Phân biệt 知道, 认识, 会 và 懂, 明白, 了解 trong tiếng Trung

Phân biệt các từ "biết" trong tiếng Trung chỉ cần hỏi một câu: biết cái gì? Biết một thông tin, sự việc dùng 知道 (zhīdào); biết một người, nhận ra mặt chữ, quen đường dùng 认识 (rènshi); biết làm một việc phải học mới làm được dùng 会 (huì). Ví dụ: 我知道他的名字，但是不认识他。 (Wǒ zhīdào tā de míngzi, dànshì bú rènshi tā, "Tôi biết tên anh ấy nhưng không quen anh ấy"), 我会游泳。 (Wǒ huì yóuyǒng, "Tôi biết bơi"). Nhóm "hiểu" cũng tách tương tự thành 懂, 明白, 了解 và 理解.

Bảng nhóm từ "biết"

Chữ Hán	Pinyin	Biết cái gì	Ví dụ
知道	zhīdào	thông tin, sự việc, câu trả lời	我知道他住在哪儿。 Wǒ zhīdào tā zhù zài nǎr.: Tôi biết anh ấy sống ở đâu.
认识	rènshi	người đã gặp, đã quen; mặt chữ; đường	我认识你哥哥。 Wǒ rènshi nǐ gēge.: Tôi quen anh trai bạn.
会	huì	kỹ năng, ngoại ngữ phải học	我会开车。 Wǒ huì kāichē.: Tôi biết lái xe.
认得	rènde	như 认识, dùng khi nói chuyện	你还认得我吗？ Nǐ hái rènde wǒ ma?: Bạn còn nhận ra tôi không?
熟悉	shúxī	quen thuộc với nơi chốn, công việc	我对这里不太熟悉。 Wǒ duì zhèlǐ bú tài shúxī.: Tôi không rành chỗ này lắm.
清楚	qīngchu	biết rõ, nắm rõ	这件事我不清楚。 Zhè jiàn shì wǒ bù qīngchu.: Chuyện này tôi không rõ.

知道: biết một thông tin

知道 trả lời cho câu "có biết chuyện đó không". Tân ngữ của nó là sự việc, tên gọi, hoặc cả một câu hỏi lồng bên trong:

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
你知道明天几点开会吗？	Nǐ zhīdào míngtiān jǐ diǎn kāihuì ma?	Bạn có biết mai mấy giờ họp không?
我不知道他是谁。	Wǒ bù zhīdào tā shì shéi.	Tôi không biết anh ta là ai.
这件事大家都知道了。	Zhè jiàn shì dàjiā dōu zhīdào le.	Chuyện này mọi người đều biết rồi.
知道了，我马上去。	Zhīdào le, wǒ mǎshàng qù.	Biết rồi, tôi đi ngay.

Một điểm ngữ pháp hay bị bỏ qua: 知道 không đi với 很. Muốn nói "biết rất rõ", dùng 很清楚 hoặc 很了解.

认识: quen người, nhận ra chữ, quen đường

认识 là biết vì đã gặp, đã tiếp xúc. Ba tân ngữ hay gặp nhất là người, chữ và đường:

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
认识你很高兴。	Rènshi nǐ hěn gāoxìng.	Rất vui được làm quen với bạn.
我们认识十年了。	Wǒmen rènshi shí nián le.	Chúng tôi quen nhau mười năm rồi.
这个字你认识吗？	Zhège zì nǐ rènshi ma?	Chữ này bạn có đọc được không?
我不认识路。	Wǒ bú rènshi lù.	Tôi không biết đường.

So sánh hai câu: 你知道他吗？ là "Bạn có biết (nghe nói đến) người đó không?", còn 你认识他吗？ là "Bạn có quen người đó không?". Với người nổi tiếng, ai cũng 知道 nhưng ít ai 认识.

Chuyện đường đi cũng tách đôi: 我不认识路 là chưa quen đường, 我不知道怎么走 (Wǒ bù zhīdào zěnme zǒu) là không biết đi lối nào để tới một chỗ cụ thể.

会: biết làm, biết nói

会 đứng trước động từ, chỉ kỹ năng có được nhờ học: bơi, lái xe, nấu ăn, chơi đàn. Với ngoại ngữ, có thể nói 我会说一点儿中文。 (Wǒ huì shuō yìdiǎnr Zhōngwén, "Tôi biết nói một chút tiếng Trung") hoặc gọn hơn 我会一点儿中文。.

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
你会做饭吗？	Nǐ huì zuòfàn ma?	Bạn biết nấu ăn không?
我不会喝酒。	Wǒ bú huì hē jiǔ.	Tôi không biết uống rượu.
她会弹钢琴。	Tā huì tán gāngqín.	Cô ấy biết chơi piano.

会 còn có nghĩa "sẽ" và đứng cạnh 能, 可以 trong nhóm "có thể". Phần đó tách riêng ở bài phân biệt 会, 能, 可以.

Bảng nhóm từ "hiểu"

Chữ Hán	Pinyin	Hiểu theo kiểu nào	Ví dụ
懂	dǒng	hiểu nghĩa lời nói, chữ viết; am hiểu một lĩnh vực	他很懂音乐。 Tā hěn dǒng yīnyuè.: Anh ấy rất am hiểu âm nhạc.
明白	míngbai	hiểu ra, vỡ lẽ sau khi được giải thích	我明白了。 Wǒ míngbai le.: Tôi hiểu rồi.
了解	liǎojiě	hiểu rõ người, tình hình, nhờ tìm hiểu lâu	我不太了解中国文化。 Wǒ bú tài liǎojiě Zhōngguó wénhuà.: Tôi không hiểu nhiều về văn hoá Trung Quốc.
理解	lǐjiě	thấu hiểu, thông cảm với lý do, cảm xúc	我理解你的心情。 Wǒ lǐjiě nǐ de xīnqíng.: Tôi hiểu tâm trạng của bạn.

懂 và 明白

Trong hội thoại, 懂了 và 明白了 thường thay nhau được. Chỗ khác nằm ở cách kết hợp:

• 懂 hay làm bổ ngữ kết quả: 听懂 (tīngdǒng, nghe hiểu), 看懂 (kàndǒng, đọc hoặc xem hiểu), 听不懂 (tīng bu dǒng, nghe không hiểu nổi).
• 懂 nhận tân ngữ là một lĩnh vực: 懂电脑 (dǒng diànnǎo, rành máy tính).
• 明白 còn là tính từ "rõ ràng": 他说得很明白。 (Tā shuō de hěn míngbai, "Anh ấy nói rất rõ").
• 明白 hay đứng sau động từ để chỉ đã rõ: 问明白 (wèn míngbai, hỏi cho rõ).

Hai câu dùng nhiều nhất khi mới học. Câu thứ nhất: 对不起，我没听懂，请再说一遍。 (Duìbuqǐ, wǒ méi tīngdǒng, qǐng zài shuō yí biàn, "Xin lỗi, tôi chưa nghe hiểu, bạn nói lại một lần nữa nhé"). Câu thứ hai: 我听不懂上海话。 (Wǒ tīng bu dǒng Shànghǎihuà, "Tôi nghe không hiểu tiếng Thượng Hải"). 没听懂 là lần này chưa hiểu, 听不懂 là không đủ khả năng để hiểu. Vì sao một câu dùng 没 còn câu kia dùng 不 được giải thích ở bài phân biệt 不 và 没.

认识, 了解 và 理解 khi nói về một người

Ba câu sau đều có "anh ấy" làm tân ngữ nhưng nói ba mức khác nhau:

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
我认识他。	Wǒ rènshi tā.	Tôi quen anh ấy (đã gặp, biết mặt).
我很了解他。	Wǒ hěn liǎojiě tā.	Tôi hiểu rõ con người anh ấy.
我理解他。	Wǒ lǐjiě tā.	Tôi thông cảm với anh ấy.

了解 còn mang nghĩa "tìm hiểu": 我想了解一下情况。 (Wǒ xiǎng liǎojiě yíxià qíngkuàng, "Tôi muốn tìm hiểu tình hình một chút"), câu hay nghe ở công sở.

Câu tiếng Việt và từ tiếng Trung đúng

Muốn nói	Sai hay gặp	Đúng
Tôi biết bơi.	✗ 我知道游泳。	✓ 我会游泳。
Tôi biết anh ấy (quen).	✗ 我会他。	✓ 我认识他。
Tôi biết chuyện này.	✗ 我认识这件事。	✓ 我知道这件事。
Tôi quen anh ấy lâu rồi.	✗ 我知道他很久了。	✓ 我认识他很久了。
Tôi biết rất rõ.	✗ 我很知道。	✓ 我很清楚。
Tôi không đọc được chữ này.	✗ 我不知道这个字。	✓ 我不认识这个字。
Tôi nghe không hiểu.	✗ 我不会听。	✓ 我听不懂。

Mẹo nhớ

• Biết điều gì → 知道. Biết ai, biết mặt chữ, quen đường → 认识. Biết làm → 会.
• Hiểu lời nói, chữ viết → 懂, 明白. Hiểu rõ một người, một vấn đề → 了解. Hiểu và thông cảm → 理解.
• Thử thay "biết" bằng "quen" hoặc "biết cách": thay được bằng "quen" thì dùng 认识, thay được bằng "biết cách" thì dùng 会, còn lại là 知道.

Các động từ thường ngày khác được xếp theo nhóm ở bài động từ tiếng Trung thông dụng.

Bài tập nhỏ

Điền 知道, 认识 hoặc 会, đáp án ở dưới.

1. 你___他的电话号码吗？
2. 我不___这个人。
3. 你___说日语吗？
4. 我___这个字，可是不___它的意思。
5. 我们___三年了。

Đáp án:

1. 你知道他的电话号码吗？
2. 我不认识这个人。
3. 你会说日语吗？
4. 我认识这个字，可是不知道它的意思。 (nhận ra mặt chữ nhưng không biết nghĩa)
5. 我们认识三年了。

Câu hỏi thường gặp

Nói 知道了 với sếp có bất lịch sự không?

知道了 đúng nghĩa nhưng có thể nghe cụt, nhất là khi nói nhanh. Với cấp trên hoặc khách, 好的 (hǎo de, "vâng ạ") hoặc 明白了 nghe mềm và chu đáo hơn.

认识 và 认得 khác nhau thế nào?

Nghĩa gần như nhau. 认得 mang màu khẩu ngữ, hay dùng với nghĩa "nhận ra": 我认得这条路。 (Wǒ rènde zhè tiáo lù, "Tôi nhận ra con đường này"). Khi giới thiệu làm quen thì dùng 认识.

不懂 và 不明白 có thay nhau được không?

Trong đa số câu nói hằng ngày là được: 我不懂 và 我不明白 đều là "Tôi không hiểu". 不明白 hay dùng khi chưa rõ một lời giải thích, một quyết định: 我不明白他为什么走。 (Wǒ bù míngbai tā wèishénme zǒu, "Tôi không hiểu sao anh ấy lại đi").

晓得 là gì?

晓得 (xiǎode) nghĩa là "biết", tương đương 知道, hay nghe trong khẩu ngữ ở nhiều vùng phía Nam Trung Quốc và trong phim. Bạn nghe hiểu là đủ, khi tự nói cứ dùng 知道.