Cách dùng 随便 trong tiếng Trung: “tuỳ” và “tuỳ tiện”

随便 (suíbiàn) nghĩa là "tuỳ, tuỳ ý" khi nói về việc không giới hạn, không gò bó, và nghĩa là "tuỳ tiện, cẩu thả" khi chê ai đó làm việc thiếu cân nhắc. Đứng trước động từ, nó có nghĩa "cứ tự nhiên, làm thoải mái": 请随便坐。 (Qǐng suíbiàn zuò., "mời ngồi tự nhiên"). Làm vị ngữ, nó mang nghĩa chê: 他说话太随便了。 (Tā shuōhuà tài suíbiàn le., "anh ta ăn nói tuỳ tiện quá"). Ngoài ra còn hai dạng hay gặp trong hội thoại: 随便你 (tuỳ bạn) và 随便 + từ nghi vấn (bất kể... nào).

Bảng công thức

Cách dùng	Công thức	Ví dụ
Tuỳ ý, thoải mái	随便 + động từ	随便看看 (suíbiàn kànkan, xem thoải mái)
Tuỳ tiện, cẩu thả	chủ ngữ + (很/太) 随便	他做事很随便。 (Tā zuòshì hěn suíbiàn.)
Tuỳ người nào đó	随便 + người	随便你。 (Suíbiàn nǐ., tuỳ bạn)
Bất kể	随便 + từ nghi vấn + 都/也	随便哪天都行。 (Suíbiàn nǎ tiān dōu xíng.)
Không được tuỳ tiện	不能/别 + 随便 + động từ	别随便说。 (Bié suíbiàn shuō.)
Dạng tách	随 + người + 的便	随你的便。 (Suí nǐ de biàn.)

随便 là phó từ hay tính từ?

Các từ điển tiếng Trung lớn xếp 随便 vào nhiều từ loại cùng lúc, nên câu hỏi này không có một đáp án duy nhất. Cách nhìn dễ nhất là theo vị trí trong câu:

• Làm vị ngữ, có 很, 太 đứng trước: dùng như tính từ, nghĩa "tuỳ tiện, xuề xoà". Ví dụ 穿得很随便 (chuān de hěn suíbiàn, ăn mặc xuề xoà).
• Đứng trước động từ: làm trạng ngữ, nghĩa "tuỳ ý, không cầu kỳ". Ví dụ 随便吃点儿 (suíbiàn chī diǎnr, ăn tạm chút gì).
• Đi với người (随便你): dùng như động từ, nghĩa "theo ý ai".
• Đứng trước từ nghi vấn: dùng như liên từ, nghĩa "bất kể", gần với 不管, 无论.

Vì vậy, khi đề hỏi từ loại, hãy nhìn câu cụ thể chứ đừng học thuộc một nhãn.

4 cách dùng chính kèm ví dụ

1. 随便 + động từ: cứ tự nhiên, làm tạm

Chủ nhà, người bán hàng hay dùng để mời khách thoải mái.

• 随便坐，别客气。 (Suíbiàn zuò, bié kèqi., "ngồi tự nhiên, đừng khách sáo")
• 我就随便问问。 (Wǒ jiù suíbiàn wènwen., "tôi chỉ hỏi chơi thôi")
• 周末我们随便走走吧。 (Zhōumò wǒmen suíbiàn zǒuzou ba., "cuối tuần mình đi dạo loanh quanh nhé")

Động từ sau 随便 hay ở dạng lặp (看看, 问问, 走走), làm câu nhẹ hơn. Xem thêm bài động từ lặp lại tiếng Trung.

2. Tính từ: tuỳ tiện, xuề xoà

Khi làm vị ngữ, 随便 thường mang ý chê.

• 这么重要的事，你不能这么随便。 (Zhème zhòngyào de shì, nǐ bù néng zhème suíbiàn., "việc quan trọng thế, bạn không được làm qua loa vậy")
• 面试的时候别穿得太随便。 (Miànshì de shíhou bié chuān de tài suíbiàn., "đi phỏng vấn đừng mặc xuề xoà quá")

Ở thể phủ định, 不随便 thường là khen: người đó cẩn thận, nghiêm túc. 他不是随便的人。 (Tā bú shì suíbiàn de rén., "anh ấy không phải người tuỳ tiện").

3. 随便你: tuỳ bạn

随便你 (suíbiàn nǐ) hoặc 随你的便 (suí nǐ de biàn) giao quyền quyết định cho người kia.

• 你想去哪儿？随便你。 (Nǐ xiǎng qù nǎr? Suíbiàn nǐ., "bạn muốn đi đâu? tuỳ bạn")

Chú ý ngữ điệu: nói nhẹ thì là nhường. Nói cộc, đặc biệt khi đang cãi nhau, 随便你！ có nghĩa "muốn làm gì thì làm", nghe như dỗi.

4. 随便 + từ nghi vấn: bất kể

随便 đứng trước 什么, 哪儿, 谁, 哪 + lượng từ, vế sau thường có 都 hoặc 也.

• 随便什么都行。 (Suíbiàn shénme dōu xíng., "cái gì cũng được")
• 随便你去哪儿，我都跟着你。 (Suíbiàn nǐ qù nǎr, wǒ dōu gēnzhe nǐ., "bạn đi đâu tôi cũng theo")
• 随便找个人问问就知道了。 (Suíbiàn zhǎo gè rén wènwen jiù zhīdào le., "hỏi đại một ai đó là biết")

Câu thứ hai có thể đổi thành 不管你去哪儿，我都跟着你。. 随便 nghe khẩu ngữ hơn 不管, 无论. Bài cấu trúc cho dù có thêm về 不管, 无论.

Đáp 随便 có bị coi là hời hợt không?

Có, khá thường xuyên. Khi bạn bè hỏi 想吃什么？ (Xiǎng chī shénme?, "muốn ăn gì?") mà bạn đáp gọn 随便。, người hỏi dễ thấy bạn không quan tâm, hoặc đẩy hết việc chọn sang họ. Trên mạng Trung Quốc còn có câu đùa rằng "随便" là món khó tìm nhất, vì người nói 随便 thường lại chê mọi gợi ý.

Cách đáp mềm hơn:

• 我都可以，你定吧。 (Wǒ dōu kěyǐ, nǐ dìng ba., "mình sao cũng được, bạn quyết nhé")
• 我都行，不过不想吃太辣的。 (Wǒ dōu xíng, búguò bù xiǎng chī tài là de., "mình gì cũng được, nhưng đừng cay quá")
• 听你的。 (Tīng nǐ de., "nghe theo bạn")

Câu thứ hai tốt nhất: vừa nhường vừa cho người kia một gợi ý để chọn.

Phân biệt 随便 với các từ gần nghĩa

Từ	Nghĩa	Khác 随便 ở đâu	Ví dụ
随便	tuỳ ý; tuỳ tiện	khẩu ngữ, có thể mang ý chê	随便坐
随意 (suíyì)	tuỳ ý	lịch sự, trung tính, ít mang ý chê	请随意。 (Qǐng suíyì., xin cứ tự nhiên)
无所谓 (wúsuǒwèi)	không sao cả, không quan trọng	nói thái độ của mình, không đứng trước động từ	去不去我无所谓。 (Qù bu qù wǒ wúsuǒwèi.)
方便 (fāngbiàn)	tiện	nghĩa khác hẳn, chỉ giống chữ 便	你现在方便吗？ (Nǐ xiànzài fāngbiàn ma?, giờ bạn tiện không?)
不管 (bùguǎn)	bất kể	dùng cả trong văn viết	不管多忙，他都运动。

Lỗi người Việt hay mắc

1. Nhầm 随便 với 方便. Hỏi "bạn có tiện không" phải nói 你方便吗？, không phải 你随便吗.
2. Dịch "tuỳ tiện" thành lời mời. 你很随便 là chê, không phải "bạn cứ tự nhiên". Lời mời phải là 随便 + động từ: 你随便吃.
3. Quên 都/也 sau 随便 + từ nghi vấn. 随便什么行 thiếu 都. Đúng là 随便什么都行.
4. Đáp 随便 với người lớn tuổi, cấp trên. Hãy dùng 您定就好。 (Nín dìng jiù hǎo., "anh/chị quyết là được ạ") lịch sự hơn.

Bài tập nhỏ

Chọn 随便, 随意, 方便 hoặc 无所谓 điền vào chỗ trống:

1. 明天你（…）吗？我想去找你。
2. 请大家（…），不用客气。 (lời chủ tiệc, trang trọng)
3. 他写作业太（…）了，错了很多。
4. 去哪儿吃我（…），你决定吧。
5. （…）你买什么，我都喜欢。

Đáp án: 1. 方便. 2. 随意 (随便 cũng hiểu được nhưng 随意 lịch sự hơn). 3. 随便 (nghĩa chê, cẩu thả). 4. 无所谓. 5. 随便 (bất kể + 都).

Câu hỏi thường gặp

随便 nghĩa là gì?

随便 (suíbiàn) nghĩa là tuỳ ý, thoải mái, hoặc tuỳ tiện, cẩu thả. Nghĩa nào thì xem vị trí: đứng trước động từ thường là "tuỳ ý", làm vị ngữ sau 很, 太 thường là "tuỳ tiện".

Tuỳ bạn tiếng Trung nói thế nào?

Nói 随便你 (suíbiàn nǐ), 随你 (suí nǐ) hoặc 你决定吧 (nǐ juédìng ba, bạn quyết đi). Câu cuối nghe thân thiện nhất.

随便 là phó từ hay tính từ?

Tuỳ câu. Trước động từ, nó làm trạng ngữ giống phó từ. Sau 很, 太 nó là tính từ. Trước từ nghi vấn nó làm việc của liên từ "bất kể". Bài đại từ nghi vấn giúp bạn dùng đúng dạng thứ tư.

Nói 随便 có bất lịch sự không?

Bản thân từ không xấu. 随便坐, 随便看看 là lời mời lịch sự. Chỉ khi đáp cụt lủn 随便 cho câu hỏi cần ý kiến, hoặc hô 随便你！ với giọng gắt, người nghe mới thấy khó chịu.