Phân biệt 常常 và 经常 trong tiếng Trung, cùng 往往 và 通常

Phân biệt 常常 (chángcháng) và 经常 (jīngcháng) khá đơn giản: hai từ đều nghĩa là "thường, hay", trong câu khẳng định gần như thay nhau được. Khác biệt nằm ở phủ định (不常 và 不经常, không nói 不常常) và ở việc 经常 còn làm được tính từ. Từ dễ dùng sai hơn là 往往 (wǎngwǎng): nó chỉ dùng để tổng kết một quy luật đã xảy ra, phải có điều kiện đi kèm, và không dùng cho tương lai. Ví dụ: 我常常去图书馆。 (Wǒ chángcháng qù túshūguǎn, "Tôi hay đi thư viện"), 下雨天，路上往往很堵。 (Xiàyǔ tiān, lùshang wǎngwǎng hěn dǔ, "Hôm mưa đường thường tắc").

Bảng so sánh nhanh các từ "thường"

Từ	Pinyin	Hán Việt	Nghĩa, sắc thái	Dùng cho tương lai, mong muốn?
常常	chángcháng	thường thường	hay, thường (khẩu ngữ)	được
经常	jīngcháng	kinh thường	thường xuyên, hơi trang trọng hơn	được
往往	wǎngwǎng	vãng vãng	thường (theo quy luật, trong điều kiện nhất định)	không
通常	tōngcháng	thông thường	thông thường, theo thói quen	ít dùng
常	cháng	thường	dạng một chữ, gọn, hay gặp trong văn viết và cụm cố định	được

常常 và 经常: giống nhiều hơn khác

Trong câu khẳng định nói về thói quen, hai từ này đổi chỗ cho nhau mà nghĩa không đổi. Cả hai đứng sau chủ ngữ, trước động từ:

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
他常常加班。	Tā chángcháng jiābān.	Anh ấy hay tăng ca.
他经常加班。	Tā jīngcháng jiābān.	Anh ấy thường xuyên tăng ca.
我们经常一起吃饭。	Wǒmen jīngcháng yìqǐ chīfàn.	Chúng tôi hay ăn cơm cùng nhau.
以后我会常常来看你。	Yǐhòu wǒ huì chángcháng lái kàn nǐ.	Sau này tôi sẽ hay đến thăm bạn.

Ba điểm khác cần nhớ:

1. Phủ định. 常常 khi phủ định thường rút thành 不常 (bù cháng): 我不常喝咖啡。 (Wǒ bù cháng hē kāfēi, "Tôi không hay uống cà phê"). 经常 thì giữ nguyên: 我不经常喝咖啡。 (Wǒ bù jīngcháng hē kāfēi). Câu 不常常 nghe không tự nhiên.
2. Tính từ. 经常 còn là tính từ nghĩa "thường ngày, thường xuyên", đứng trước danh từ: 这是经常的事。 (Zhè shì jīngcháng de shì, "Đây là chuyện thường xảy ra"), 经常性 (jīngchángxìng, tính thường xuyên). 常常 không dùng như vậy.
3. Văn phong. Trong văn bản, báo chí, 经常 gặp nhiều hơn. Khi nói chuyện, hai từ đều dùng, người miền Nam Trung Quốc và Đài Loan còn hay nói gọn 常.

往往: thường theo quy luật

往往 là kết luận rút ra từ nhiều lần đã xảy ra: "cứ trong tình huống A thì thường B". Vì vậy câu có 往往 gần như luôn cần một điều kiện, thời điểm hoặc nhóm đối tượng cụ thể.

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
周末他往往在家看书。	Zhōumò tā wǎngwǎng zài jiā kàn shū.	Cuối tuần anh ấy thường ở nhà đọc sách.
刚学中文的人往往觉得声调很难。	Gāng xué Zhōngwén de rén wǎngwǎng juéde shēngdiào hěn nán.	Người mới học tiếng Trung thường thấy thanh điệu khó.
他一紧张，往往说不出话来。	Tā yì jǐnzhāng, wǎngwǎng shuō bu chū huà lai.	Hễ căng thẳng là anh ấy thường không nói nên lời.
便宜的东西往往质量不好。	Piányi de dōngxi wǎngwǎng zhìliàng bù hǎo.	Đồ rẻ thường chất lượng không tốt.

Ba trường hợp không dùng 往往

• Câu thiếu điều kiện. Câu 他往往去图书馆 nghe cụt, vì không rõ "thường" trong hoàn cảnh nào. Sửa thành 他常常去图书馆。 hoặc thêm điều kiện: 下课以后，他往往去图书馆。 (Xiàkè yǐhòu, tā wǎngwǎng qù túshūguǎn).
• Tương lai, lời hứa, mong muốn. "Sau này hay đến chơi nhé" phải là 以后常常来玩儿吧。 (Yǐhòu chángcháng lái wánr ba). Không thay bằng 往往.
• Câu mệnh lệnh, khuyên bảo. "Bạn nên hay tập thể dục" là 你应该经常运动。 (Nǐ yīnggāi jīngcháng yùndòng).

Mẹo kiểm tra: nếu thêm được cụm "cứ hễ... là" vào câu tiếng Việt mà nghĩa vẫn đúng, câu đó có thể dùng 往往.

通常: thông thường

通常 nói về cách làm bình thường, mặc định, hay đối lập với trường hợp đặc biệt. Khác với 常常, nó đứng được trước chủ ngữ và còn làm tính từ:

• 我通常七点起床。 (Wǒ tōngcháng qī diǎn qǐchuáng): Tôi thường dậy lúc bảy giờ.
• 通常，我们周五开会。 (Tōngcháng, wǒmen zhōuwǔ kāihuì): Thông thường chúng tôi họp vào thứ sáu.
• 通常情况下 (tōngcháng qíngkuàng xià): trong trường hợp thông thường.

Câu 我通常七点起床 là giờ giấc mặc định. Câu 我常常七点起床 nhấn vào số lần nhiều. Với lịch sinh hoạt, 通常 tự nhiên hơn.

Thang tần suất trong tiếng Trung

Mức	Từ	Pinyin	Ví dụ
luôn luôn	总是 / 老是	zǒngshì / lǎoshì	她总是迟到。 (Tā zǒngshì chídào, Cô ấy lúc nào cũng đến muộn.)
thường xuyên	经常 / 常常	jīngcháng / chángcháng	我经常坐地铁。 (Wǒ jīngcháng zuò dìtiě, Tôi hay đi tàu điện ngầm.)
thông thường	通常 / 一般	tōngcháng / yìbān	我一般在家吃早饭。 (Wǒ yìbān zài jiā chī zǎofàn, Tôi thường ăn sáng ở nhà.)
có lúc	有时候	yǒu shíhou	有时候我也做饭。 (Yǒu shíhou wǒ yě zuòfàn, Có lúc tôi cũng nấu ăn.)
thỉnh thoảng	偶尔	ǒu'ěr	我偶尔喝酒。 (Wǒ ǒu'ěr hē jiǔ, Thỉnh thoảng tôi uống rượu.)
hiếm khi	很少	hěn shǎo	他很少生病。 (Tā hěn shǎo shēngbìng, Anh ấy hiếm khi ốm.)
không bao giờ	从来不	cónglái bù	我从来不抽烟。 (Wǒ cónglái bù chōuyān, Tôi không bao giờ hút thuốc.)

老是 thường mang ý phàn nàn: 你老是忘带钥匙。 (Nǐ lǎoshì wàng dài yàoshi, "Cậu cứ quên mang chìa khoá suốt"). Vị trí chung của các phó từ này trong câu có ở bài phó từ tiếng Trung.

Lỗi người Việt hay mắc

• Đặt phó từ sau động từ. Tiếng Việt nói "đi thư viện thường xuyên", nên người học hay viết 我去图书馆经常. Phó từ tần suất phải đứng trước động từ: 我经常去图书馆。
• Nói 很经常. Muốn nhấn mạnh, dùng 非常 với từ khác hoặc đổi sang 总是. Thông dụng nhất là để 经常 đứng một mình.
• Dịch "thường" thành 往往 cho mọi câu. Vì 往往 nghe "văn" hơn, người học hay dùng nó trong câu kể thói quen của bản thân không điều kiện. Câu kể chuyện mình thì chọn 常常 hoặc 经常.
• Nhầm 平常 với 常常. 平常 (píngcháng) là danh từ, tính từ "ngày thường, bình thường": 平常我不喝酒，今天高兴。 (Píngcháng wǒ bù hē jiǔ, jīntiān gāoxìng, "Ngày thường tôi không uống, hôm nay vui"). Nó trả lời câu "khi nào", không đếm tần suất.

Bài tập chọn từ

Chọn 常常, 经常, 往往 hoặc 通常 cho mỗi câu, đáp án ở dưới.

1. 欢迎你以后___来我家玩儿。
2. 冬天的时候，这里___下雪。
3. 我___早上六点半起床。
4. 我不___看电视。
5. 第一次见面的人___会有点儿紧张。

Đáp án:

1. 常常 hoặc 经常: lời mời cho tương lai, không dùng 往往.
2. 往往 (hoặc 常常): có điều kiện "mùa đông", là quy luật.
3. 通常: giờ dậy mặc định.
4. 经常: thành 不经常. Nếu muốn dùng 常常 thì rút gọn thành 不常, không nói 不常常.
5. 往往: kết luận về một nhóm người.

Câu hỏi thường gặp

常常 và 经常 cái nào hay dùng hơn?

Trong lời nói hằng ngày cả hai đều phổ biến. Nếu chỉ học một từ, chọn 经常, vì nó phủ định đơn giản (不经常) và dùng được cả trong văn viết.

往往 có dùng với 了 được không?

Có, khi kể một quy luật trong quá khứ: 小时候，我一放学往往就去河边玩儿了。 (Xiǎo shíhou, wǒ yí fàngxué wǎngwǎng jiù qù hébiān wánr le, "Hồi nhỏ, hễ tan học là tôi thường ra bờ sông chơi"). Điểm cần giữ là vẫn có điều kiện "hễ tan học".

常 một chữ dùng thế nào?

常 thay được 常常 trong nhiều câu ngắn: 常来 (cháng lái, hay đến), 不常见 (bù cháng jiàn, hiếm gặp). Nó cũng có trong nhiều từ ghép như 常见 (thường gặp), 常用 (thường dùng).

一般 có nghĩa là "thường" không?

Có. Khi đứng trước động từ, 一般 (yìbān) nghĩa giống 通常: "thông thường". Khi làm tính từ, nó lại là "bình thường, tàm tạm": 味道一般。 (Wèidào yìbān, "Vị bình thường thôi").