Tiếng Trung chuyên ngành dược: dạng thuốc, nhóm thuốc và liều dùng

Thuốc tiếng Trung là 药 (yào), dược phẩm là 药品 (yàopǐn), nhà thuốc là 药店 (yàodiàn) hoặc 药房 (yàofáng), dược sĩ là 药师 (yàoshī). Câu đọc nhiều nhất trên hộp thuốc là 一日三次，一次一片。 (Yí rì sān cì, yí cì yí piàn, "ngày ba lần, mỗi lần một viên"). Bài này dành cho người làm nhà thuốc, trình dược và nhân viên công ty dược: dạng bào chế, nhóm thuốc, liều dùng, các mục trong tờ hướng dẫn sử dụng, tên hoạt chất quen thuộc và câu giao tiếp ở quầy. Phần khám bệnh và thuốc bắc đã có ở hai bài riêng về từ vựng bệnh viện và từ vựng Đông y.

Từ vựng chung ngành dược

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
药	yào	thuốc
药品	yàopǐn	dược phẩm
药物	yàowù	thuốc, dược chất (văn viết)
药店	yàodiàn	nhà thuốc
药房	yàofáng	quầy thuốc, nhà thuốc bệnh viện
药师	yàoshī	dược sĩ
药剂师	yàojìshī	dược sĩ pha chế
处方	chǔfāng	đơn thuốc
西药	xīyào	thuốc tân dược
中成药	zhōngchéngyào	thuốc đông y bào chế sẵn
制药公司	zhìyào gōngsī	công ty dược
医药代表	yīyào dàibiǎo	trình dược viên
保健品	bǎojiànpǐn	thực phẩm chức năng

Dạng bào chế: viên, nang, siro, thuốc mỡ

Tên dạng thuốc phần lớn kết thúc bằng 剂 (jì, chế phẩm). Biết chữ đứng trước là đoán được dạng thuốc.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
片剂	piànjì	thuốc viên nén
药片	yàopiàn	viên thuốc (cách nói thường)
胶囊	jiāonáng	viên nang
颗粒	kēlì	thuốc cốm
冲剂	chōngjì	thuốc pha nước (gói bột, cốm)
口服液	kǒufúyè	dung dịch uống
糖浆	tángjiāng	siro
注射剂	zhùshèjì	thuốc tiêm
软膏	ruǎngāo	thuốc mỡ
乳膏	rǔgāo	kem bôi
滴眼液	dīyǎnyè	thuốc nhỏ mắt
喷雾剂	pēnwùjì	thuốc xịt
贴剂	tiējì	miếng dán
栓剂	shuānjì	thuốc đặt
丸	wán	viên hoàn

Lượng từ đi theo dạng thuốc: 一片药 (yí piàn yào, một viên nén), 一粒胶囊 (yí lì jiāonáng, một viên nang), 一袋颗粒 (yí dài kēlì, một gói cốm), 一盒药 (yì hé yào, một hộp thuốc), 一瓶糖浆 (yì píng tángjiāng, một chai siro).

Nhóm thuốc thường gặp

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
处方药	chǔfāngyào	thuốc kê đơn
非处方药	fēichǔfāngyào	thuốc không kê đơn (OTC)
抗生素	kàngshēngsù	kháng sinh
消炎药	xiāoyányào	thuốc kháng viêm (người bán hay dùng chỉ cả kháng sinh)
退烧药	tuìshāoyào	thuốc hạ sốt
止痛药	zhǐtòngyào	thuốc giảm đau
感冒药	gǎnmàoyào	thuốc cảm
止咳药	zhǐkéyào	thuốc ho
胃药	wèiyào	thuốc dạ dày
抗过敏药	kàngguòmǐnyào	thuốc chống dị ứng
降压药	jiàngyāyào	thuốc hạ huyết áp
降糖药	jiàngtángyào	thuốc hạ đường huyết
维生素	wéishēngsù	vitamin
外用药	wàiyòngyào	thuốc dùng ngoài

Trên bao bì thuốc bán ở Trung Quốc, nhóm không kê đơn có ký hiệu OTC. Chữ 外用 (wàiyòng, dùng ngoài) cũng rất hay gặp, gặp chữ này thì tuyệt đối không uống.

Tên hoạt chất quen thuộc

Tên thuốc tây trong tiếng Trung thường là phiên âm từ tên quốc tế, nên đọc pinyin lên nghe na ná tên gốc. Đây là cách nhanh nhất để đoán tên thuốc tiếng Trung.

Chữ Hán	Pinyin	Tên quốc tế	Nhóm
阿莫西林	āmòxīlín	amoxicillin	kháng sinh
头孢	tóubāo	cephalosporin (gọi chung)	kháng sinh
布洛芬	bùluòfēn	ibuprofen	giảm đau, hạ sốt
对乙酰氨基酚	duìyǐxiān ānjīfēn	paracetamol	giảm đau, hạ sốt
阿司匹林	āsīpǐlín	aspirin	giảm đau, chống đông
奥美拉唑	àoměilāzuò	omeprazole	dạ dày
氯雷他定	lǜléitādìng	loratadine	chống dị ứng
二甲双胍	èrjiǎshuāngguā	metformin	tiểu đường

Mỗi thuốc có 通用名 (tōngyòngmíng, tên chung, tức tên hoạt chất) và 商品名 (shāngpǐnmíng, tên thương mại). Khi tra cứu hay đối chiếu đơn, hãy dựa vào tên chung, vì cùng một hoạt chất có thể có nhiều tên thương mại.

Liều dùng và cách dùng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
用法用量	yòngfǎ yòngliàng	cách dùng và liều dùng
剂量	jìliàng	liều lượng
口服	kǒufú	đường uống
外用	wàiyòng	dùng ngoài
饭前	fànqián	trước bữa ăn
饭后	fànhòu	sau bữa ăn
空腹	kōngfù	lúc đói
睡前	shuìqián	trước khi ngủ
遵医嘱	zūn yīzhǔ	theo chỉ định của bác sĩ
毫克	háokè	miligam (mg)
毫升	háoshēng	mililit (ml)
疗程	liáochéng	liệu trình
过量	guòliàng	quá liều

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
一日三次，一次一片。	Yí rì sān cì, yí cì yí piàn.	Ngày ba lần, mỗi lần một viên.
一次两粒，饭后服用。	Yí cì liǎng lì, fànhòu fúyòng.	Mỗi lần hai viên nang, uống sau ăn.
儿童用量请咨询医师或药师。	Értóng yòngliàng qǐng zīxún yīshī huò yàoshī.	Liều cho trẻ em xin hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
或遵医嘱。	Huò zūn yīzhǔ.	Hoặc theo chỉ định của bác sĩ.

Chú ý 一日 trên hộp thuốc là "một ngày", cùng nghĩa với 一天 trong khẩu ngữ. Nhiều người mới học đọc thành "ngày mùng một" vì quen nghĩa ngày tháng của 日.

Đọc tờ hướng dẫn sử dụng (说明书)

Tờ hướng dẫn gọi là 说明书 (shuōmíngshū). Thuốc bán ở Trung Quốc in các mục trong ngoặc 【】 theo thứ tự khá cố định. Đây là những mục bạn sẽ gặp:

Mục	Pinyin	Nghĩa	Nội dung
药品名称	yàopǐn míngchēng	tên thuốc	gồm tên chung và tên thương mại
成份	chéngfèn	thành phần	hoạt chất và tá dược
性状	xìngzhuàng	mô tả	màu, hình dạng viên thuốc
适应症	shìyìngzhèng	chỉ định	thuốc dùng cho bệnh gì
规格	guīgé	hàm lượng, quy cách	ví dụ 0.25g mỗi viên
用法用量	yòngfǎ yòngliàng	cách dùng, liều dùng	uống mấy lần, mỗi lần bao nhiêu
不良反应	bùliáng fǎnyìng	tác dụng phụ	phản ứng có thể gặp
禁忌	jìnjì	chống chỉ định	ai không được dùng
注意事项	zhùyì shìxiàng	thận trọng	điều cần lưu ý
孕妇及哺乳期妇女用药	yùnfù jí bǔrǔqī fùnǚ yòngyào	dùng cho phụ nữ có thai và cho con bú
药物相互作用	yàowù xiānghù zuòyòng	tương tác thuốc
贮藏	zhùcáng	bảo quản	ví dụ 密封，在阴凉处保存
有效期	yǒuxiàoqī	hạn dùng
批准文号	pīzhǔn wénhào	số đăng ký lưu hành

Trên vỏ hộp còn có 生产日期 (shēngchǎn rìqī, ngày sản xuất) và 批号 (pīhào, số lô). Mục bảo quản hay dùng các chữ 密封 (mìfēng, đậy kín), 遮光 (zhēguāng, tránh ánh sáng), 阴凉处 (yīnliáng chù, nơi thoáng mát).

Câu giao tiếp ở nhà thuốc

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
您哪里不舒服？	Nín nǎlǐ bù shūfu?	Anh chị thấy khó chịu ở đâu?
有处方吗？	Yǒu chǔfāng ma?	Anh chị có đơn thuốc không?
这个药需要处方。	Zhège yào xūyào chǔfāng.	Thuốc này cần có đơn.
您对什么药过敏吗？	Nín duì shénme yào guòmǐn ma?	Anh chị có dị ứng thuốc gì không?
这个药饭后吃，一天两次。	Zhège yào fànhòu chī, yì tiān liǎng cì.	Thuốc này uống sau ăn, ngày hai lần.
吃药期间不要喝酒。	Chī yào qījiān búyào hē jiǔ.	Trong thời gian uống thuốc đừng uống rượu.
我想买感冒药。	Wǒ xiǎng mǎi gǎnmàoyào.	Tôi muốn mua thuốc cảm.
有没有不让人犯困的？	Yǒu méiyǒu bú ràng rén fànkùn de?	Có loại nào không gây buồn ngủ không?

Lưu ý: người Trung Quốc nói 吃药 (chī yào, "ăn thuốc") cho việc uống thuốc, không nói 喝药 trừ khi là thuốc nước. Trên tờ hướng dẫn, động từ trang trọng hơn là 服用 (fúyòng).

Từ vựng trong công ty dược

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
原料药	yuánliàoyào	nguyên liệu làm thuốc (API)
辅料	fǔliào	tá dược
批次	pīcì	lô sản xuất
质量检验	zhìliàng jiǎnyàn	kiểm nghiệm chất lượng
临床试验	línchuáng shìyàn	thử nghiệm lâm sàng
药品注册	yàopǐn zhùcè	đăng ký thuốc
仿制药	fǎngzhìyào	thuốc generic
原研药	yuányányào	thuốc biệt dược gốc
冷链	lěngliàn	chuỗi lạnh (bảo quản, vận chuyển lạnh)
经销商	jīngxiāoshāng	nhà phân phối

Người làm xuất nhập khẩu thuốc sẽ cần thêm từ về hợp đồng và chứng từ, xem bài từ vựng xuất nhập khẩu tiếng Trung.

Lỗi người Việt hay gặp

• Nhầm 消炎药 với "thuốc kháng viêm" theo nghĩa y khoa. Ở quầy thuốc Trung Quốc, 消炎药 thường được dùng lỏng để chỉ cả kháng sinh. Khi cần chính xác, nói rõ 抗生素.
• Đọc 剂 thành jǐ. 剂 đọc thanh 4 là jì.
• Nói 喝药 cho thuốc viên. Thuốc viên dùng 吃药.
• Nhầm 药房 và 药店. Cả hai đều chỉ nơi bán thuốc, nhưng trong bệnh viện người ta nói 药房 hoặc 取药处 (qǔyàochù, chỗ lấy thuốc).
• Bỏ qua chữ 慎用. 慎用 (shènyòng) là thận trọng khi dùng, 禁用 (jìnyòng) là cấm dùng. Hai chữ này khác mức độ hoàn toàn.

Câu hỏi thường gặp

Nhà thuốc tiếng Trung là gì?

Nhà thuốc là 药店 (yàodiàn). Trong bệnh viện, quầy phát thuốc gọi là 药房 (yàofáng).

Dược sĩ tiếng Trung là gì?

Dược sĩ là 药师 (yàoshī). Từ 药剂师 (yàojìshī) cũng dùng, thiên về người pha chế, cấp phát thuốc.

Thuốc kê đơn và không kê đơn nói thế nào?

Thuốc kê đơn là 处方药 (chǔfāngyào), không kê đơn là 非处方药 (fēichǔfāngyào), trên hộp thường in OTC.

Làm sao biết tên tiếng Trung của một loại thuốc?

Tra theo tên hoạt chất quốc tế (ghi trên hộp thuốc Việt Nam), rồi tìm 通用名 tương ứng. Tên chung thường là phiên âm nên dễ đối chiếu, ví dụ ibuprofen là 布洛芬.