Câu hỏi chính phản trong tiếng Trung: V不V, 有没有, 是不是

Câu hỏi chính phản (正反疑问句, zhèngfǎn yíwènjù) là câu hỏi đặt dạng khẳng định và dạng phủ định của cùng một động từ hoặc tính từ cạnh nhau, giống "có... không" trong tiếng Việt. Công thức gốc là V/A + 不 + V/A, và câu đã có dạng này thì không thêm 吗 ở cuối. Ví dụ: 你去不去？ (Nǐ qù bu qù?, “Bạn có đi không?”) và 这个菜辣不辣？ (Zhège cài là bu là?, “Món này có cay không?”)

Về nghĩa, 你去不去？ và 你去吗？ gần như nhau. Khác nhau ở giọng: câu chính phản hỏi thẳng, muốn người nghe chọn một trong hai, còn câu 吗 trung tính hơn. Bài này đi qua từng dạng: động từ một âm tiết, hai âm tiết, 有没有, quá khứ với 没, các đuôi 是不是, 对不对, 好不好, rồi tới lỗi người Việt hay mắc.

Bảng công thức

Dạng	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Động từ một âm tiết	V 不 V	你吃不吃？	Bạn có ăn không?
Tính từ	A 不 A	忙不忙？	Có bận không?
Động từ kèm tân ngữ (1)	V 不 V + O	你喝不喝咖啡？	Bạn có uống cà phê không?
Động từ kèm tân ngữ (2)	V + O + 不 V	你喝咖啡不喝？	Bạn có uống cà phê không?
Hai âm tiết, dạng đủ	AB 不 AB	喜欢不喜欢？	Có thích không?
Hai âm tiết, dạng rút gọn	A 不 AB	喜不喜欢？	Có thích không?
Có hay không có	有没有 + N	你有没有时间？	Bạn có thời gian không?
Đã làm chưa	V 没 V	你吃没吃？	Bạn ăn chưa?
Đã làm chưa (cuối câu)	V 了 + O + 没有	你吃饭了没有？	Bạn ăn cơm chưa?
Động từ năng nguyện	能不能, 会不会, 要不要...	你会不会游泳？	Bạn có biết bơi không?
Đuôi hỏi xác nhận	Câu kể + 是不是 / 对不对	你是越南人，对不对？	Bạn là người Việt, đúng không?
Đuôi hỏi ý kiến	Đề nghị + 好不好 / 行不行	我们走吧，好不好？	Mình đi nhé, được không?

Cách đọc chữ 不 ở giữa

Trong câu chính phản, chữ 不 kẹp giữa thường đọc nhẹ (thanh nhẹ, bu), chữ đứng sau cũng đọc nhẹ hơn chữ đầu. Vì vậy 去不去 nghe gần như qù bu qu, 是不是 nghe như shì bu shi. Khi bạn đọc to từng chữ một với đủ thanh, câu nghe cứng như đang đọc từ điển. Chữ 没 trong 有没有 cũng đọc lướt: yǒu mei yǒu.

Câu hỏi chính phản với động từ và tính từ một âm tiết

Đây là dạng cơ bản nhất: lặp động từ hoặc tính từ, chèn 不 ở giữa. Câu trả lời là chính động từ đó ở dạng khẳng định hoặc phủ định, không trả lời bằng 是 hay 对.

Câu	Pinyin	Nghĩa
明天你来不来？	Míngtiān nǐ lái bu lái?	Mai bạn có đến không?
来。/ 不来。	Lái. / Bù lái.	Có. / Không đến.
今天冷不冷？	Jīntiān lěng bu lěng?	Hôm nay có lạnh không?
这件衣服贵不贵？	Zhè jiàn yīfu guì bu guì?	Cái áo này có đắt không?
他在不在家？	Tā zài bu zài jiā?	Anh ấy có ở nhà không?
你是不是学生？	Nǐ shì bu shì xuésheng?	Bạn có phải là học sinh không?

Với tính từ, bỏ hẳn 很. Câu kể là 今天很冷。 (Jīntiān hěn lěng., “Hôm nay lạnh.”), nhưng câu hỏi chính phản là 今天冷不冷, không nói 今天很冷不冷. Lý do 很 cần bỏ được giải thích trong bài tính từ làm vị ngữ với 很.

Động từ có tân ngữ: hai vị trí đặt 不 V

Khi động từ có tân ngữ, có hai cách xếp. Cách thứ nhất gặp nhiều hơn, cách thứ hai cũng đúng và thường gặp trong khẩu ngữ.

Câu	Pinyin	Nghĩa
你看不看电影？	Nǐ kàn bu kàn diànyǐng?	Bạn có xem phim không?
你看电影不看？	Nǐ kàn diànyǐng bu kàn?	Bạn có xem phim không?
你认不认识他？	Nǐ rèn bu rènshi tā?	Bạn có quen anh ấy không?
你想不想去中国？	Nǐ xiǎng bu xiǎng qù Zhōngguó?	Bạn có muốn đi Trung Quốc không?

Không tách tân ngữ vào giữa hai động từ: không nói 你看电影不看电影 (thừa) hay 你看电影不电影 (sai).

Động từ và tính từ hai âm tiết

Với từ hai âm tiết AB, bạn có hai lựa chọn. Dạng đủ AB不AB trang trọng, rõ ràng. Dạng rút gọn A不AB (chỉ lặp âm tiết đầu) rất phổ biến trong khẩu ngữ, người bản xứ dùng hằng ngày.

Từ gốc	Dạng đủ	Dạng rút gọn	Nghĩa
喜欢	喜欢不喜欢	喜不喜欢	có thích không
漂亮	漂亮不漂亮	漂不漂亮	có đẹp không
知道	知道不知道	知不知道	có biết không
可以	可以不可以	可不可以	có được không
高兴	高兴不高兴	高不高兴	có vui không
方便	方便不方便	方不方便	có tiện không

Ví dụ: 你喜不喜欢吃中国菜？ (Nǐ xǐ bu xǐhuan chī Zhōngguó cài?, “Bạn có thích ăn món Trung không?”). Không lặp ngược âm tiết sau: 喜欢不欢 là sai.

Câu hỏi với 有没有 và 没

Động từ 有 phủ định bằng 没, nên dạng chính phản của nó là 有没有, không phải 有不有. Có thể đặt 没有 ở cuối câu.

Câu	Pinyin	Nghĩa
你有没有男朋友？	Nǐ yǒu mei yǒu nán péngyou?	Bạn có bạn trai không?
你有男朋友没有？	Nǐ yǒu nán péngyou méiyǒu?	Bạn có bạn trai không?
这儿有没有洗手间？	Zhèr yǒu mei yǒu xǐshǒujiān?	Ở đây có nhà vệ sinh không?

Trong khẩu ngữ, nhất là ở miền Nam Trung Quốc và Đài Loan, 有没有 còn đứng trước động từ để hỏi việc đã xảy ra chưa: 你有没有看过这本书？ (Nǐ yǒu mei yǒu kànguo zhè běn shū?, “Bạn đã đọc cuốn sách này chưa?”). Cách này nghe tự nhiên trong hội thoại, còn văn viết chuẩn hay dùng 看没看过 hoặc 看过没有.

Hỏi việc đã xảy ra: V没V và V了没有

不 dùng cho hiện tại, tương lai, thói quen; 没 dùng cho việc đã xảy ra. Vì vậy khi hỏi "đã làm chưa", câu chính phản chuyển sang 没. Sự khác nhau này giống hệt phần phân biệt 不 và 没.

Câu	Pinyin	Nghĩa
你昨天去没去？	Nǐ zuótiān qù mei qù?	Hôm qua bạn có đi không?
作业你做了没有？	Zuòyè nǐ zuòle méiyǒu?	Bài tập bạn làm chưa?
你去过北京没有？	Nǐ qùguo Běijīng méiyǒu?	Bạn đã đi Bắc Kinh bao giờ chưa?
他来了没有？	Tā láile méiyǒu?	Anh ấy đến chưa?

Không ghép 了 với 不 trong câu hỏi: 你吃了不吃 là sai. Câu đúng là 你吃了没有？ hoặc 你吃了吗？. Muốn hiểu vì sao 了 đi với 没有, xem bài cách dùng 了.

Động từ năng nguyện: 能不能, 会不会, 要不要, 可不可以

Khi câu có động từ năng nguyện, phần chính phản đặt ở động từ năng nguyện, còn động từ chính giữ nguyên phía sau.

Câu	Pinyin	Nghĩa
你能不能帮我一下？	Nǐ néng bu néng bāng wǒ yíxià?	Bạn giúp tôi một chút được không?
你会不会说中文？	Nǐ huì bu huì shuō Zhōngwén?	Bạn có biết nói tiếng Trung không?
要不要喝点儿水？	Yào bu yào hē diǎnr shuǐ?	Có muốn uống chút nước không?
我可不可以坐这儿？	Wǒ kě bu kěyǐ zuò zhèr?	Tôi ngồi đây được không?

能不能 và 可不可以 khi nhờ vả nghe mềm hơn câu mệnh lệnh nhiều, nên rất hay dùng khi xin phép. Sự khác nhau giữa 会, 能 và 可以 nằm ở bài phân biệt 会, 能, 可以.

Câu hỏi "phải không", "đúng không", "được không"

Người học tìm cách nói "phải không", "được không" thường gặp bốn đuôi sau. Chúng đều gắn vào cuối một câu kể, ngăn bằng dấu phẩy.

Đuôi	Pinyin	Dùng khi	Ví dụ
是不是	shì bu shi	đoán điều gì đó, muốn người nghe xác nhận	你累了，是不是？
对不对	duì bu dui	kiểm tra một thông tin có đúng không	他是你哥哥，对不对？
好不好	hǎo bu hao	rủ rê, đề nghị, hỏi ý	周末去爬山，好不好？
行不行	xíng bu xing	hỏi có chấp nhận được không	我明天交，行不行？
好吗	hǎo ma	như 好不好 nhưng nhẹ hơn	你等我一下，好吗？
可以吗	kěyǐ ma	xin phép lịch sự	我用一下你的笔，可以吗？

是不是 còn đứng được ngay trước vị ngữ: 你是不是生病了？ (Nǐ shì bu shì shēngbìng le?, “Có phải bạn bị ốm rồi không?”). Người hỏi đã có phỏng đoán, chỉ chờ xác nhận. So với 你生病了吗？ (Bạn ốm à?), câu với 是不是 cho thấy người nói đã thấy dấu hiệu, chẳng hạn bạn ho hoặc mặt tái.

Câu hỏi chính phản và câu hỏi 吗: chọn cái nào

Tiêu chí	Câu chính phản	Câu 吗
Cấu trúc	Lặp V/A, chèn 不 hoặc 没	Câu kể + 吗
Giọng	Thẳng, đòi chọn có hoặc không	Trung tính, nhẹ hơn
Có 很, 也, 都 trước vị ngữ	Thường không dùng	Dùng được: 你也去吗？
Thêm 吗 cuối câu	Không được	Bắt buộc
Thêm 呢 cuối câu	Được, làm giọng mềm: 你去不去呢？	Không ghép 吗 với 呢

Phó từ 也 và 都 đặt trước vị ngữ thường đi với câu 吗, không đi với câu chính phản: nói 你也去吗？ thay cho 你也去不去. Các trợ từ cuối câu khác như 呢, 吧 được so sánh trong bài phân biệt 吗, 呢, 吧.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 你去不去吗？ → ✓ 你去不去？ Đã chính phản thì bỏ 吗.
• ✗ 你很忙不忙？ → ✓ 你忙不忙？ Bỏ 很 khi hỏi chính phản.
• ✗ 你有不有钱？ → ✓ 你有没有钱？ 有 phủ định bằng 没.
• ✗ 你昨天去不去？ → ✓ 你昨天去没去？ Việc đã qua dùng 没.
• ✗ Trả lời 是 cho câu 你喝不喝茶？ → ✓ 喝。 hoặc 不喝。 Lặp lại động từ để trả lời.
• ✗ 你也喜欢不喜欢？ → ✓ 你也喜欢吗？ Có 也 thì dùng câu 吗.

Bài tập nhỏ

Chuyển các câu 吗 sau thành câu hỏi chính phản.

1. 你喝茶吗？
2. 这本书有意思吗？
3. 你有中文名字吗？
4. 你昨天上课了吗？
5. 你会开车吗？
6. 你认识她吗？

Đáp án:

1. 你喝不喝茶？ (Nǐ hē bu hē chá?, “Bạn có uống trà không?”)
2. 这本书有没有意思？ (Zhè běn shū yǒu mei yǒu yìsi?, “Cuốn sách này có hay không?”)
3. 你有没有中文名字？ (Nǐ yǒu mei yǒu Zhōngwén míngzi?, “Bạn có tên tiếng Trung không?”)
4. 你昨天上没上课？ (Nǐ zuótiān shàng mei shàng kè?, “Hôm qua bạn có đi học không?”) hoặc 你昨天上课了没有？
5. 你会不会开车？ (Nǐ huì bu huì kāichē?, “Bạn có biết lái xe không?”)
6. 你认不认识她？ (Nǐ rèn bu rènshi tā?, “Bạn có quen cô ấy không?”)

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi chính phản tiếng Trung là gì?

Đó là câu hỏi ghép dạng khẳng định và phủ định của cùng một vị ngữ, như 去不去, 是不是, 有没有, để người nghe chọn có hay không. Câu dạng này không thêm 吗 ở cuối.

Câu hỏi "phải không" trong tiếng Trung nói thế nào?

Thêm 是不是 vào cuối câu kể (你是老师，是不是？) hoặc đặt 是不是 trước vị ngữ (你是不是老师？). Muốn kiểm tra một thông tin thì dùng 对不对.

Câu hỏi "được không" trong tiếng Trung nói thế nào?

Dùng 好不好, 行不行 hoặc 可以吗 sau một lời đề nghị: 我们七点见，好不好？ Khi xin phép, 可不可以 và 能不能 đặt trước động từ cũng rất phổ biến.

Câu hỏi chính phản có lịch sự không?

Câu chính phản không bất lịch sự, nhưng giọng thẳng hơn câu 吗. Khi nhờ người lạ, các dạng 能不能, 可不可以, 好吗 nghe mềm và tự nhiên.

Câu hỏi có hay không trong tiếng Trung có mấy cách?

Có ba cách chính: câu kể + 吗, câu chính phản V不V, và câu có đuôi 是不是, 对不对, 好不好. Cả ba đều trả lời bằng có hoặc không.