Từ vựng tiếng Trung xuất nhập khẩu: chứng từ, hải quan, vận tải

Xuất nhập khẩu trong tiếng Trung là 进出口 (jìnchūkǒu), nhập khẩu là 进口 (jìnkǒu), xuất khẩu là 出口 (chūkǒu), còn logistics là 物流 (wùliú). Ba từ gặp mỗi ngày trong nghề: 报关 (bàoguān, khai hải quan), 提单 (tídān, vận đơn) và 货代 (huòdài, công ty giao nhận, forwarder). Bảng dưới chia hơn 100 từ theo đúng trình tự một lô hàng: báo giá, điều kiện giao hàng, chứng từ, hải quan, vận tải, kho bãi và cửa khẩu Việt Trung. Cuối bài là câu mẫu dùng khi trao đổi với đối tác.

Từ vựng chung về ngoại thương

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
外贸	wàimào	ngoại thương
贸易公司	màoyì gōngsī	công ty thương mại
供应商	gōngyìngshāng	nhà cung cấp
客户	kèhù	khách hàng
供应链	gōngyìngliàn	chuỗi cung ứng
询盘	xúnpán	hỏi hàng (inquiry)
报价	bàojià	báo giá
报价单	bàojiàdān	bảng báo giá
订单	dìngdān	đơn đặt hàng
合同	hétong	hợp đồng
样品	yàngpǐn	hàng mẫu
交货期	jiāohuòqī	thời hạn giao hàng
付款方式	fùkuǎn fāngshì	phương thức thanh toán
定金	dìngjīn	tiền đặt cọc
尾款	wěikuǎn	tiền thanh toán nốt
电汇	diànhuì	chuyển tiền bằng điện (T/T)
信用证	xìnyòngzhèng	thư tín dụng (L/C)
汇率	huìlǜ	tỷ giá
人民币	rénmínbì	nhân dân tệ
美元	měiyuán	đô la Mỹ

Câu điều khoản thanh toán hay gặp: 百分之三十定金，发货前付尾款 (bǎi fēn zhī sānshí dìngjīn, fāhuò qián fù wěikuǎn, "cọc 30%, trả nốt trước khi giao hàng").

Điều kiện giao hàng (Incoterms)

Trong giao dịch, người Trung Quốc vẫn nói tắt tên tiếng Anh như FOB, CIF, nhưng chứng từ và báo giá thường ghi kèm tên tiếng Trung.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
工厂交货	gōngchǎng jiāohuò	EXW, giao tại xưởng
离岸价	lí'ànjià	FOB, giao lên tàu tại cảng đi
成本加运费	chéngběn jiā yùnfèi	CFR, giá hàng cộng cước
到岸价	dào'ànjià	CIF, giá hàng cộng cước và bảo hiểm
完税后交货	wánshuì hòu jiāohuò	DDP, giao hàng đã nộp thuế
贸易术语	màoyì shùyǔ	điều kiện thương mại (Incoterms)
运费	yùnfèi	cước vận chuyển
保险费	bǎoxiǎnfèi	phí bảo hiểm

Chứng từ xuất nhập khẩu

Chữ 单 (dān, tờ, phiếu) xuất hiện trong hầu hết tên chứng từ. Nhớ chữ này, bạn đoán được nghĩa nhiều từ mới.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
单证	dānzhèng	chứng từ
提单	tídān	vận đơn (B/L)
海运提单	hǎiyùn tídān	vận đơn đường biển
电放	diànfàng	điện giao hàng (telex release)
空运单	kōngyùndān	vận đơn hàng không (AWB)
商业发票	shāngyè fāpiào	hoá đơn thương mại (invoice)
装箱单	zhuāngxiāngdān	phiếu đóng gói (packing list)
原产地证	yuánchǎndìzhèng	giấy chứng nhận xuất xứ (C/O)
报关单	bàoguāndān	tờ khai hải quan
检验证书	jiǎnyàn zhèngshū	chứng thư kiểm định
熏蒸证书	xūnzhēng zhèngshū	chứng thư hun trùng
保险单	bǎoxiǎndān	đơn bảo hiểm
进口许可证	jìnkǒu xǔkězhèng	giấy phép nhập khẩu

Chú ý 发票 (fāpiào) trong ngoại thương là invoice. Trong mua bán nội địa Trung Quốc, 发票 lại thường chỉ hoá đơn thuế, nên khi đối tác nói 开发票 (kāi fāpiào), hãy hỏi lại họ muốn loại nào.

Hải quan và thuế

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
海关	hǎiguān	hải quan
报关	bàoguān	khai báo hải quan
报关行	bàoguānháng	đại lý khai hải quan
清关	qīngguān	thông quan
申报	shēnbào	khai báo
海关编码	hǎiguān biānmǎ	mã HS
关税	guānshuì	thuế nhập khẩu, thuế quan
增值税	zēngzhíshuì	thuế giá trị gia tăng
出口退税	chūkǒu tuìshuì	hoàn thuế xuất khẩu
查验	cháyàn	kiểm hoá
放行	fàngxíng	thông quan, cho hàng đi
扣货	kòuhuò	hàng bị giữ
商检	shāngjiǎn	kiểm tra chất lượng hàng xuất nhập khẩu
货值	huòzhí	trị giá hàng
品名	pǐnmíng	tên hàng

报关 là việc khai báo, còn 清关 là hoàn tất thủ tục để hàng được thông quan. Người mới hay dùng lẫn hai từ này. Câu 货已经清关了 (huò yǐjīng qīngguān le) nghĩa là "hàng đã thông quan xong".

Vận tải biển, hàng không, đường bộ

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
海运	hǎiyùn	vận tải biển
空运	kōngyùn	vận tải hàng không
陆运	lùyùn	vận tải đường bộ
铁路运输	tiělù yùnshū	vận tải đường sắt
集装箱	jízhuāngxiāng	container
货柜	huòguì	container (khẩu ngữ, hay nói tắt 柜)
整柜	zhěngguì	hàng nguyên container (FCL)
拼柜	pīnguì	hàng lẻ ghép container (LCL)
二十尺柜	èrshí chǐ guì	container 20 feet
四十尺高柜	sìshí chǐ gāoguì	container 40 feet cao (40HQ)
订舱	dìngcāng	đặt chỗ (booking)
船期	chuánqī	lịch tàu
船公司	chuángōngsī	hãng tàu
起运港	qǐyùngǎng	cảng đi
目的港	mùdìgǎng	cảng đến
截关	jiéguān	hạn chót khai hải quan (cut-off)
装柜	zhuāngguì	đóng hàng vào container
到港	dàogǎng	hàng đến cảng
码头	mǎtóu	bến cảng
转运	zhuǎnyùn	chuyển tải

Kho bãi, đóng gói và giao hàng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
仓库	cāngkù	kho
入库	rùkù	nhập kho
出库	chūkù	xuất kho
托盘	tuōpán	pallet
纸箱	zhǐxiāng	thùng carton
件数	jiànshù	số kiện
毛重	máozhòng	trọng lượng cả bì
净重	jìngzhòng	trọng lượng tịnh
体积	tǐjī	thể tích
立方	lìfāng	mét khối (CBM), khẩu ngữ hay nói 方
体积重	tǐjīzhòng	trọng lượng quy đổi theo thể tích
唛头	màtóu	ký mã hiệu trên thùng (shipping mark)
派送	pàisòng	giao tận nơi
签收	qiānshōu	ký nhận
门到门	mén dào mén	giao từ cửa đến cửa
货损	huòsǔn	hàng hư hỏng

Từ vựng hàng đi cửa khẩu Việt Trung

Hàng giữa hai nước đi đường bộ rất nhiều, nên người làm logistics tuyến này gặp thêm một nhóm từ riêng.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
口岸	kǒu'àn	cửa khẩu
边境	biānjìng	biên giới
边贸	biānmào	thương mại biên giới (tiểu ngạch)
凭祥	Píngxiáng	Bằng Tường (đối diện Lạng Sơn)
友谊关	Yǒuyìguān	Hữu Nghị Quan
东兴	Dōngxīng	Đông Hưng (đối diện Móng Cái)
河口	Hékǒu	Hà Khẩu (đối diện Lào Cai)
正关	zhèngguān	hàng đi chính ngạch, khai báo đầy đủ
双清包税	shuāngqīng bāoshuì	dịch vụ trọn gói lo thông quan hai đầu và thuế
越南	Yuènán	Việt Nam
河内	Hénèi	Hà Nội
胡志明市	Húzhìmíng Shì	TP. Hồ Chí Minh
海防	Hǎifáng	Hải Phòng

Khi đối tác chào dịch vụ 双清包税, hãy hỏi rõ giá đã gồm những thuế, phí nào và chứng từ trả lại cho bạn là gì. Gói này tiện nhưng bạn cần biết hàng có được khai báo đúng tên, đúng trị giá hay không.

Mẫu câu tiếng Trung xuất nhập khẩu dùng thật

Báo giá, hợp đồng

• 请报一下FOB价。 (Qǐng bào yíxià FOB jià., "Vui lòng báo giá FOB giúp tôi.")
• 这个价格包括运费吗？ (Zhège jiàgé bāokuò yùnfèi ma?, "Giá này đã gồm cước chưa?")
• 最快什么时候能交货？ (Zuì kuài shénme shíhou néng jiāohuò?, "Nhanh nhất khi nào giao được hàng?")

Chứng từ

• 请提供商业发票和装箱单。 (Qǐng tígōng shāngyè fāpiào hé zhuāngxiāngdān., "Vui lòng cung cấp invoice và packing list.")
• 提单什么时候能出？ (Tídān shénme shíhou néng chū?, "Khi nào phát hành được vận đơn?")
• 需要原产地证吗？ (Xūyào yuánchǎndìzhèng ma?, "Có cần C/O không?")

Hải quan

• 这个产品的海关编码是多少？ (Zhège chǎnpǐn de hǎiguān biānmǎ shì duōshao?, "Mã HS của sản phẩm này là bao nhiêu?")
• 海关要查验，可能要晚两天。 (Hǎiguān yào cháyàn, kěnéng yào wǎn liǎng tiān., "Hải quan muốn kiểm hoá, có thể chậm hai ngày.")
• 货已经放行了。 (Huò yǐjīng fàngxíng le., "Hàng đã được thông quan.")

Vận chuyển

• 这批货什么时候装柜？ (Zhè pī huò shénme shíhou zhuāngguì?, "Lô hàng này khi nào đóng container?")
• 运费按重量还是按体积算？ (Yùnfèi àn zhòngliàng háishi àn tǐjī suàn?, "Cước tính theo cân nặng hay theo thể tích?")
• 货预计下周三到港。 (Huò yùjì xià zhōusān dàogǎng., "Hàng dự kiến thứ Tư tuần sau đến cảng.")
• 收货时发现三箱破损。 (Shōuhuò shí fāxiàn sān xiāng pòsǔn., "Lúc nhận hàng phát hiện 3 thùng bị hỏng.")

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng âm Hán Việt đoán nghĩa. 电放 đọc Hán Việt là "điện phóng", rất khó đoán ra nghĩa "điện giao hàng" (telex release). 唛头 là từ phiên âm từ tiếng Anh "mark", không đoán được từ chữ. Gặp từ chuyên ngành lạ, hãy tra cả cụm thay vì ghép nghĩa từng chữ.
• Nhầm 柜 và 箱. 柜 là container, 箱 là thùng carton. 三柜 là ba container, 三箱 chỉ là ba thùng.
• Nhầm 毛重 và 净重. 毛 ở đây là "cả bì", 净 là "tịnh". Khai sai hai số này trên packing list rất dễ bị hải quan hỏi.
• Đọc sai 提单. Thanh 2 rồi thanh 1: tídān. Nhiều người đọc thành tǐdān, đối tác vẫn hiểu nhưng nghe không chuyên nghiệp.

Cách học tiếng Trung logistics và chọn sách

1. Học theo một lô hàng thật: lấy bộ chứng từ của một đơn bạn từng làm, tra từng ô trên invoice, packing list, vận đơn. Từ học kiểu này nhớ lâu hơn học danh sách.
2. Thuộc nhóm từ theo trình tự ở trên. Khi đối tác nhắn, bạn biết ngay họ đang ở bước nào của lô hàng.
3. Chọn sách tiếng Trung logistics có chữ Hán, pinyin có dấu thanh và mẫu chứng từ thật. Sách chỉ có phiên âm bồi hoặc dịch từng từ không có ngữ cảnh thì chỉ dùng tra cứu được.
4. Nếu bạn làm cả mảng mua hàng, đàm phán, đọc thêm bài tiếng Trung thương mại. Từ vựng làm việc trong nhà xưởng và kho có trong bài tiếng Trung công xưởng. Người tự nhập hàng nhỏ lẻ trên Taobao, 1688 xem bài tiếng Trung order Taobao.

Câu hỏi thường gặp

Logistics tiếng Trung là gì?

Logistics là 物流 (wùliú). Công ty logistics là 物流公司 (wùliú gōngsī), còn công ty giao nhận, forwarder là 货代 hoặc 货运代理 (huòyùn dàilǐ).

Làm xuất nhập khẩu cần tiếng Trung trình độ nào?

Để nhắn tin, đọc chứng từ và gọi điện với đối tác, bạn cần khoảng HSK 3–4 cộng vốn từ chuyên ngành như trong bài. Đàm phán hợp đồng, xử lý tranh chấp thì cần cao hơn, khoảng HSK 5.

报关 và 清关 khác nhau thế nào?

报关 là hành động khai báo với hải quan. 清关 là kết quả cuối, khi mọi thủ tục và thuế đã xong và hàng được thông quan. Bên xuất khẩu thường nói 报关, bên nhập khẩu hay nói 清关.

Container tiếng Trung nói thế nào?

Văn viết là 集装箱 (jízhuāngxiāng). Trong giao tiếp hằng ngày, dân logistics nói 货柜 hoặc chỉ 柜, ví dụ 一个四十尺高柜 là một container 40 feet cao.