Học hiragana hay katakana trước? Thứ tự hợp lý cho người mới
Nội dung bài viết
Câu hỏi này trên các diễn đàn thường được trả lời bằng "hiragana trước, vì nó cơ bản hơn". Kết luận đúng, nhưng lý do chưa đủ. Hiểu sai lý do thì bạn cũng không biết nên học katakana vào lúc nào.
Hai bảng chữ làm hai việc khác nhau
Tiếng Nhật viết bằng ba loại chữ cùng lúc. Mỗi loại giữ một vai riêng trong câu:
| Loại chữ | Dùng cho | Ví dụ |
|---|---|---|
| Kanji | Phần mang nghĩa: danh từ, gốc động từ, gốc tính từ | 学生 (gakusei, học sinh) |
| Hiragana | Trợ từ, đuôi động từ, từ thuần Nhật không có kanji thông dụng | は, です, ます, の |
| Katakana | Từ mượn nước ngoài, tên người nước ngoài, từ tượng thanh, chữ nhấn mạnh | レストラン (resutoran, nhà hàng) |
Nhìn bảng là thấy điểm khác biệt: hiragana có mặt ở gần như mọi câu, kể cả khi từ chính viết bằng kanji. Nó là trợ từ, là đuôi động từ, là thứ nối các từ lại. Katakana thì chỉ xuất hiện khi trong câu có một từ mượn hay một cái tên nước ngoài.
Vì sao hiragana phải đi trước
Hiragana không dễ hơn katakana. Cả hai đều có 46 chữ cơ bản, cùng một hệ âm, học mất thời gian ngang nhau.
Lý do thật là không có hiragana thì bạn không đọc được câu nào. Lấy câu sơ cấp đơn giản nhất:
私は学生です (watashi wa gakusei desu, tôi là học sinh)
Ba chữ は, で, す đều là hiragana. Bỏ chúng đi thì câu không còn là câu. Kanji cho bạn nghĩa, hiragana cho bạn ngữ pháp. Học kanji mà chưa có hiragana thì bạn chỉ đọc được một chuỗi ý rời rạc.
Katakana thì ngược lại. Thiếu nó, bạn vẫn đọc được phần lớn một đoạn văn thường ngày, chỉ vấp ở vài từ mượn.
Katakana ít gặp tới mức nào
Trong văn bản thường ngày như báo, truyện, tin nhắn, chữ katakana chỉ chiếm một phần nhỏ so với hiragana và kanji. Nó dày hơn ở vài chỗ: thực đơn quán cà phê, quảng cáo, tên hàng hoá, trang công nghệ.
Ở giáo trình sơ cấp, từ katakana thường gom quanh vài chủ đề: đồ dùng (テレビ, tivi), món ăn (パン, bánh mì), địa điểm (ホテル, khách sạn), quốc gia (ベトナム, Việt Nam). Càng lên trình độ cao, từ vựng càng nghiêng về từ gốc Hán viết bằng kanji, nên tỉ lệ katakana trong bài đọc học thuật lại thấp đi.
Nghịch lý: katakana dễ học mà khó nhớ
Đây là chỗ ít ai nói ra. Katakana có hai đặc điểm ngược nhau:
- Dễ đoán nghĩa. Phần lớn từ katakana là từ mượn tiếng Anh, đọc lên là hiểu: レストラン (nhà hàng), デパート (trung tâm thương mại), ノート (vở), ボールペン (bút bi), カレンダー (lịch), シャツ (áo sơ mi). Bạn gần như chỉ cần đọc ra.
- Khó nhớ mặt chữ. Vì ít xuất hiện, bạn gặp lại một chữ katakana thưa hơn hẳn hiragana. Mà nhớ mặt chữ phụ thuộc số lần gặp lại, ít phụ thuộc chữ đó khó hay dễ.
Nên chuyện rất hay xảy ra: học xong katakana trong ba ngày, hai tuần sau nhìn ソ và ン lại lẫn. Bạn không học kém. Chỉ là trong hai tuần đó bạn gặp chúng đúng vài lần.
Mẹo cho cặp khó nhất: ソ (so) và ン (n) đều có một chấm và một nét dài. Ở ソ, nét dài kéo từ trên xuống. Ở ン, nét dài hất từ dưới lên. Cặp シ (shi) và ツ (tsu) cũng vậy: hai chấm của シ xếp dọc bên trái, hai chấm của ツ xếp ngang phía trên.
Thứ tự nên làm
- Hiragana cho đến khi đọc trôi, không phải dừng lại nghĩ. Đây là thứ duy nhất phải thuộc trước khi làm gì khác.
- Bắt đầu học từ vựng ngay, đừng đợi thuộc katakana. Phần lớn từ sơ cấp viết bằng kanji kèm cách đọc hiragana.
- Học katakana rải ra: mỗi lần gặp một từ katakana thì học luôn các chữ trong từ đó. Cách này chậm hơn học một lượt, nhưng chữ ở lại, vì mỗi chữ gắn với một từ có nghĩa thay vì một ô trong bảng.
Hai bảng để tra khi gặp chữ ngờ ngợ: bảng chữ cái hiragana và bảng chữ cái katakana. Mỗi bảng có 46 chữ cơ bản cộng 25 chữ có dấu biến âm (゛ và ゜).
Câu hỏi thường gặp
Học hiragana mất bao lâu?
Với 20 đến 30 phút mỗi ngày, phần lớn người học nhận mặt được 46 chữ cơ bản sau một đến hai tuần. Đọc trôi không phải dừng lại thì cần thêm vài tuần đọc từ và câu ngắn.
Có nên học hai bảng cùng lúc không?
Không nên. Hai bảng ghi cùng một hệ âm, nên học song song dễ làm bạn lẫn chữ này với chữ kia. Thuộc hẳn hiragana rồi mới sang katakana thì katakana nhanh hơn nhiều, vì bạn chỉ còn học mặt chữ, phần âm đã có sẵn.
Bao giờ thì bắt đầu học kanji?
Ngay khi đọc được hiragana và học những từ đầu tiên. Kanji đi kèm từ vựng sẽ dễ nhớ hơn học riêng. Xem thêm bài học kanji trước hay từ vựng trước.