Từ vựng tiếng Trung bệnh viện: khoa khám, thủ tục, thuốc và nha khoa

Bệnh viện trong tiếng Trung là 医院 (yīyuàn), bác sĩ là 医生 (yīshēng), nha khoa là 牙科 (yákē). Việc đầu tiên khi đến bệnh viện ở Trung Quốc là 挂号 (guàhào, đăng ký lấy số khám), nên câu cần thuộc trước là 我要挂号。 (Wǒ yào guàhào., "Tôi muốn đăng ký khám"). Bài này gom từ vựng tiếng Trung y tế theo thứ tự bạn sẽ gặp: nơi khám, khoa phòng, thủ tục, xét nghiệm, bệnh thường gặp, điều trị, thuốc, rồi một phần riêng về răng miệng và niềng răng.

Tên bộ phận cơ thể và câu tả cơn đau đã có ở bài từ vựng cơ thể người tiếng Trung. Bài này tập trung vào từ của bệnh viện.

Cơ sở y tế và người làm việc trong bệnh viện

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
医院	yīyuàn	bệnh viện
诊所	zhěnsuǒ	phòng khám tư
社区医院	shèqū yīyuàn	trạm y tế khu dân cư
门诊	ménzhěn	khám ngoại trú, khu khám bệnh
急诊	jízhěn	cấp cứu
住院部	zhùyuànbù	khu nội trú
药房	yàofáng	quầy thuốc trong bệnh viện
药店	yàodiàn	hiệu thuốc
医生 / 大夫	yīshēng / dàifu	bác sĩ
护士	hùshi	y tá, điều dưỡng
专家	zhuānjiā	bác sĩ chuyên gia
药剂师	yàojìshī	dược sĩ
病人 / 患者	bìngrén / huànzhě	bệnh nhân
家属	jiāshǔ	người nhà bệnh nhân

Ở Trung Quốc người ta hay nghe cụm 三甲医院 (sānjiǎ yīyuàn), là bệnh viện xếp hạng cao nhất trong hệ thống phân hạng. Gọi bác sĩ khi nói chuyện, người Trung dùng họ cộng 医生 hoặc 大夫, ví dụ 王医生 (Wáng yīshēng).

Các khoa trong bệnh viện

Chữ 科 (kē, khoa) đứng cuối tên mỗi khoa. Khá nhiều tên đọc theo âm Hán Việt là hiểu ngay: 内科 là nội khoa, 外科 là ngoại khoa, 儿科 là nhi khoa.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
内科	nèikē	khoa nội
外科	wàikē	khoa ngoại
儿科	érkē	khoa nhi
妇科	fùkē	phụ khoa
产科	chǎnkē	khoa sản
眼科	yǎnkē	khoa mắt
耳鼻喉科	ěrbíhóukē	khoa tai mũi họng
口腔科	kǒuqiāngkē	khoa răng hàm mặt
皮肤科	pífūkē	khoa da liễu
骨科	gǔkē	khoa chấn thương chỉnh hình
心内科	xīnnèikē	khoa tim mạch
消化内科	xiāohuà nèikē	khoa tiêu hoá
神经内科	shénjīng nèikē	khoa thần kinh
中医科	zhōngyīkē	khoa y học cổ truyền
放射科	fàngshèkē	khoa chẩn đoán hình ảnh
检验科	jiǎnyànkē	khoa xét nghiệm

Thủ tục đi khám: từ lấy số đến lấy thuốc

Quy trình khám ngoại trú ở bệnh viện Trung Quốc thường đi theo thứ tự dưới đây. Nhiều nơi cho làm bước 1 và bước 4 qua ứng dụng hoặc máy tự phục vụ.

1. 挂号 (guàhào): đăng ký, chọn khoa và lấy số.
2. 候诊 (hòuzhěn): ngồi chờ gọi số.
3. 就诊 (jiùzhěn): vào gặp bác sĩ.
4. 缴费 (jiǎofèi): nộp tiền xét nghiệm, tiền thuốc.
5. 检查 (jiǎnchá): làm xét nghiệm, chụp chiếu nếu cần.
6. 取药 (qǔyào): mang đơn đến quầy lấy thuốc.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
看病	kànbìng	đi khám bệnh
预约	yùyuē	đặt lịch hẹn
排队	páiduì	xếp hàng
就诊卡	jiùzhěnkǎ	thẻ khám bệnh
病历	bìnglì	bệnh án, sổ khám
医保	yībǎo	bảo hiểm y tế
专家号	zhuānjiāhào	số khám với chuyên gia
普通号	pǔtōnghào	số khám thường
处方	chǔfāng	đơn thuốc
复诊	fùzhěn	tái khám
发票	fāpiào	hoá đơn

Khám và xét nghiệm

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
体检	tǐjiǎn	khám sức khoẻ tổng quát
量体温	liáng tǐwēn	đo nhiệt độ
量血压	liáng xuèyā	đo huyết áp
抽血	chōuxiě	lấy máu
验血	yànxiě	xét nghiệm máu
验尿	yànniào	xét nghiệm nước tiểu
空腹	kōngfù	nhịn ăn (trước xét nghiệm)
拍片	pāipiàn	chụp X-quang
B超	B chāo	siêu âm
心电图	xīndiàntú	điện tâm đồ
核磁共振	hécí gòngzhèn	chụp cộng hưởng từ MRI
化验单	huàyàndān	phiếu kết quả xét nghiệm
诊断	zhěnduàn	chẩn đoán

Ghi chú: chữ 血 trong 抽血, 验血 đọc là xiě trong khẩu ngữ, nhưng trong từ ghép trang trọng như 血压 (xuèyā, huyết áp) lại đọc xuè. Người bản xứ cũng hay đọc lẫn, nghe cả hai đều hiểu.

Tên bệnh thường gặp

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
感冒	gǎnmào	cảm
流感	liúgǎn	cúm
肺炎	fèiyán	viêm phổi
胃炎	wèiyán	viêm dạ dày
肠胃炎	chángwèiyán	viêm dạ dày ruột
高血压	gāoxuèyā	cao huyết áp
糖尿病	tángniàobìng	tiểu đường
过敏	guòmǐn	dị ứng
中暑	zhòngshǔ	say nắng
食物中毒	shíwù zhòngdú	ngộ độc thực phẩm
骨折	gǔzhé	gãy xương
扭伤	niǔshāng	bong gân

Chữ 炎 (yán, viêm) gắn sau tên cơ quan tạo ra tên bệnh viêm: 肺炎, 胃炎, 鼻炎 (bíyán, viêm mũi). Đây là nhóm từ mà người Việt dùng âm Hán Việt để đoán rất hiệu quả, xem thêm cách đoán ở bài từ Hán Việt đoán nghĩa chữ Hán.

Điều trị và nằm viện

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
打针	dǎzhēn	tiêm
输液 / 打点滴	shūyè / dǎ diǎndī	truyền dịch
手术	shǒushù	phẫu thuật
麻醉	mázuì	gây mê, gây tê
包扎	bāozā	băng bó
缝针	féngzhēn	khâu vết thương
住院	zhùyuàn	nằm viện
出院	chūyuàn	ra viện
病房	bìngfáng	phòng bệnh
床位	chuángwèi	giường bệnh
救护车	jiùhùchē	xe cứu thương

Số gọi cấp cứu ở Trung Quốc đại lục là 120. Khi gọi, nói rõ địa chỉ trước: 我在……，需要救护车。 là "Tôi ở…, cần xe cứu thương".

Thuốc và cách dùng thuốc

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
药	yào	thuốc
西药	xīyào	thuốc tây
中药	zhōngyào	thuốc bắc
药片	yàopiàn	thuốc viên
胶囊	jiāonáng	viên con nhộng
药水	yàoshuǐ	thuốc nước
药膏	yàogāo	thuốc mỡ, thuốc bôi
退烧药	tuìshāoyào	thuốc hạ sốt
止痛药	zhǐtòngyào	thuốc giảm đau
消炎药	xiāoyányào	thuốc kháng viêm
抗生素	kàngshēngsù	kháng sinh
创可贴	chuāngkětiē	băng cá nhân
副作用	fùzuòyòng	tác dụng phụ

Chữ trên vỏ thuốc và lời dặn của dược sĩ:

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
口服	kǒufú	uống
外用	wàiyòng	dùng ngoài da
饭前	fànqián	trước bữa ăn
饭后	fànhòu	sau bữa ăn
睡前	shuìqián	trước khi ngủ
一天三次	yì tiān sān cì	ngày 3 lần
每次两片	měi cì liǎng piàn	mỗi lần 2 viên

Người Trung hay gọi thuốc kháng sinh là 消炎药 dù về mặt dược học hai nhóm khác nhau. Nếu bạn dị ứng kháng sinh, hãy nói rõ tên thuốc, ví dụ 青霉素 (qīngméisù, penicillin). Thuốc bắc và châm cứu có nhiều từ riêng, xem bài từ vựng Đông y tiếng Trung.

Từ vựng tiếng Trung nha khoa: răng miệng và niềng răng

Răng và các vấn đề răng miệng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
牙科	yákē	nha khoa
牙医	yáyī	nha sĩ
牙齿	yáchǐ	răng
门牙	ményá	răng cửa
虎牙	hǔyá	răng nanh, răng khểnh
大牙	dàyá	răng hàm
智齿	zhìchǐ	răng khôn
牙龈	yáyín	lợi, nướu
牙疼	yá téng	đau răng
蛀牙	zhùyá	sâu răng
牙结石	yájiéshí	cao răng
牙周炎	yázhōuyán	viêm nha chu
口腔溃疡	kǒuqiāng kuìyáng	nhiệt miệng
牙齿敏感	yáchǐ mǐngǎn	ê buốt răng

Làm răng ở nha khoa

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
洗牙	xǐyá	lấy cao răng
补牙	bǔyá	trám răng
拔牙	báyá	nhổ răng
根管治疗	gēnguǎn zhìliáo	điều trị tuỷ
种植牙	zhòngzhíyá	cấy ghép implant
烤瓷牙	kǎocíyá	răng sứ
假牙	jiǎyá	răng giả
美白牙齿	měibái yáchǐ	tẩy trắng răng

Niềng răng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
牙齿矫正	yáchǐ jiǎozhèng	chỉnh nha, niềng răng
戴牙套	dài yátào	đeo niềng
钢丝牙套	gāngsī yátào	niềng mắc cài kim loại
隐形矫正	yǐnxíng jiǎozhèng	niềng trong suốt
保持器	bǎochíqì	hàm duy trì
复查	fùchá	tái khám định kỳ

Chữ 牙套 có hai nghĩa: bộ niềng răng và mão bọc răng. Trong câu 戴牙套 gần như luôn nói về niềng. Ở bệnh viện lớn, việc khám răng thuộc 口腔科, còn phòng khám tư thường ghi 牙科诊所 hoặc 口腔诊所.

Câu mẫu khi đi khám

• 我要挂号，挂内科。 (Wǒ yào guàhào, guà nèikē., "Tôi muốn đăng ký khám khoa nội")
• 请问在哪儿缴费？ (Qǐngwèn zài nǎr jiǎofèi?, "Cho hỏi nộp tiền ở đâu?")
• 验血需要空腹吗？ (Yànxiě xūyào kōngfù ma?, "Xét nghiệm máu có cần nhịn ăn không?")
• 我对青霉素过敏。 (Wǒ duì qīngméisù guòmǐn., "Tôi dị ứng với penicillin")
• 这个药一天吃几次？ (Zhège yào yì tiān chī jǐ cì?, "Thuốc này ngày uống mấy lần?")
• 饭后吃，一次两片。 (Fàn hòu chī, yí cì liǎng piàn., "Uống sau ăn, mỗi lần 2 viên")
• 需要住院吗？ (Xūyào zhùyuàn ma?, "Có cần nằm viện không?")
• 什么时候来复诊？ (Shénme shíhou lái fùzhěn?, "Khi nào tôi quay lại tái khám?")

Ở nha khoa

• 我的牙疼了三天了。 (Wǒ de yá téng le sān tiān le., "Tôi đau răng ba ngày rồi")
• 我想洗牙。 (Wǒ xiǎng xǐyá., "Tôi muốn lấy cao răng")
• 智齿要拔吗？ (Zhìchǐ yào bá ma?, "Răng khôn có phải nhổ không?")
• 矫正大概要多长时间？ (Jiǎozhèng dàgài yào duō cháng shíjiān?, "Niềng răng mất khoảng bao lâu?")

Lỗi người Việt hay mắc

• Dịch 挂号 là "treo số". 挂号 là đăng ký khám, động từ đi kèm tên khoa: 挂眼科 (guà yǎnkē) là đăng ký khám mắt.
• Dùng 看医生 mọi lúc. 看医生 và 看病 đều là "đi khám", nhưng khi nói với nhân viên quầy thì dùng 挂号 mới đúng việc.
• Lẫn 药房 với 药店. 药房 thường là quầy thuốc trong bệnh viện. Hiệu thuốc ngoài phố gọi là 药店, dù biển hiệu đôi khi cũng ghi 大药房.
• Đọc 大夫 là dàfū. Khi nghĩa là bác sĩ, 大夫 đọc dàifu, chữ đầu thanh 4 và đọc là dài.
• Nói 我牙疼 thành 我疼牙. Tiếng Trung đặt chỗ đau trước: 我牙疼 (wǒ yá téng). Cấu trúc này giống câu 我头疼.

Câu hỏi thường gặp

Tiếng Trung y khoa có khó hơn tiếng Trung giao tiếp không?

Từ chuyên ngành dài hơn, nhưng phần lớn là từ Hán Việt có hệ thống như 炎 (viêm), 科 (khoa), 症 (chứng). Người Việt học nhóm này thường nhanh hơn người học phương Tây. Muốn đi theo hướng y khoa, nên nắm chắc từ cơ bản ở mức HSK 3 trước.

Nha khoa tiếng Trung là gì?

Là 牙科 (yákē). Trong bệnh viện công, khoa răng gọi là 口腔科 (kǒuqiāngkē), nghĩa đen là khoa khoang miệng.

Niềng răng tiếng Trung nói thế nào?

Nói 牙齿矫正 (yáchǐ jiǎozhèng) hoặc ngắn hơn 戴牙套 (dài yátào). Niềng trong suốt là 隐形矫正.

Muốn tìm thêm chủ đề từ vựng khác thì bắt đầu từ đâu?

Bạn có thể xem danh sách nhóm từ theo chủ đề ở bài từ vựng tiếng Trung theo chủ đề, chọn chủ đề gắn với công việc của mình để học trước.