Từ vựng tiếng Nhật về lương: cách đọc bảng lương, phụ cấp và khấu trừ

Lương trong tiếng Nhật là 給料 (kyuuryou) hoặc 給与 (kyuuyo), phiếu lương là 給与明細 (kyuuyo meisai). Phiếu lương ở Nhật luôn chia ba khối: 勤怠 (kintai, chấm công), 支給 (shikyuu, các khoản được trả) và 控除 (koujo, các khoản bị trừ). Số tiền thật về tài khoản nằm ở dòng 差引支給額 (sashihiki shikyuugaku), người Nhật gọi nôm là 手取り (tedori, thực lĩnh).

Bài này giải thích từng dòng của ba khối đó, từ 基本給 tới 住民税, rồi ghép thành một phiếu mẫu có chú thích. Cuối bài là từ vựng tiền thưởng 賞与, quyết toán thuế 年末調整 và câu hỏi phòng nhân sự khi thấy số tiền lạ.

Từ vựng chung về lương

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
給料	kyuuryou	lương (cách nói hằng ngày)
給与	kyuuyo	tiền lương (văn bản, giấy tờ)
月給	gekkyuu	lương tháng
時給	jikyuu	lương theo giờ (làm thêm, part-time)
日給	nikkyuu	lương theo ngày
年収	nenshuu	thu nhập cả năm (trước thuế)
手取り	tedori	thực lĩnh, tiền cầm về
給料日	kyuuryoubi	ngày trả lương
振込	furikomi	chuyển khoản
締め日	shimebi	ngày chốt công
昇給	shoukyuu	tăng lương
最低賃金	saitei chingin	lương tối thiểu (mỗi tỉnh một mức)

Câu hay nghe: 給料日は毎月25日です。 (kyuuryoubi wa maitsuki nijuugonichi desu, ngày lương là ngày 25 hằng tháng). 月末締めの翌月25日払い (getsumatsu jime no yokugetsu nijuugonichi barai) nghĩa là chốt công cuối tháng, trả vào ngày 25 tháng sau. Ngày cụ thể tuỳ công ty, bạn xem trong hợp đồng.

Khối 1: chấm công 勤怠

Khối này không có tiền, chỉ ghi số ngày, số giờ. Đây là chỗ đầu tiên cần đối chiếu nếu lương thấp bất thường.

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
出勤日数	shukkin nissuu	số ngày đi làm
欠勤日数	kekkin nissuu	số ngày nghỉ không phép, không lương
有給休暇	yuukyuu kyuuka	nghỉ phép có lương (thường ghi tắt 有給)
有給残日数	yuukyuu zan nissuu	số ngày phép còn lại
労働時間	roudou jikan	tổng giờ làm
残業時間	zangyou jikan	số giờ tăng ca
深夜時間	shinya jikan	số giờ làm ban đêm
休日出勤	kyuujitsu shukkin	đi làm ngày nghỉ
遅刻	chikoku	đi muộn
早退	soutai	về sớm

Khối 2: các khoản được trả 支給

Khoản được trả gồm lương cơ bản và các loại phụ cấp 手当 (teate). Cộng hết lại là 総支給額 (sou shikyuugaku, tổng thu nhập trước khấu trừ).

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
基本給	kihonkyuu	lương cơ bản
残業手当	zangyou teate	tiền tăng ca (có nơi ghi 時間外手当, jikangai teate)
深夜手当	shinya teate	phụ cấp làm đêm
休日手当	kyuujitsu teate	phụ cấp làm ngày nghỉ
通勤手当	tsuukin teate	phụ cấp đi lại (tiền tàu xe)
住宅手当	juutaku teate	phụ cấp nhà ở
家族手当	kazoku teate	phụ cấp gia đình
皆勤手当	kaikin teate	thưởng chuyên cần (đi làm đủ ngày)
資格手当	shikaku teate	phụ cấp chứng chỉ (ví dụ có bằng lái xe nâng, JLPT)
役職手当	yakushoku teate	phụ cấp chức vụ
総支給額	sou shikyuugaku	tổng thu nhập

Tiền tăng ca được tính thế nào

Luật Tiêu chuẩn Lao động Nhật quy định mức cộng thêm tối thiểu so với lương giờ thường. Công ty có thể trả cao hơn, không được trả thấp hơn.

Loại giờ làm	Mức cộng thêm tối thiểu
時間外労働 (jikangai roudou): làm quá 8 tiếng một ngày hoặc 40 tiếng một tuần	25%
Phần tăng ca vượt 60 tiếng trong một tháng	50% (áp dụng cho cả doanh nghiệp vừa và nhỏ từ tháng 4/2023)
深夜労働 (shinya roudou): từ 22 giờ đến 5 giờ sáng	25%
休日労働 (kyuujitsu roudou): làm vào ngày nghỉ theo luật	35%
Tăng ca rơi vào giờ đêm	25% + 25% = 50%

Ví dụ lương giờ 1.200 yên, tăng ca 10 tiếng thường: 1.200 × 1,25 × 10 = 15.000 yên. Nếu thấy dòng 残業手当 thấp hơn phép tính này, hãy hỏi lại bộ phận nhân sự.

Khối 3: các khoản bị trừ 控除

Người mới sang Nhật thường giật mình ở khối này: tổng tiền bị trừ có thể chiếm một phần đáng kể tổng thu nhập. Khoản trừ chia hai nhóm: bảo hiểm xã hội và thuế.

Bảo hiểm xã hội 社会保険

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
健康保険	kenkou hoken	bảo hiểm y tế: đi khám thường chỉ tự trả 30% chi phí
介護保険	kaigo hoken	bảo hiểm chăm sóc dài hạn: chỉ trừ khi bạn từ 40 tuổi
厚生年金保険	kousei nenkin hoken	lương hưu cho người làm công ty
雇用保険	koyou hoken	bảo hiểm thất nghiệp
社会保険料	shakai hokenryou	tổng phí bảo hiểm xã hội

Công ty nhỏ hoặc người làm part-time ít giờ có thể không vào 健康保険 của công ty mà tự đóng 国民健康保険 (kokumin kenkou hoken) ở toà thị chính. Khi đó phiếu lương sẽ không có dòng này. Tiền 厚生年金 đã đóng có thể xin hoàn một phần khi rời Nhật hẳn, gọi là 脱退一時金 (dattai ichijikin); điều kiện cụ thể nên hỏi cơ quan lương hưu Nhật trước khi về nước.

Thuế 税金

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
所得税	shotokuzei	thuế thu nhập: trừ hằng tháng theo lương tháng đó
源泉徴収	gensen choushuu	khấu trừ tại nguồn (công ty trừ hộ rồi nộp)
住民税	juuminzei	thuế cư trú: nộp cho tỉnh và thành phố nơi bạn sống
特別徴収	tokubetsu choushuu	công ty trừ thuế cư trú vào lương
普通徴収	futsuu choushuu	tự nộp thuế cư trú bằng giấy báo gửi về nhà

Thuế cư trú tính theo thu nhập năm trước và trừ từ tháng 6 năm nay đến tháng 5 năm sau. Vì vậy năm đầu tiên sang Nhật, phiếu lương thường chưa có dòng 住民税. Sang tháng 6 năm thứ hai, thực lĩnh giảm xuống: đây là lý do nhiều người tưởng bị trừ lương vô cớ.

Các khoản trừ khác

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
寮費	ryouhi	tiền ký túc xá, tiền nhà công ty
家賃	yachin	tiền thuê nhà (nếu công ty thuê hộ)
水道光熱費	suidou kounetsuhi	tiền điện nước, ga
食事代	shokujidai	tiền ăn ở căng tin
組合費	kumiaihi	phí công đoàn
控除合計	koujo goukei	tổng các khoản trừ

Thực tập sinh nên đối chiếu tiền 寮費 và 水道光熱費 với số ghi trong hợp đồng trước khi sang. Câu tiếng Nhật dùng ở xưởng và khi làm việc với nghiệp đoàn có trong bài tiếng Nhật cho thực tập sinh.

Mẫu phiếu lương có chú thích

Phiếu dưới đây là số giả định cho một người làm toàn thời gian, năm thứ hai ở Nhật, dưới 40 tuổi. Số tiền thật tuỳ lương, tỉnh và công ty.

Dòng trên phiếu	Cách đọc	Số tiền (yên)	Chú thích
基本給	kihonkyuu	190.000	lương cơ bản
残業手当	zangyou teate	30.000	tăng ca trong tháng
通勤手当	tsuukin teate	8.000	tiền đi lại, thường không tính thuế tới một mức nhất định
総支給額	sou shikyuugaku	228.000	tổng được trả
健康保険	kenkou hoken	11.000	bảo hiểm y tế
厚生年金保険	kousei nenkin hoken	20.000	lương hưu
雇用保険	koyou hoken	1.300	bảo hiểm thất nghiệp
所得税	shotokuzei	4.500	thuế thu nhập tháng này
住民税	juuminzei	8.000	thuế cư trú, có từ năm thứ hai
寮費	ryouhi	25.000	tiền ký túc xá
控除合計	koujo goukei	69.800	tổng bị trừ
差引支給額	sashihiki shikyuugaku	158.200	thực lĩnh = 228.000 trừ 69.800

Khi đọc phiếu lương, đi theo thứ tự: kiểm khối 勤怠 xem ngày giờ đúng chưa, rồi cộng khối 支給, cuối cùng xem khối 控除 có khoản nào lạ không.

Tiền thưởng và giấy tờ thuế cuối năm

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
賞与	shouyo	tiền thưởng (giấy tờ)
ボーナス	boonasu	tiền thưởng (nói hằng ngày)
夏のボーナス	natsu no boonasu	thưởng mùa hè
冬のボーナス	fuyu no boonasu	thưởng mùa đông
寸志	sunshi	khoản thưởng nhỏ, coi như chút lòng thành
賞与明細	shouyo meisai	phiếu thưởng
年末調整	nenmatsu chousei	quyết toán thuế cuối năm do công ty làm
源泉徴収票	gensen choushuuhyou	phiếu khấu trừ thuế cả năm
扶養控除	fuyou koujo	giảm trừ người phụ thuộc
確定申告	kakutei shinkoku	tự khai quyết toán thuế

Tiền thưởng cũng bị trừ bảo hiểm và thuế thu nhập, nhưng không bị trừ thuế cư trú ngay. Không phải công ty nào cũng có thưởng; xem dòng 賞与あり (shouyo ari, có thưởng) hoặc 賞与なし (shouyo nashi, không thưởng) trong tin tuyển dụng.

Tháng 11, 12 công ty phát tờ khai 扶養控除等申告書 để làm 年末調整. Nếu bạn gửi tiền nuôi bố mẹ ở Việt Nam, hỏi nhân sự về giấy tờ cần nộp để được giảm trừ.

Mẫu câu hỏi về lương

• 給与明細について質問してもいいですか。 (kyuuyo meisai ni tsuite shitsumon shite mo ii desu ka): Tôi hỏi về phiếu lương được không ạ?
• この控除は何ですか。 (kono koujo wa nan desu ka): Khoản trừ này là gì ạ?
• 今月の残業代が少ないと思います。 (kongetsu no zangyoudai ga sukunai to omoimasu): Tôi nghĩ tiền tăng ca tháng này bị thiếu.
• 残業時間をもう一度確認していただけますか。 (zangyou jikan wo mou ichido kakunin shite itadakemasu ka): Anh chị kiểm tra lại giờ tăng ca giúp tôi được không ạ?
• 住民税はいつから引かれますか。 (juuminzei wa itsu kara hikaremasu ka): Thuế cư trú bị trừ từ khi nào ạ?
• 源泉徴収票をもらえますか。 (gensen choushuuhyou wo moraemasu ka): Cho tôi xin phiếu khấu trừ thuế được không ạ?

Câu hỏi nên gửi tới 人事 (jinji, nhân sự) hoặc 総務 (soumu, phòng hành chính). Nói nhẹ nhàng, mang theo phiếu lương và lịch chấm công của mình.

Lỗi người Việt hay mắc khi đọc phiếu lương

1. Lấy lương cơ bản trong hợp đồng để tính tiền gửi về nhà. Số cầm về là 差引支給額, thấp hơn khá nhiều sau khi trừ bảo hiểm, thuế và tiền nhà.
2. Nhầm 支給 (được trả) với 控除 (bị trừ) vì cả hai đều là cột số. Mẹo nhớ: 控除 có chữ 除, nghĩa là trừ đi.
3. Tưởng tháng 6 năm thứ hai bị cắt lương. Thực ra là bắt đầu trừ 住民税.
4. Không giữ phiếu lương và 源泉徴収票. Khi đổi việc, gia hạn visa hay xin hoàn tiền lương hưu, bạn cần các giấy này.

Câu hỏi thường gặp

Tiền thưởng tiếng Nhật là gì?

Là 賞与 (shouyo) trong giấy tờ, còn nói hằng ngày là ボーナス (boonasu).

Thực lĩnh tiếng Nhật nói thế nào?

Nói 手取り (tedori). Trên phiếu lương dòng này ghi là 差引支給額 hoặc 振込額 (furikomigaku, số tiền chuyển khoản).

Khấu trừ lương tiếng Nhật là gì?

Là 控除 (koujo). Tổng tiền bị trừ ghi ở dòng 控除合計. Nếu bị trừ do nghỉ không phép, phiếu có dòng 欠勤控除 (kekkin koujo).

Phiếu lương bằng giấy hay online?

Cả hai đều có. Nhiều công ty gửi phiếu qua app hoặc web nội bộ, gọi là Web明細. Nếu không đọc được, bạn có quyền xin bản in.