Hình dạng tiếng Trung: tên các hình, hình khối và cách tả đồ vật

Các hình dạng trong tiếng Trung đa số kết thúc bằng chữ 形 (xíng, hình): 圆形 (yuánxíng, hình tròn), 正方形 (zhèngfāngxíng, hình vuông), 长方形 (chángfāngxíng, hình chữ nhật), 三角形 (sānjiǎoxíng, hình tam giác). Muốn hỏi một vật có hình gì, bạn nói 这是什么形状的？ (Zhè shì shénme xíngzhuàng de?, cái này hình gì?). Muốn tả, dùng khung 是…的: 这个盘子是圆的。 (Zhège pánzi shì yuán de., cái đĩa này hình tròn).

Bài dưới gồm bảng tên hình phẳng, hình khối, từ hình học hay gặp trong sách toán, các khung câu mô tả hình dạng đồ vật và bài tập nhỏ có đáp án. Người Việt có lợi thế lớn ở chủ đề này: phần lớn tên hình đọc theo âm Hán Việt gần như trùng tiếng Việt, ví dụ 三角形 là "tam giác hình", 菱形 là "lăng hình" (hình thoi).

Bảng tên các hình phẳng trong tiếng Trung

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
圆形	yuánxíng	hình tròn
半圆形	bànyuánxíng	hình bán nguyệt
椭圆形	tuǒyuánxíng	hình bầu dục, hình elip
正方形	zhèngfāngxíng	hình vuông
长方形	chángfāngxíng	hình chữ nhật
三角形	sānjiǎoxíng	hình tam giác
菱形	língxíng	hình thoi
梯形	tīxíng	hình thang
平行四边形	píngxíng sìbiānxíng	hình bình hành
五边形	wǔbiānxíng	hình ngũ giác
六边形	liùbiānxíng	hình lục giác
多边形	duōbiānxíng	hình đa giác
扇形	shànxíng	hình quạt
心形	xīnxíng	hình trái tim
星形	xīngxíng	hình ngôi sao
十字形	shízìxíng	hình chữ thập

Hai chữ dễ lẫn: 方形 (fāngxíng) chỉ chung hình vuông vức, có góc, còn 正方形 là hình vuông theo nghĩa toán học, bốn cạnh bằng nhau. Trong đời thường, người Trung hay nói 方的 (fāng de) cho mọi thứ vuông vức, dù đó là hộp chữ nhật. Tương tự, chữ 边 (biān, cạnh) dùng để đếm cạnh của đa giác: 五边形 là hình năm cạnh, 六边形 là hình sáu cạnh.

Hình khối (立体图形)

Hình khối gọi chung là 立体图形 (lìtǐ túxíng), còn hình phẳng là 平面图形 (píngmiàn túxíng). Tên khối thường thay 形 bằng 体 (tǐ, thể).

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
正方体	zhèngfāngtǐ	hình lập phương
长方体	chángfāngtǐ	hình hộp chữ nhật
球体	qiútǐ	hình cầu, khối cầu
圆柱体	yuánzhùtǐ	hình trụ
圆锥体	yuánzhuītǐ	hình nón
棱柱	léngzhù	hình lăng trụ
棱锥	léngzhuī	hình chóp

Khi nói về đồ vật, người ta hay dùng dạng ngắn: 球形 (qiúxíng, dạng cầu), 圆柱形 (yuánzhùxíng, dạng trụ), 锥形 (zhuīxíng, dạng nón). Ví dụ 这个杯子是圆柱形的。 (Zhège bēizi shì yuánzhùxíng de., cái cốc này hình trụ).

Từ vựng hình học tiếng Trung

Nhóm từ dưới đây hay gặp trong bài toán lớp phổ thông, đề thi và tài liệu kỹ thuật. Nhiều từ có âm Hán Việt quen thuộc như 直角 (trực giác, góc vuông), 面积 (diện tích), 周长 (chu trường, chu vi).

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
点	diǎn	điểm
线	xiàn	đường
直线	zhíxiàn	đường thẳng
曲线	qūxiàn	đường cong
线段	xiànduàn	đoạn thẳng
角	jiǎo	góc
直角	zhíjiǎo	góc vuông
锐角	ruìjiǎo	góc nhọn
钝角	dùnjiǎo	góc tù
边	biān	cạnh
顶点	dǐngdiǎn	đỉnh
对角线	duìjiǎoxiàn	đường chéo
半径	bànjìng	bán kính
直径	zhíjìng	đường kính
周长	zhōucháng	chu vi
面积	miànjī	diện tích
体积	tǐjī	thể tích
平行	píngxíng	song song
垂直	chuízhí	vuông góc

Phép tính cơ bản đọc như sau.

• 二加三等于五 (èr jiā sān děngyú wǔ, 2 + 3 = 5).
• 十减四等于六 (shí jiǎn sì děngyú liù, 10 − 4 = 6).
• 三乘以四等于十二 (sān chéng yǐ sì děngyú shí'èr, 3 × 4 = 12).
• 八除以二等于四 (bā chú yǐ èr děngyú sì, 8 : 2 = 4).

Cách mô tả hình dạng đồ vật

1. Khung 是…的

Đây là khung dùng nhiều nhất: Đồ vật + 是 + hình + 的. Với hình tròn và vuông, bỏ chữ 形 cũng được.

• 这张桌子是方的。 (Zhè zhāng zhuōzi shì fāng de., cái bàn này vuông.)
• 月饼是圆的。 (Yuèbing shì yuán de., bánh trung thu hình tròn.)
• 这块蛋糕是心形的。 (Zhè kuài dàngāo shì xīnxíng de., miếng bánh này hình trái tim.)

2. Khung 形状是… và 什么形状

Danh từ 形状 (xíngzhuàng) nghĩa là hình dạng. Bạn có thể hỏi 它是什么形状的？ (Tā shì shénme xíngzhuàng de?, nó hình gì?) và đáp 它的形状是三角形。 (Tā de xíngzhuàng shì sānjiǎoxíng., hình dạng của nó là tam giác).

3. Hình + 的 + đồ vật

Đặt hình trước danh từ như một định ngữ: 圆形的窗户 (yuánxíng de chuānghu, cửa sổ tròn), 长方形的盒子 (chángfāngxíng de hézi, hộp chữ nhật), 星形的饼干 (xīngxíng de bǐnggān, bánh quy hình sao).

4. 像… 一样 khi so với vật quen

Khi vật không có tên hình rõ ràng, so sánh với thứ quen thuộc: 这块石头像鸡蛋一样。 (Zhè kuài shítou xiàng jīdàn yíyàng., hòn đá này giống quả trứng). Văn viết có thêm khung 呈三角形 (chéng sānjiǎoxíng, có dạng tam giác), gặp trong sách giáo khoa và mô tả sản phẩm.

5. Tính từ lặp tả hình

Khẩu ngữ hay lặp tính từ để câu mềm hơn. Ví dụ 圆圆的脸 (yuányuán de liǎn, khuôn mặt tròn tròn). Cũng hay gặp 尖尖的 (jiānjiān de, nhọn nhọn), 方方正正 (fāngfāngzhèngzhèng, vuông vức ngay ngắn), 扁扁的 (biǎnbiǎn de, dẹt dẹt).

Thêm vài tính từ hữu ích: 长 (cháng, dài), 弯 (wān, cong), 平 (píng, phẳng).

Lỗi người Việt hay mắc

• Bỏ 的 cuối câu: nói 这个盘子是圆 thì cụt. Cần 这个盘子是圆的。 vì 是…的 phân loại vật theo hình.
• Dùng 正方形 cho mọi thứ vuông: cái hộp dài vẫn là 方的 trong khẩu ngữ, nhưng gọi đúng toán học thì là 长方形.
• Nhầm 形 và 型: hai chữ cùng đọc xíng. 形 là hình dạng, 型 là kiểu, loại (như 发型, kiểu tóc). Tên hình luôn dùng 形.
• Đọc sai thanh 椭: 椭圆 là tuǒyuán, thanh 3, người mới hay đọc thành duò.
• Dùng 圆 làm danh từ trong câu đếm: muốn nói "vẽ một hình tròn" thì 画一个圆 (huà yí ge yuán) là đúng, ở đây 圆 làm danh từ; còn tả vật thì dùng 圆的.

Mẹo nhớ nhanh

Nhớ theo cặp Hán Việt: 圆 (viên, tròn), 方 (phương, vuông), 角 (giác, góc), 边 (biên, cạnh), 形 (hình), 体 (thể, khối). Gặp hình mới, tách ra từng chữ là đoán được nghĩa: 六边形 là hình sáu cạnh, 圆锥体 là khối hình nón tròn. Khi ôn, nhìn đồ vật quanh nhà và nói một câu 是…的, cách này gắn từ với hình ảnh thật. Bài màu sắc trong tiếng Trung dùng đúng khung 是…的 nên học kèm rất tiện: 一个红色的圆 (yí ge hóngsè de yuán, một hình tròn màu đỏ).

Bài tập

Dịch sang tiếng Trung:

1. Cái đồng hồ này hình tròn.
2. Đây là một chiếc hộp hình chữ nhật.
3. Lá cờ này hình gì?
4. Hình vuông có bốn góc vuông.
5. Diện tích hình tròn này là bao nhiêu?

Đáp án:

1. 这个钟是圆的。 (Zhège zhōng shì yuán de.)
2. 这是一个长方形的盒子。 (Zhè shì yí ge chángfāngxíng de hézi.)
3. 这面旗子是什么形状的？ (Zhè miàn qízi shì shénme xíngzhuàng de?)
4. 正方形有四个直角。 (Zhèngfāngxíng yǒu sì ge zhíjiǎo.)
5. 这个圆的面积是多少？ (Zhège yuán de miànjī shì duōshao?)

Câu hỏi thường gặp

Hình dạng tiếng Trung là gì?

Là 形状 (xíngzhuàng). Từ 图形 (túxíng) nghĩa là hình vẽ, hình học, hay dùng trong sách toán.

Hình tròn tiếng Trung nói 圆 hay 圆形?

Cả hai. 圆 dùng làm tính từ (圆的, tròn) hoặc danh từ trong toán (画一个圆). 圆形 là danh từ chỉ hình tròn, hay dùng khi gọi tên hình hoặc làm định ngữ: 圆形的桌子.

Hình vuông là 正方形 hay 方形?

正方形 là hình vuông chuẩn toán học. 方形 chỉ chung thứ vuông vức, có góc, nên dùng được cho cả hình chữ nhật trong lời nói thường.

Hình học tiếng Trung là gì?

Môn hình học là 几何 (jǐhé). Hình học phẳng là 平面几何 (píngmiàn jǐhé), hình học không gian là 立体几何 (lìtǐ jǐhé).