Từ vựng tiếng Trung ngành thực phẩm: chế biến, vệ sinh và HACCP

Ngành thực phẩm tiếng Trung là 食品行业 (shípǐn hángyè), chế biến thực phẩm là 食品加工 (shípǐn jiāgōng), nhà máy thực phẩm là 食品厂 (shípǐnchǎng), còn an toàn thực phẩm là 食品安全 (shípǐn ānquán). Bài này gom từ vựng theo đúng đường đi của một lô hàng trong xưởng: nguyên liệu vào kho, sơ chế, chế biến, đóng gói, kiểm tra rồi xuất. Sau đó là nhóm từ vệ sinh, thuật ngữ HACCP, câu chỉ thị tổ trưởng hay nói và một đoạn hội thoại mẫu.

Khu vực và bộ phận trong nhà máy thực phẩm

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa	Ghi chú
车间	chējiān	xưởng, phân xưởng	包装车间 là xưởng đóng gói
生产线	shēngchǎnxiàn	dây chuyền sản xuất	công nhân nói gọn là 线上
原料仓库	yuánliào cāngkù	kho nguyên liệu
成品仓库	chéngpǐn cāngkù	kho thành phẩm
冷库	lěngkù	kho lạnh	gồm kho mát và kho đông
更衣室	gēngyīshì	phòng thay đồ
风淋室	fēnglínshì	buồng thổi khí (air shower)	đi qua trước khi vào khu sạch
洁净区	jiéjìngqū	khu sạch	đối lập với 一般区 (khu thường)
质检部	zhìjiǎnbù	phòng kiểm tra chất lượng	còn gọi 品管部
化验室	huàyànshì	phòng xét nghiệm
生产部	shēngchǎnbù	bộ phận sản xuất

Nguyên liệu, phụ liệu và phụ gia

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa	Ghi chú
原料	yuánliào	nguyên liệu
辅料	fǔliào	phụ liệu	gia vị, chất độn đi kèm
配料	pèiliào	thành phần phối trộn	trên nhãn: 配料表 là bảng thành phần
食品添加剂	shípǐn tiānjiājì	phụ gia thực phẩm
防腐剂	fángfǔjì	chất bảo quản
色素	sèsù	phẩm màu
香精	xiāngjīng	hương liệu
面粉	miànfěn	bột mì
淀粉	diànfěn	tinh bột
白砂糖	báishātáng	đường cát trắng
食用盐	shíyòngyán	muối ăn
食用油	shíyòngyóu	dầu ăn
冻肉	dòngròu	thịt đông lạnh
水产品	shuǐchǎnpǐn	thủy sản
过敏原	guòmǐnyuán	chất gây dị ứng	phải ghi rõ trên nhãn

Tên gia vị cụ thể (xì dầu, giấm, hạt tiêu...) bạn tra thêm ở bài từ vựng gia vị và nhà bếp.

Các công đoạn chế biến

Thứ tự trong bảng là thứ tự thường gặp ở xưởng chế biến thịt, thủy sản hay đồ ăn sẵn. Từng nhà máy sẽ bỏ hoặc thêm vài bước.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa	Ghi chú
验收	yànshōu	kiểm nhận hàng đầu vào
入库	rùkù	nhập kho
解冻	jiědòng	rã đông
清洗	qīngxǐ	rửa
挑选	tiāoxuǎn	lựa, phân loại
切割	qiēgē	cắt	cắt lát là 切片 (qiēpiàn)
搅拌	jiǎobàn	khuấy, trộn
腌制	yānzhì	ướp, muối
蒸煮	zhēngzhǔ	hấp, luộc
油炸	yóuzhá	chiên ngập dầu
烘烤	hōngkǎo	nướng, sấy
杀菌	shājūn	tiệt trùng
冷却	lěngquè	làm nguội
速冻	sùdòng	cấp đông nhanh
灌装	guànzhuāng	chiết rót	dùng cho đồ lỏng
封口	fēngkǒu	hàn miệng túi, đóng nắp
包装	bāozhuāng	đóng gói
贴标签	tiē biāoqiān	dán nhãn
金属检测	jīnshǔ jiǎncè	dò kim loại
出库	chūkù	xuất kho

Máy móc và dụng cụ

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa	Ghi chú
传送带	chuánsòngdài	băng chuyền
搅拌机	jiǎobànjī	máy trộn
切片机	qiēpiànjī	máy thái lát
杀菌锅	shājūnguō	nồi tiệt trùng
烤箱	kǎoxiāng	lò nướng
速冻机	sùdòngjī	máy cấp đông
包装机	bāozhuāngjī	máy đóng gói
封口机	fēngkǒujī	máy hàn miệng túi
金属探测器	jīnshǔ tàncèqì	máy dò kim loại
温度计	wēndùjì	nhiệt kế	nhiệt kế que cắm: 探针温度计
电子秤	diànzǐchèng	cân điện tử

Vệ sinh cá nhân và vệ sinh nhà xưởng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa	Ghi chú
工作服	gōngzuòfú	quần áo bảo hộ
工作帽	gōngzuòmào	mũ bảo hộ
发网	fàwǎng	lưới trùm tóc
口罩	kǒuzhào	khẩu trang
手套	shǒutào	găng tay
鞋套	xiétào	bọc giày
洗手消毒	xǐshǒu xiāodú	rửa và sát khuẩn tay
消毒液	xiāodúyè	dung dịch sát khuẩn
首饰	shǒushì	trang sức	không được đeo vào xưởng
异物	yìwù	dị vật	tóc, mảnh nhựa, kim loại
交叉污染	jiāochā wūrǎn	nhiễm chéo
生熟分开	shēng shú fēnkāi	tách đồ sống và đồ chín	khẩu hiệu dán trên tường
虫害	chónghài	côn trùng, sâu bọ gây hại
健康证	jiànkāngzhèng	giấy chứng nhận sức khỏe

An toàn thực phẩm và HACCP bằng tiếng Trung

HACCP trong tiếng Trung là 危害分析与关键控制点 (wēihài fēnxī yǔ guānjiàn kòngzhì diǎn), nghĩa là "phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn". Trong xưởng, mọi người vẫn đọc tắt là HACCP. Điểm kiểm soát tới hạn (CCP) là 关键控制点.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa	Ghi chú
危害	wēihài	mối nguy
生物性危害	shēngwùxìng wēihài	mối nguy sinh học	vi khuẩn, nấm mốc
化学性危害	huàxuéxìng wēihài	mối nguy hóa học	thuốc trừ sâu, chất tẩy rửa
物理性危害	wùlǐxìng wēihài	mối nguy vật lý	mảnh kim loại, thủy tinh
关键限值	guānjiàn xiànzhí	giới hạn tới hạn	ví dụ nhiệt độ tâm tối thiểu
监控	jiānkòng	giám sát
纠偏措施	jiūpiān cuòshī	hành động khắc phục
验证	yànzhèng	thẩm tra
记录	jìlù	hồ sơ, ghi chép
追溯	zhuīsù	truy xuất nguồn gốc
召回	zhàohuí	thu hồi sản phẩm
生产日期	shēngchǎn rìqī	ngày sản xuất
保质期	bǎozhìqī	hạn sử dụng
批号	pīhào	số lô
不合格品	bù hégé pǐn	hàng không đạt
微生物	wēishēngwù	vi sinh vật

Bảy nguyên tắc HACCP trong tiếng Trung thường được viết như sau:

1. 进行危害分析 (jìnxíng wēihài fēnxī): phân tích mối nguy.
2. 确定关键控制点 (quèdìng guānjiàn kòngzhì diǎn): xác định điểm kiểm soát tới hạn.
3. 建立关键限值 (jiànlì guānjiàn xiànzhí): lập giới hạn tới hạn.
4. 建立监控程序 (jiànlì jiānkòng chéngxù): lập thủ tục giám sát.
5. 建立纠偏措施 (jiànlì jiūpiān cuòshī): lập hành động khắc phục.
6. 建立验证程序 (jiànlì yànzhèng chéngxù): lập thủ tục thẩm tra.
7. 建立记录保持程序 (jiànlì jìlù bǎochí chéngxù): lập hệ thống lưu hồ sơ.

Hai chữ viết tắt khác hay đi cùng: GMP là 良好生产规范 (liánghǎo shēngchǎn guīfàn, thực hành sản xuất tốt) và SSOP là 卫生标准操作程序 (wèishēng biāozhǔn cāozuò chéngxù, quy trình vệ sinh chuẩn). Phần kiểm hàng, phân loại lỗi và cách báo lỗi trên chuyền đã có trong bài từ vựng tiếng Trung QC.

Câu chỉ thị hay nghe trong nhà máy thực phẩm

Câu	Pinyin	Nghĩa
进车间前先洗手消毒。	Jìn chējiān qián xiān xǐshǒu xiāodú.	Trước khi vào xưởng phải rửa và sát khuẩn tay.
把头发全部塞进发网里。	Bǎ tóufa quánbù sāi jìn fàwǎng lǐ.	Nhét hết tóc vào lưới trùm.
车间里不准戴首饰。	Chējiān lǐ bù zhǔn dài shǒushì.	Trong xưởng không được đeo trang sức.
这批原料不合格，退回去。	Zhè pī yuánliào bù hégé, tuì huíqu.	Lô nguyên liệu này không đạt, trả lại.
先进先出，旧的先用。	Xiān jìn xiān chū, jiù de xiān yòng.	Nhập trước xuất trước, đồ cũ dùng trước.
每两个小时记录一次温度。	Měi liǎng gè xiǎoshí jìlù yí cì wēndù.	Cứ hai tiếng ghi nhiệt độ một lần.
中心温度够了没有？	Zhōngxīn wēndù gòu le méiyǒu?	Nhiệt độ tâm đủ chưa?
掉在地上的不能再用。	Diào zài dì shang de bù néng zài yòng.	Đồ rơi xuống sàn không được dùng lại.
发现异物马上报告。	Fāxiàn yìwù mǎshàng bàogào.	Thấy dị vật phải báo ngay.
生的熟的分开放。	Shēng de shú de fēnkāi fàng.	Đồ sống đồ chín để riêng.
包装前再检查一下封口。	Bāozhuāng qián zài jiǎnchá yíxià fēngkǒu.	Trước khi đóng thùng kiểm tra lại mép hàn.
停线！机器有问题。	Tíng xiàn! Jīqì yǒu wèntí.	Dừng chuyền! Máy có vấn đề.
下班前把台面和地面冲干净。	Xiàbān qián bǎ táimiàn hé dìmiàn chōng gānjìng.	Trước khi tan ca xịt rửa sạch mặt bàn và sàn.

Câu chỉ thị chung của xưởng (ca kíp, tăng ca, xin nghỉ) xem thêm ở bài tiếng Trung công xưởng.

Hội thoại mẫu: đầu ca ở xưởng đóng gói

Người nói	Câu	Nghĩa
Tổ trưởng	小阮，今天你负责封口机。 (Xiǎo Ruǎn, jīntiān nǐ fùzé fēngkǒujī.)	Nguyễn, hôm nay em phụ trách máy hàn miệng túi.
Công nhân	好的。温度设多少？ (Hǎo de. Wēndù shè duōshao?)	Vâng. Nhiệt độ đặt bao nhiêu ạ?
Tổ trưởng	按作业指导书来，开机后先试封几个。 (Àn zuòyè zhǐdǎoshū lái, kāijī hòu xiān shì fēng jǐ gè.)	Theo hướng dẫn công việc, bật máy xong hàn thử vài túi trước.
Công nhân	这个袋子封口不严，漏气。 (Zhège dàizi fēngkǒu bù yán, lòuqì.)	Túi này hàn không kín, bị xì hơi.
Tổ trưởng	挑出来放到不合格品箱里，记在记录表上。 (Tiāo chūlái fàng dào bù hégé pǐn xiāng lǐ, jì zài jìlùbiǎo shang.)	Lấy ra để vào thùng hàng lỗi, ghi vào sổ.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Lẫn 食品 và 食物. 食品 (shípǐn) là thực phẩm đã qua sản xuất, đóng gói, dùng trong tên ngành và trên nhãn. 食物 (shíwù) là đồ ăn nói chung. Nhà máy là 食品厂, không nói 食物厂.
2. Dùng 消毒 và 杀菌 như nhau. 消毒 (xiāodú) là sát khuẩn tay, dụng cụ, bề mặt. 杀菌 (shājūn) là công đoạn tiệt trùng sản phẩm bằng nhiệt hay áp suất.
3. Gọi hạn dùng là 有效期. Với thực phẩm, nhãn ghi 保质期. 有效期 (yǒuxiàoqī) hay dùng cho thuốc, giấy tờ.
4. Gọi kho đông là 冰箱. 冰箱 (bīngxiāng) là tủ lạnh gia đình. Trong nhà máy, kho lạnh là 冷库, kho đông là 冷冻库 (lěngdòngkù), kho mát là 冷藏库 (lěngcángkù).
5. Bỏ lượng từ 批. Một lô hàng là 一批货 (yì pī huò). Nói 这批原料 tự nhiên hơn hẳn "这个原料" khi bàn về cả lô.

Câu hỏi thường gặp

Công nghệ thực phẩm tiếng Trung là gì?

Ngành học công nghệ thực phẩm là 食品科学与工程 (shípǐn kēxué yǔ gōngchéng). Trong hội thoại, người ta hay nói gọn là 食品专业 (shípǐn zhuānyè).

Kiểm nghiệm thực phẩm nói thế nào?

Dùng 食品检验 (shípǐn jiǎnyàn). Kết quả đạt là 合格 (hégé), không đạt là 不合格 (bù hégé). Báo cáo kiểm nghiệm gọi là 检验报告 (jiǎnyàn bàogào).

Người mới vào xưởng nên học nhóm từ nào trước?

Học trước nhóm vệ sinh và câu chỉ thị, vì ngày đầu tiên tổ trưởng sẽ nhắc những câu đó nhiều nhất. Sau đó học công đoạn ở đúng vị trí mình đứng, rồi mới đến thuật ngữ HACCP nếu bạn làm QC hay phiên dịch.

HACCP và ISO 22000 tiếng Trung có khác nhau không?

ISO 22000 được gọi là 食品安全管理体系 (shípǐn ānquán guǎnlǐ tǐxì, hệ thống quản lý an toàn thực phẩm), thường đọc kèm tên chuẩn ISO 22000. HACCP là một phần nằm trong hệ thống đó.