓ 这个菜不好吃，我不想吃。(Zhège cài bù hǎochī, wǒ bù xiǎng chī.) Món này không ngon, tôi không muốn ăn.

3. Phân biệt 损失 và 失去

Cấu trúc: 损失: tổn thất (vật chất, tiền; động từ và danh từ); 失去: mất đi (cơ hội, người, niềm tin; chỉ động từ)

损失 nói về thiệt hại có thể tính được, chủ yếu tiền bạc, tài sản, thời gian: 损失了一万块, 损失很大. Nó vừa là động từ vừa là danh từ, nên nói được 这次的损失.

失去 nghĩa là không còn có nữa, tân ngữ thường là thứ trừu tượng hoặc con người: 失去机会, 失去信心, 失去亲人. 失去 chỉ là động từ, không làm chủ ngữ hay tân ngữ như danh từ.

Ví dụ:

• 这场大雨让农民损失了很多钱。
  Zhè chǎng dà yǔ ràng nóngmín sǔnshīle hěn duō qián.
  Trận mưa lớn này làm nông dân thiệt hại rất nhiều tiền.
• 他输了几次比赛，失去了信心。
  Tā shūle jǐ cì bǐsài, shīqùle xìnxīn.
  Thua mấy trận, anh ấy mất hết tự tin.
• 公司损失不大，可是失去了一个好机会。
  Gōngsī sǔnshī bù dà, kěshì shīqùle yī gè hǎo jīhuì.
  Công ty thiệt hại không lớn, nhưng đã mất đi một cơ hội tốt.

Lỗi hay gặp:

Dùng 失去 như danh từ.

✗ 这次的失去很大。

✓ 这次的损失很大。(Zhè cì de sǔnshī hěn dà.) Tổn thất lần này rất lớn.

File nghe và đáp án bài 27

File nghe của bài 27 có trên trang file nghe sách bài học và file nghe sách bài tập của Nhân Trí Việt, đánh số theo bài. Đáp án tải ở trang tài liệu Giáo trình chuẩn HSK.

Học tiếp

• Bài trước: Bài 26: 你属于哪一种“忙” (Bạn thuộc kiểu "bận" nào?)
• Bài sau: Bài 28: 最受欢迎的毕业生 (Sinh viên tốt nghiệp được săn đón nhất)
• Mục lục cả quyển, thông tin sách và cách học: Giáo trình chuẩn HSK 5