Động từ lặp lại trong tiếng Trung: AA, A一A, ABAB

Động từ lặp lại trong tiếng Trung (gọi là động từ trùng điệp) mang nghĩa "làm thử, làm một chút, làm qua". Động từ một âm tiết lặp theo kiểu AA hoặc A一A: 看看 (kànkan) và 看一看 (kàn yi kàn) đều là "xem thử, xem qua". Động từ hai âm tiết lặp theo kiểu ABAB: 休息休息 (xiūxi xiūxi, "nghỉ ngơi một chút"). Cách nói 看一下 (kàn yíxià) gần nghĩa với 看看 và dùng được ở nhiều chỗ hơn. Ví dụ: 你尝尝这个菜。 (Nǐ chángchang zhège cài., "Bạn nếm thử món này xem"), 我们休息一下吧。 (Wǒmen xiūxi yíxià ba., "Mình nghỉ một lát đi").

Bảng công thức

Kiểu lặp	Dùng cho	Ví dụ	Nghĩa
AA	động từ 1 âm tiết	看看 kànkan	xem thử, xem qua
A一A	động từ 1 âm tiết	试一试 shì yi shì	thử một chút
A了A	động từ 1 âm tiết, việc đã làm	想了想 xiǎng le xiǎng	đã nghĩ một lúc
ABAB	động từ 2 âm tiết	介绍介绍 jièshào jièshào	giới thiệu qua
AAB	động từ ly hợp (động + tân)	散散步 sànsan bù	đi dạo một chút
V + 一下	gần như mọi động từ hành động	等一下 děng yíxià	đợi một chút

Về thanh điệu: âm tiết lặp lại thứ hai trong AA đọc nhẹ (thanh nhẹ), còn chữ 一 ở giữa A一A cũng đọc nhẹ. Vì vậy 看看 nghe như kàn kan, chữ sau ngắn và nhẹ hơn hẳn chữ trước.

Lặp động từ để làm gì

Động từ lặp lại không làm nghĩa "nhiều lần" hay "mạnh hơn" như người Việt dễ đoán. Nó làm hành động nhẹ đi, ngắn đi. Có ba sắc thái chính:

• Làm thử: 你穿穿这件衣服。 (Nǐ chuānchuan zhè jiàn yīfu., "Bạn mặc thử cái áo này xem").
• Thời gian ngắn, mức độ nhẹ: 我出去走走。 (Wǒ chūqù zǒuzou., "Tôi ra ngoài đi bộ một chút").
• Làm lời nhờ mềm hơn: 你帮我看看这个句子。 (Nǐ bāng wǒ kànkan zhège jùzi., "Bạn xem giúp mình câu này với").

Khi kể việc thường ngày, động từ lặp lại tạo cảm giác thong thả: 周末我常常看看书，听听音乐。 (Zhōumò wǒ chángcháng kànkan shū, tīngting yīnyuè., "Cuối tuần tôi hay đọc sách, nghe nhạc"). Câu không lặp 看书，听音乐 vẫn đúng, nhưng nghe như liệt kê khô khan hơn.

AA và A一A: động từ một âm tiết

Hai kiểu này gần như cùng nghĩa. A一A nghe chậm rãi, nhấn "thử" rõ hơn một chút, hay gặp trong lời rủ, lời khuyên.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
你听听，这首歌很好听。	Nǐ tīngting, zhè shǒu gē hěn hǎotīng.	Bạn nghe thử đi, bài này hay lắm.
让我想想。	Ràng wǒ xiǎngxiang.	Để tôi nghĩ chút đã.
你试一试，不难。	Nǐ shì yi shì, bù nán.	Bạn thử xem, không khó đâu.
我们问一问老师吧。	Wǒmen wèn yi wèn lǎoshī ba.	Mình hỏi thầy xem sao.
明天我去商店看看。	Míngtiān wǒ qù shāngdiàn kànkan.	Mai tôi ra cửa hàng xem qua.

A了A: việc đã làm trong chốc lát

Muốn kể một động tác ngắn đã xảy ra, chữ 了 chen vào giữa hai động từ: 他看了看手表。 (Tā kàn le kàn shǒubiǎo., "Anh ấy liếc nhìn đồng hồ"), 她想了想，说：好吧。 (Tā xiǎng le xiǎng, shuō: hǎo ba., "Cô ấy nghĩ một lúc rồi nói: thôi được"). Kiểu này rất hay gặp trong văn kể chuyện. Chữ 了 không đặt sau cả cụm: không nói 看看了.

ABAB: động từ hai âm tiết

Động từ hai âm tiết lặp cả cụm, giữ nguyên thứ tự: 研究研究 (yánjiū yánjiū, "nghiên cứu xem"), 打扫打扫 (dǎsǎo dǎsǎo, "quét dọn qua"), 准备准备 (zhǔnbèi zhǔnbèi, "chuẩn bị chút").

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
你给大家介绍介绍吧。	Nǐ gěi dàjiā jièshào jièshào ba.	Bạn giới thiệu qua với mọi người đi.
这件事我们再商量商量。	Zhè jiàn shì wǒmen zài shāngliang shāngliang.	Việc này mình bàn thêm chút nữa.
房间太乱了，收拾收拾吧。	Fángjiān tài luàn le, shōushi shōushi ba.	Phòng bừa quá, dọn qua đi.

Động từ hai âm tiết không chen 一 vào giữa: nói 研究研究 hoặc 研究一下, không nói 研究一研究.

AAB: động từ ly hợp

Động từ ly hợp là loại "động từ + tân ngữ" dính liền, như 散步 (sànbù, đi dạo), 聊天 (liáotiān, tán gẫu), 帮忙 (bāngmáng, giúp). Loại này chỉ lặp phần động từ:

• 吃完饭我们去散散步。 (Chī wán fàn wǒmen qù sànsan bù., "Ăn xong mình đi dạo chút").
• 有空一起聊聊天。 (Yǒu kòng yìqǐ liáoliao tiān., "Rảnh thì cùng tán gẫu").
• 你帮帮忙吧。 (Nǐ bāngbang máng ba., "Bạn giúp một tay đi").

Lỗi hay gặp là lặp cả cụm như động từ hai âm tiết: 散步散步, 聊天聊天. Người bản ngữ có lúc nói vậy trong khẩu ngữ, nhưng dạng chuẩn và an toàn là AAB.

看看 và 看一下 khác nhau thế nào

Đây là câu người học hỏi nhiều nhất. Phần lớn trường hợp hai cách thay được cho nhau. Khác biệt nằm ở phạm vi dùng:

Tiêu chí	Lặp động từ (看看)	V + 一下 (看一下)
Nghĩa	thử, một chút, thong thả	một chút, một lát
Sắc thái	thân mật, khẩu ngữ	trung tính, dùng được cả nơi làm việc
Động từ hai âm tiết	ABAB, nghe hơi suồng sã	rất tự nhiên: 确认一下
Kể việc đã qua	A了A: 看了看	V了一下: 看了一下
Đi với bổ ngữ, tân ngữ dài	hạn chế	linh hoạt hơn

Trong email hay lời nhờ đồng nghiệp, 请您确认一下。 (Qǐng nín quèrèn yíxià., "Nhờ anh/chị xác nhận giúp") tự nhiên hơn 请您确认确认. Ngược lại, rủ bạn bè đi chơi thì 出去走走 nghe thân hơn 出去走一下.

一下 còn có nghĩa riêng mà lặp động từ không có: chỉ một động tác diễn ra một lần, rất nhanh, như 敲了一下门 (qiāo le yíxià mén, "gõ cửa một cái"). Mở rộng ra là 一下子 (yíxiàzi, "bỗng chốc, ngay lập tức").

Khi nào không được lặp động từ

• Động từ không chỉ hành động có chủ ý: 是, 有, 在 (ở), 喜欢, 知道, 认识, 觉得 không lặp.
• Hành động đang diễn ra: không nói 他在看看书. Đã có 在 thì giữ 他在看书。.
• Có bổ ngữ kết quả hoặc số lần: không nói 看看完, 看看三遍.
• Làm định ngữ: không nói 看看的书. Động từ lặp lại làm vị ngữ, không đứng trước 的.

Đừng nhầm với tính từ lặp lại

Tính từ cũng lặp được, nhưng nghĩa ngược lại: tăng mức độ, làm câu sinh động. Tính từ hai âm tiết lặp theo kiểu AABB: 高高兴兴 (gāogāo xìngxìng, "vui vẻ hớn hở"), 干干净净 (gāngān jìngjìng, "sạch sẽ tinh tươm"). Động từ hai âm tiết thì ABAB. Vì vậy 休息休息 (động từ, nghỉ chút) khác hẳn kiểu 清清楚楚 (tính từ, rõ ràng rành mạch).

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 我看看了这本书。	✓ 我看了看这本书。	Việc đã làm dùng A了A.
✗ 我们休休息息吧。	✓ 我们休息休息吧。	Động từ hai âm tiết lặp ABAB.
✗ 我喜欢喜欢她。	✓ 我很喜欢她。	喜欢 không phải động tác, không lặp.
✗ 他正在想想。	✓ 他正在想。	Đang diễn ra thì không lặp.
✗ 我们研究一研究。	✓ 我们研究一下。	Chỉ động từ một âm tiết mới chen 一.

Bài tập nhỏ

Viết dạng lặp phù hợp cho động từ trong ngoặc.

1. 你（尝）这个汤，咸不咸？
2. 周末我们去公园（散步）吧。
3. 他（看），没说话。(việc đã xảy ra)
4. 这个问题我们再（讨论）。
5. 你（试），这双鞋怎么样？

Đáp án:

1. 你尝尝这个汤，咸不咸？ Nǐ chángchang zhège tāng, xián bu xián? (Bạn nếm thử canh xem có mặn không?)
2. 周末我们去公园散散步吧。 Zhōumò wǒmen qù gōngyuán sànsan bù ba.
3. 他看了看，没说话。 Tā kàn le kàn, méi shuōhuà.
4. 这个问题我们再讨论讨论。 Zhège wèntí wǒmen zài tǎolùn tǎolùn.
5. 你试试，这双鞋怎么样？ Nǐ shìshi, zhè shuāng xié zěnmeyàng? (cũng được: 试一试)

Muốn nói "một chút" với tính từ (đắt một chút, nhanh lên chút), tiếng Trung dùng 一点儿, xem bài phân biệt 一点儿 và 有点儿. Vị trí của 了 trong kiểu A了A dựa trên quy tắc 了 đứng sau động từ, xem lại ở bài cách dùng 了.

Câu hỏi thường gặp

看看 nghĩa là gì?

看看 (kànkan) là "xem thử, xem qua, nhìn chút". Nó nhẹ hơn 看 đứng một mình, thường dùng khi rủ, nhờ hoặc nói việc làm thong thả.

试一试 và 试试 có khác nhau không?

Nghĩa giống nhau. 试一试 đọc chậm hơn, nhấn hơi rõ vào "thử". Trong nói nhanh hằng ngày, 试试 phổ biến hơn.

一下 cách dùng thế nào?

Đặt 一下 ngay sau động từ, trước tân ngữ: 看一下这个, 介绍一下自己. Chữ 一 trong 一下 đọc thanh 2 (yíxià) vì đứng trước thanh 4. Việc đã làm thì thêm 了: 看了一下.

Câu mệnh lệnh có lặp động từ được không?

Được, và còn làm câu lịch sự hơn. 你等等我。 (Nǐ děngdeng wǒ., "Đợi mình chút") mềm hơn 你等我。 Thêm 吧 cuối câu sẽ càng nhẹ nhàng.