Phân biệt thì hiện tại đơn và hiện tại tiếp diễn: công thức, cách dùng, dấu hiệu

Thì hiện tại đơn (S + V/V-s) dùng cho việc lặp lại thường xuyên, sự thật và tình trạng lâu dài. Thì hiện tại tiếp diễn (S + am/is/are + V-ing) dùng cho việc đang diễn ra lúc nói hoặc chỉ mang tính tạm thời. Một câu chứa cả hai: I work in a bank, but this week I'm working from home. — Tôi làm ở ngân hàng (công việc lâu dài), nhưng tuần này tôi đang làm việc ở nhà (tạm thời).

Bảng so sánh nhanh

	Hiện tại đơn	Hiện tại tiếp diễn
Trả lời câu hỏi	Thường làm gì? Cái gì luôn đúng?	Đang làm gì lúc này, giai đoạn này?
Khẳng định	She reads.	She is reading.
Phủ định	She doesn't read.	She isn't reading.
Câu hỏi	Does she read?	Is she reading?
Từ đi kèm	always, usually, often, every day	now, right now, at the moment, this week

Công thức thì hiện tại đơn

Chủ ngữ	Khẳng định	Phủ định	Câu hỏi
I, you, we, they	I work.	I don't work.	Do you work?
he, she, it	He works.	He doesn't work.	Does he work?
Động từ be	I am tired. · She is tired. · They are tired.	She isn't tired.	Is she tired?

Với he, she, it và mọi danh từ số ít (my mother, the shop), động từ thêm -s hoặc -es. Ở câu phủ định và câu hỏi, -s chuyển sang does, động từ chính trở về nguyên dạng: He doesn't like coffee. Chi tiết về trợ động từ này có ở bài cách dùng do, does, did.

Thêm -s hay -es, và đọc thế nào

Động từ tận cùng bằng	Cách thêm	Ví dụ
-o, -s, -sh, -ch, -x, -z	+ es	go → goes, watch → watches, fix → fixes
phụ âm + y	đổi y → ies	study → studies, cry → cries
nguyên âm + y	+ s	play → plays, buy → buys
các trường hợp còn lại	+ s	work → works, live → lives
bất quy tắc	đổi dạng	have → has

Đuôi này có ba cách đọc, tuỳ âm cuối của động từ (xem ký hiệu ở bảng phiên âm IPA):

• /s/ sau âm vô thanh /p, t, k, f, θ/: stops /stɒps/, works /wɜːks/.
• /ɪz/ sau /s, z, ʃ, tʃ, dʒ/: watches /ˈwɒtʃɪz/, washes /ˈwɒʃɪz/, uses /ˈjuːzɪz/.
• /z/ sau các âm còn lại: plays /pleɪz/, lives /lɪvz/, goes /ɡəʊz/.

Công thức thì hiện tại tiếp diễn

Chủ ngữ	Khẳng định	Phủ định	Câu hỏi
I	I'm eating.	I'm not eating.	Am I late?
he, she, it	He's sleeping.	He isn't sleeping.	Is he sleeping?
you, we, they	They're waiting.	They aren't waiting.	Are they waiting?

Quy tắc thêm -ing

• Bỏ e câm ở cuối: make → making, write → writing.
• Từ một âm tiết kết thúc bằng một nguyên âm + một phụ âm thì gấp đôi phụ âm: run → running, sit → sitting, stop → stopping.
• Từ hai âm tiết nhấn ở âm cuối cũng gấp đôi: begin → beginning.
• -ie đổi thành -y: lie → lying, die → dying.
• Còn lại thêm -ing bình thường: play → playing, read → reading.

Khi nào dùng hiện tại đơn

• Thói quen, việc lặp lại: I usually get up at six. — Tôi thường dậy lúc sáu giờ.
• Sự thật, điều luôn đúng: Water boils at 100 degrees Celsius. — Nước sôi ở 100 độ C.
• Tình trạng lâu dài: My parents live in Da Nang. — Bố mẹ tôi sống ở Đà Nẵng.
• Lịch trình cố định (tàu xe, giờ học, giờ chiếu phim): The train leaves at 7:30 tomorrow. — Tàu chạy lúc 7 giờ 30 sáng mai.
• Cảm nghĩ, trạng thái: I know what you mean. — Tôi hiểu ý bạn.

Khi nào dùng hiện tại tiếp diễn

• Đang diễn ra lúc nói: Can you call me later? I'm driving. — Lát gọi lại nhé, tôi đang lái xe.
• Tạm thời, quanh giai đoạn này (không nhất thiết đúng lúc nói): She's staying with her aunt this month. — Tháng này cô ấy ở nhờ nhà dì.
• Kế hoạch đã sắp xếp cho tương lai gần: We're meeting the teacher on Friday. — Thứ Sáu chúng tôi gặp cô giáo (đã hẹn).
• Thay đổi, xu hướng: Prices are going up. — Giá cả đang tăng.
• Phàn nàn về thói quen gây khó chịu, đi với always: You're always leaving your socks on the floor! — Lúc nào cũng vứt tất ra sàn!

Dấu hiệu nhận biết

Hiện tại đơn	Hiện tại tiếp diễn
always, usually, often, sometimes, rarely, never	now, right now, at the moment, currently
every day, every week, on Mondays, once a week, twice a month	today, this week, this month, these days
	Câu mệnh lệnh gây chú ý: Look! Listen! Be quiet!

Dấu hiệu chỉ là gợi ý; nghĩa của câu mới quyết định thì. Câu I'm working late every day this week. có every day nhưng vẫn dùng tiếp diễn, vì chuyện làm muộn chỉ kéo dài trong tuần này.

Đặt hai thì cạnh nhau

Hiện tại đơn	Hiện tại tiếp diễn	Khác nhau ở đâu
He plays the guitar.	He's playing the guitar.	Anh ấy biết chơi, có chơi đàn / Anh ấy đang chơi ngay lúc này
I live in Hanoi.	I'm living in Hanoi.	Nơi ở lâu dài / Đang ở tạm một thời gian
What do you do?	What are you doing?	Bạn làm nghề gì? / Bạn đang làm gì đấy?
The shop opens at 9.	We're opening a new shop next month.	Giờ mở cửa cố định / Kế hoạch đã sắp xếp

Động từ trạng thái: thường không dùng tiếp diễn

Những động từ chỉ trạng thái, cảm nghĩ hay sở hữu (không phải hành động) thường chỉ dùng ở hiện tại đơn, kể cả khi nói về lúc này: I understand. chứ không nói I'm understanding.

Nhóm	Động từ
Thích, muốn	like, love, hate, want, need, prefer
Suy nghĩ, hiểu biết	know, understand, believe, remember, mean
Sở hữu, trạng thái	own, belong, seem, have (nghĩa là có)

Một số động từ có hai nghĩa: nghĩa trạng thái dùng hiện tại đơn, nghĩa hành động dùng được tiếp diễn.

• I have two sisters. (có) — We're having dinner. (đang ăn tối)
• I think it's a good idea. (cho rằng) — I'm thinking about my exam. (đang nghĩ về)
• I see what you mean. (hiểu) — I'm seeing the dentist tomorrow. (có hẹn gặp)

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ She work in a hospital. → ✓ She works in a hospital. Tiếng Việt không chia động từ nên -s rất dễ rơi mất, nhất là khi nói.
• ✗ He doesn't likes coffee. → ✓ He doesn't like coffee. Đã có does thì động từ chính bỏ -s.
• ✗ I working now. → ✓ I'm working now. Thiếu am/is/are.
• ✗ Are you like music? → ✓ Do you like music? Động từ thường thì hỏi bằng do/does, không dùng be.
• ✗ I am go to school every day. → ✓ I go to school every day. Thêm am vào hiện tại đơn là lỗi dịch từng chữ.
• ✗ I'm knowing her for a long time. → ✓ I've known her for a long time. know không dùng tiếp diễn; “quen từ lâu tới giờ” cần thì hiện tại hoàn thành.

Nhớ nhanh

• Thường xuyên, luôn đúng, lịch cố định → hiện tại đơn: S + V(-s/-es).
• Đang xảy ra, tạm thời, kế hoạch đã hẹn → hiện tại tiếp diễn: S + am/is/are + V-ing.
• he/she/it thêm -s; câu phủ định và câu hỏi dùng does, động từ về nguyên dạng.
• know, want, like, need, have (sở hữu) không dùng dạng tiếp diễn.

Bài tiếp theo trong lộ trình: thì quá khứ đơn. Toàn bộ chủ điểm có ở mục ngữ pháp tiếng Anh.