Phân biệt 意思 và 意义: các nghĩa của 意思, 有意思 và 有意义

意思 (yìsi) và 意义 (yìyì) cùng có nghĩa gốc là "ý nghĩa", nhưng dùng khác hẳn. 意思 là nghĩa của lời nói, chữ viết, và còn có nghĩa "thú vị", "ý định", "chút lòng thành". 意义 là giá trị, tầm quan trọng của một việc. Vì vậy 有意思 là "thú vị, hay", còn 有意义 là "có ý nghĩa, đáng làm": 这部电影很有意思 (bộ phim này rất hay), 这次活动很有意义 (hoạt động lần này rất ý nghĩa). Bài dưới đi qua từng nghĩa của 意思, nghĩa của 意义 và các cụm cố định như 不好意思, 小意思.

Bảng phân biệt 意思 và 意义

	意思 (yìsi)	意义 (yìyì)
Thanh điệu	chữ sau đọc thanh nhẹ: yìsi	hai thanh bốn: yìyì
Nghĩa chính	nghĩa của từ, câu; ý muốn nói	giá trị, tác dụng, tầm quan trọng
Nghĩa mở rộng	thú vị; ý định; tấm lòng, quà nhỏ; tình ý	nghĩa trong ngôn ngữ (văn viết)
Phong cách	khẩu ngữ, rất thông dụng	trang trọng hơn, hay gặp trong văn viết
Ghép với 有	有意思: thú vị, hay	有意义: có ý nghĩa, đáng giá
Kết hợp hay gặp	什么意思, 不好意思, 小意思	人生的意义, 历史意义, 意义重大

Âm Hán Việt: 意 là ý, 思 là tư (nghĩ), 义 là nghĩa. "Ý tư" là điều người ta nghĩ trong đầu, nên gắn với lời nói và ý định. "Ý nghĩa" theo cách hiểu giá trị của một việc là 意义.

Các nghĩa của 意思

1. Nghĩa của từ, câu, lời nói

Đây là nghĩa người học gặp đầu tiên, trong câu hỏi …是什么意思.

• 这个字是什么意思？ (Zhège zì shì shénme yìsi?): Chữ này nghĩa là gì?
• 我不明白你的意思。 (Wǒ bù míngbai nǐ de yìsi.): Tôi không hiểu ý bạn.
• 你是什么意思？ (Nǐ shì shénme yìsi?): Bạn có ý gì? Tuỳ giọng, câu này có thể mang ý khó chịu, chất vấn.

2. Thú vị: 有意思 và 没意思

• 这本书特别有意思。 (Zhè běn shū tèbié yǒu yìsi.): Cuốn sách này đặc biệt hay.
• 他这个人挺有意思的。 (Tā zhège rén tǐng yǒu yìsi de.): Anh ấy là người khá thú vị.
• 一个人看电影真没意思。 (Yí ge rén kàn diànyǐng zhēn méi yìsi.): Xem phim một mình chán thật.

没意思 nghĩa là "chán, vô vị". Nói một bài giảng 没意思 là chê nó nhàm, không phải nói nó vô nghĩa.

3. Ý định, ý muốn

• 我没有批评你的意思。 (Wǒ méiyǒu pīpíng nǐ de yìsi.): Tôi không có ý phê bình bạn.
• 他有出国的意思。 (Tā yǒu chūguó de yìsi.): Anh ấy có ý định ra nước ngoài.

4. Chút lòng thành, quà nhỏ

• 这是我的一点儿意思，请收下。 (Zhè shì wǒ de yìdiǎnr yìsi, qǐng shōuxià.): Đây là chút lòng thành của tôi, xin nhận cho.
• 意思意思 (yìsi yìsi): biểu lộ chút lòng, ví dụ 他帮了忙，我们应该意思意思。 (Anh ấy đã giúp, mình nên có chút quà cảm ơn.)

5. Tình ý với ai đó

• 我觉得他对你有意思。 (Wǒ juéde tā duì nǐ yǒu yìsi.): Tôi thấy anh ấy có ý với bạn.

Lưu ý cấu trúc: 对 + người + 有意思 là "có tình cảm với ai", khác với 某人很有意思 là "ai đó thú vị". Vị trí của 对 quyết định nghĩa.

6. Dấu hiệu, có vẻ

• 天有点儿要下雨的意思。 (Tiān yǒudiǎnr yào xià yǔ de yìsi.): Trời có vẻ sắp mưa.

意义 (yìyì): ý nghĩa, giá trị

意义 nói về giá trị hoặc tác dụng của một việc, một sự kiện, một đời người. Từ này thường đi với các danh từ trừu tượng và tính từ đánh giá.

• 这次比赛对我来说很有意义。 (Zhè cì bǐsài duì wǒ lái shuō hěn yǒu yìyì.): Cuộc thi lần này rất có ý nghĩa với tôi.
• 人生的意义是什么？ (Rénshēng de yìyì shì shénme?): Ý nghĩa của cuộc đời là gì?
• 这个发现有重要的历史意义。 (Zhège fāxiàn yǒu zhòngyào de lìshǐ yìyì.): Phát hiện này có ý nghĩa lịch sử quan trọng.
• 做这种事没有意义。 (Zuò zhè zhǒng shì méiyǒu yìyì.): Làm việc này chẳng có ý nghĩa gì.

Kết hợp hay gặp: 意义重大 (ý nghĩa to lớn), 现实意义 (ý nghĩa thực tiễn), 深远的意义 (ý nghĩa sâu xa), 失去意义 (mất ý nghĩa). Trong văn bản ngôn ngữ học, 词的意义 cũng là nghĩa của từ, nhưng khi nói chuyện người ta dùng 意思.

有意思 và 有意义: so sánh trực tiếp

Câu	Nghĩa
这个游戏很有意思。	Trò chơi này rất vui.
这个游戏很有意义。	Trò chơi này rất có ý nghĩa (ví dụ giúp trẻ học điều tốt).
当志愿者很有意思。	Làm tình nguyện viên rất vui.
当志愿者很有意义。	Làm tình nguyện viên rất ý nghĩa.
这个会没意思。	Cuộc họp này chán.
这个会没有意义。	Cuộc họp này vô ích.

Mẹo kiểm: nếu có thể nói "vui, hay, chán" thì dùng 意思. Nếu có thể nói "đáng làm, có giá trị, vô ích" thì dùng 意义. Một việc có thể vừa 有意思 vừa 有意义: 这次旅行既有意思又有意义.

Cụm cố định với 意思

Cụm	Pinyin	Nghĩa và cách dùng
不好意思	bù hǎoyìsi	xin lỗi (nhẹ), làm phiền; ngại, xấu hổ
不好意思 + động từ	bù hǎoyìsi	ngại làm gì: 我不好意思问他 (tôi ngại hỏi anh ấy)
小意思	xiǎo yìsi	chuyện nhỏ, có gì đâu; hoặc món quà mọn
一点小意思	yìdiǎn xiǎo yìsi	chút quà mọn (lời khiêm tốn khi tặng)
够意思	gòu yìsi	đủ tình nghĩa, chơi đẹp: 你真够意思
不够意思	bú gòu yìsi	không ra gì, chơi không đẹp
意思意思	yìsi yìsi	làm chút cho có lệ, biểu lộ chút lòng
有意思	yǒu yìsi	thú vị; có tình ý (với 对)
没意思	méi yìsi	chán, vô vị

Một vài tình huống:

• 不好意思，我来晚了。 (Bù hǎoyìsi, wǒ lái wǎn le.): Xin lỗi, tôi đến muộn.
• 不好意思，请问洗手间在哪儿？ (Bù hǎoyìsi, qǐngwèn xǐshǒujiān zài nǎr?): Làm phiền chút, cho hỏi nhà vệ sinh ở đâu?
• A: 谢谢你帮我搬家！ B: 小意思，别客气。 (Xiǎo yìsi, bié kèqi.): Chuyện nhỏ, đừng khách sáo.

不好意思 nhẹ hơn 对不起. Lỗi lớn hoặc cần xin lỗi nghiêm túc thì dùng 对不起. Cách dùng 不 biến điệu thành bú trước thanh bốn (不够 đọc bú gòu) được giải thích ở bài phủ định 不 và 没.

Lỗi người Việt hay mắc

• Khen phim bằng 有意义. Muốn nói phim hay, dùng 这部电影很有意思. Nói 很有意义 thì người nghe hiểu là phim mang thông điệp giáo dục.
• Hỏi nghĩa từ bằng 意义. 这个词是什么意义 nghe như văn sách. Khi nói chuyện, hỏi 这个词是什么意思.
• Đọc 意思 thành hai thanh bốn. Chữ 思 trong 意思 đọc thanh nhẹ: yìsi. 意义 mới đọc yìyì.
• Dịch "ý nghĩa" theo phản xạ Hán Việt. Tiếng Việt "ý nghĩa của từ" và "ý nghĩa cuộc sống" cùng một chữ, nhưng tiếng Trung tách: nghĩa của từ dùng 意思, ý nghĩa cuộc sống dùng 意义.

Bài tập

Điền 意思 hoặc 意义.

1. 这个成语是什么___？
2. 帮助别人是一件很有___的事。
3. 这个综艺节目真有___，我笑死了。
4. 这次会议对公司的发展有重要___。
5. 我没有别的___，你别误会。

Đáp án: 1. 意思 (hỏi nghĩa thành ngữ). 2. 意义 (việc có giá trị). 3. 意思 (vui, buồn cười). 4. 意义 (tầm quan trọng). 5. 意思 (ý định).

Muốn luyện thêm các cặp từ dễ nhầm, xem bài phân biệt 改变, 变, 变化.

Câu hỏi thường gặp

意思 nghĩa là gì?

意思 có nhiều nghĩa: nghĩa của từ ngữ, ý muốn nói, sự thú vị (有意思), ý định, chút lòng thành, tình ý với ai, và dấu hiệu "có vẻ". Nghĩa cụ thể phụ thuộc cụm từ đi kèm.

有意思 và 有意义 khác nhau thế nào?

有意思 là thú vị, vui, hay. 有意义 là có giá trị, đáng làm. Một trò chơi vui là 有意思, một hoạt động từ thiện là 有意义.

不好意思 có phải là xin lỗi không?

Có, nhưng là xin lỗi nhẹ, gần với "ngại quá", "làm phiền". Từ này còn mang nghĩa xấu hổ, ngại ngùng: 她被夸得不好意思了 (cô ấy được khen nên thấy ngượng).

小意思 dùng khi nào?

Khi đáp lời cảm ơn để nói "chuyện nhỏ thôi", hoặc khi tặng quà để khiêm tốn rằng đây chỉ là món quà mọn: 一点小意思，不成敬意.