Ngữ pháp ている trong tiếng Nhật: đang làm, trạng thái và thói quen

~ている (lịch sự: ~ています) gắn sau thể て của động từ. Mẫu này có ba nghĩa chính: hành động đang diễn ra, trạng thái còn lại sau một việc đã xảy ra, và thói quen lặp lại. Ví dụ: 今、ご飯を食べています。 (ima, gohan o tabete imasu, "tôi đang ăn cơm"), 姉は結婚しています。 (ane wa kekkon shite imasu, "chị tôi đã có gia đình").

Bảng công thức

Dạng	Công thức	Ví dụ	Cách đọc
Lịch sự	V て + います	読んでいます	yonde imasu
Thân mật	V て + いる	読んでいる	yonde iru
Văn nói rút gọn	V て + る (bỏ い)	読んでる	yonderu
Phủ định	V て + いません / いない	読んでいません	yonde imasen
Quá khứ	V て + いました / いた	読んでいました	yonde imashita

いる sau thể て chia như động từ nhóm 2. Vì vậy phủ định là ていない, không phải ていらない.

Nghĩa 1: đang làm

Với động từ hành động kéo dài được (ăn, đọc, chạy, mưa), ている nghĩa là việc đó đang diễn ra ngay lúc nói.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
今、何をしていますか。	ima, nani o shite imasu ka	Bây giờ bạn đang làm gì?
弟は部屋で寝ています。	otōto wa heya de nete imasu	Em trai tôi đang ngủ trong phòng.
外は雨が降っています。	soto wa ame ga futte imasu	Ngoài trời đang mưa.
ちょっと待って、今メール書いてる。	chotto matte, ima mēru kaiteru	Đợi chút, mình đang viết mail.
昨日の夜9時ごろ、テレビを見ていました。	kinō no yoru kuji goro, terebi o mite imashita	Khoảng 9 giờ tối qua tôi đang xem tivi.

Nghĩa 2: trạng thái sau khi việc đã xảy ra

Với động từ xảy ra trong chốc lát (kết hôn, mở, rơi, đến, biết), ている tả kết quả còn lưu lại. 結婚しています không phải "đang làm đám cưới", mà là "đã cưới và hiện vẫn có vợ, có chồng".

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
窓が開いています。	mado ga aite imasu	Cửa sổ đang mở.
財布が落ちていますよ。	saifu ga ochite imasu yo	Ví rơi kìa.
田中さんはもう来ています。	Tanaka-san wa mō kite imasu	Anh Tanaka đến rồi (đang ở đây).
ハノイに住んでいます。	Hanoi ni sunde imasu	Tôi sống ở Hà Nội.
眼鏡をかけている人が先生です。	megane o kakete iru hito ga sensei desu	Người đeo kính là thầy giáo.
父は今、出張で大阪に行っています。	chichi wa ima, shutchō de Ōsaka ni itte imasu	Bố tôi đang đi công tác ở Osaka.

Câu cuối không có nghĩa "đang trên đường đi", mà là đã đi và hiện đang ở Osaka. Muốn nói "đang trên đường đến" thì dùng 向かっています (mukatte imasu).

知っている và 知らない

"Biết" trong tiếng Nhật luôn ở dạng 知っています, vì biết là trạng thái sau khi đã được biết. Nhưng câu phủ định lại dùng 知りません, không dùng 知っていません.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
この店、知っていますか。	kono mise, shitte imasu ka	Bạn biết quán này không?
はい、知っています。	hai, shitte imasu	Có, tôi biết.
いいえ、知りません。	iie, shirimasen	Không, tôi không biết.
その話、知らなかった。	sono hanashi, shiranakatta	Chuyện đó tôi không biết đấy.

Nghĩa 3: thói quen, công việc lặp lại

Việc làm đều đặn trong một thời gian dài, như nghề nghiệp hay thói quen, cũng dùng ている.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
毎朝、公園を走っています。	maiasa, kōen o hashitte imasu	Sáng nào tôi cũng chạy ở công viên.
姉は病院で働いています。	ane wa byōin de hataraite imasu	Chị tôi làm ở bệnh viện.
週に2回、日本語を習っています。	shū ni nikai, nihongo o naratte imasu	Tôi học tiếng Nhật hai buổi một tuần.
この会社は車の部品を作っています。	kono kaisha wa kuruma no buhin o tsukutte imasu	Công ty này sản xuất linh kiện ô tô.

Giới thiệu công việc, người Nhật nói 銀行で働いています hơn là 銀行で働きます. Dạng ます ở đây nghe như kế hoạch tương lai.

ていません khác ませんでした

Đây là cặp người Việt lẫn nhiều nhất, vì tiếng Việt đều dịch là "chưa" hoặc "không".

	まだ ~ていません	~ませんでした
Nghĩa	Chưa làm, và vẫn có thể làm	Đã không làm, chuyện đã khép lại
Thời điểm	Tính đến bây giờ	Một khoảng đã qua (hôm qua, tuần trước)
Ví dụ	まだ食べていません。	昨日は何も食べませんでした。
Nghĩa ví dụ	Tôi chưa ăn (lát nữa có thể ăn)	Hôm qua tôi không ăn gì

Khi được hỏi 昼ご飯、もう食べましたか。 (hirugohan, mō tabemashita ka, "ăn trưa chưa?") mà bạn chưa ăn, câu đúng là いいえ、まだ食べていません。 Trả lời まだ食べませんでした nghe như bữa trưa đã qua và bạn bỏ bữa luôn.

Đoạn hội thoại mẫu

Người nói	Câu	Cách đọc	Nghĩa
A	もしもし、今何してる？	moshimoshi, ima nani shiteru?	Alô, cậu đang làm gì đấy?
B	駅で友達を待ってる。	eki de tomodachi o matteru	Tớ đang đợi bạn ở ga.
A	田中さん、もう来てる？	Tanaka-san, mō kiteru?	Tanaka đến chưa?
B	ううん、まだ来てない。	ūn, mada kitenai	Chưa, vẫn chưa đến.
A	そうか。田中さんの新しい住所、知ってる？	sō ka. Tanaka-san no atarashii jūsho, shitteru?	Thế à. Cậu biết địa chỉ mới của Tanaka không?
B	ごめん、知らない。	gomen, shiranai	Xin lỗi, tớ không biết.

Đoạn này dùng đủ ba thứ: 待ってる là đang làm, 来てない là chưa xảy ra tính đến lúc nói, 知らない là phủ định của 知っている. Trong văn nói, ている rút thành てる và ていない rút thành てない.

ていた: đã từng ở trạng thái đó

Chia いる sang quá khứ, bạn nói được việc đang diễn ra ở một lúc trong quá khứ, hoặc thói quen cũ nay đã dừng. Ví dụ: 昔、銀行で働いていました。 (mukashi, ginkō de hataraite imashita, "trước đây tôi làm ở ngân hàng"), 子どものころ、大阪に住んでいました。 (kodomo no koro, Ōsaka ni sunde imashita, "hồi nhỏ tôi sống ở Osaka"). Nếu chỉ nói 働きました, câu nghe như kể một lần làm việc cụ thể, không phải một quãng thời gian.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 私は結婚します。 (để nói mình đã có vợ, có chồng) → ✓ 私は結婚しています。. 結婚します là "sẽ cưới".
• ✗ 知っていません。 → ✓ 知りません。. Phủ định của 知っている là 知らない.
• ✗ まだ宿題を出しませんでした。 → ✓ まだ宿題を出していません。. まだ đi với ていません.
• ✗ ハノイに住みます。 (để nói đang sống) → ✓ ハノイに住んでいます。. Nơi đang ở luôn dùng ている.
• ✗ 友達が来ています。 (để nói bạn đang trên đường) → ✓ 友達がこちらに向かっています。. 来ている là đã đến rồi.

Bài tập nhỏ

Chọn dạng đúng:

1. A: 山田さんの電話番号を（知っていますか / 知りますか）。
2. A: もう昼ご飯を食べましたか。B: いいえ、まだ（食べませんでした / 食べていません）。
3. 姉は去年（結婚しました / 結婚しています）。今は東京に住んでいます。
4. 今、雨が（降ります / 降っています）。

Đáp án: 1. 知っていますか. 2. 食べていません. 3. 結婚しました (có mốc 去年, kể sự kiện). 4. 降っています.

Nhớ nhanh

• V て + いる: đang làm, trạng thái kết quả, thói quen.
• 結婚している: đã có gia đình. 来ている: đã đến và đang ở đây.
• 知っています, nhưng phủ định là 知りません.
• まだ ~ていません: chưa. ~ませんでした: đã không.

Câu hỏi thường gặp

ている và てる khác nhau không?

Cùng nghĩa. てる là dạng rút gọn khi nói nhanh, chỉ dùng trong hội thoại thân mật. Văn viết và câu lịch sự dùng ている, ています.

Làm sao biết ている là "đang làm" hay "trạng thái"?

Xem động từ. Hành động kéo dài được (食べる, 読む, 走る) thường là đang làm. Việc xảy ra trong tích tắc (結婚する, 開く, 落ちる, 来る) thường là trạng thái kết quả.

ている có liên quan đến ~고 있다 trong tiếng Hàn không?

Nghĩa "đang làm" thì giống nhau. Riêng nghĩa trạng thái kết quả, tiếng Hàn dùng mẫu khác (~아/어 있다), còn tiếng Nhật gom chung vào ている.

Có cần học ている trước thể た không?

Thứ tự thường gặp là thể て, rồi ている, rồi thể た. Học ている sớm giúp bạn nói được nhiều câu đời thường như nơi sống, nghề nghiệp.