Ngữ pháp かねない (kanenai) N2 và phân biệt với かねる

V (thể ます bỏ ます) + かねない (kanenai) nghĩa là "rất có thể sẽ…", dùng khi người nói lo một kết quả xấu có thể xảy ra. Ví dụ: このまま寝不足が続くと、体を壊しかねない。 (Kono mama nebusoku ga tsuzuku to, karada o kowashi kanenai., cứ thiếu ngủ thế này thì có thể hỏng sức khoẻ) và あの人なら、そんなことも言いかねない。 (Ano hito nara, sonna koto mo ii kanenai., người đó thì nói ra chuyện như vậy cũng không lạ).

Chỗ dễ nhầm: dạng khẳng định かねる lại mang nghĩa phủ định, "khó lòng làm, không thể làm". Ví dụ その質問にはお答えしかねます。 (Sono shitsumon ni wa o-kotae shi kanemasu., câu hỏi đó chúng tôi xin phép không trả lời được). Nhớ gọn: かねる = không làm được, かねない = có thể xảy ra (chuyện xấu).

Bảng công thức

Mẫu	Cách ghép	Ví dụ	Nghĩa
かねない	V ます bỏ ます + かねない	誤解されかねない (gokai sare kanenai)	có thể bị hiểu lầm
かねません	dạng lịch sự của かねない	事故につながりかねません (jiko ni tsunagari kanemasen)	có thể dẫn tới tai nạn
かねる	V ます bỏ ます + かねる	賛成しかねる (sansei shi kaneru)	khó mà tán thành
かねます	dạng lịch sự của かねる	分かりかねます (wakari kanemasu)	tôi không rõ ạ

Cả hai mẫu đều ghép với thể ます bỏ ます. Một số dạng cần nhớ:

Động từ	Thể ます bỏ ます	Ghép かねない	Ghép かねる
する	し	しかねない	しかねる
来る	来 (き)	来かねない	ít dùng
言う	言い	言いかねない	言いかねる
なる	なり	なりかねない	ít dùng
起こる	起こり	起こりかねない	ít dùng
決める	決め	ít dùng	決めかねる

Bảng cho thấy một quy luật: かねない thường đi với động từ chỉ sự việc xảy ra, còn かねる đi với động từ chỉ hành động có chủ ý của người nói. Cách chia thể ます của từng nhóm động từ có trong bài thể ます.

Cách dùng かねない

Cảnh báo một hậu quả xấu

Vế trước thường là điều kiện với と, ば, たら hoặc cụm このままでは. Vế sau là hậu quả người nói không muốn.

• スマホを見ながら運転すると、大事故を起こしかねない。 (Sumaho o minagara unten suru to, daijiko o okoshi kanenai., vừa lái xe vừa xem điện thoại thì có thể gây tai nạn lớn)
• このままでは、プロジェクトが失敗しかねません。 (Kono mama de wa, purojekuto ga shippai shi kanemasen., cứ thế này thì dự án có thể thất bại)
• 言葉の選び方次第で、相手を傷つけかねない。 (Kotoba no erabikata shidai de, aite o kizutsuke kanenai., tuỳ cách chọn từ mà có thể làm tổn thương người kia)

Nhận xét về tính cách một người

Đi với なら hoặc だったら, かねない nói rằng người đó "có thể làm ra chuyện như vậy lắm".

• 彼なら、会議をすっぽかしかねない。 (Kare nara, kaigi o suppokashi kanenai., anh ta thì bỏ họp không báo cũng chẳng lạ)
• あの子は怒ると、物を投げかねない。 (Ano ko wa okoru to, mono o nage kanenai., đứa bé đó giận lên là có thể ném đồ)

かねない không dùng cho kết quả tốt. Muốn nói "có thể thành công", bạn dùng 成功するかもしれない (seikō suru kamo shirenai).

Cách dùng かねる và かねます

Khó lòng làm vì lý do tâm lý hay nguyên tắc

かねる không nói về năng lực. Nó diễn tả việc người nói muốn làm cũng không làm được vì hoàn cảnh, nguyên tắc hay cảm xúc.

• その意見には賛成しかねる。 (Sono iken ni wa sansei shi kaneru., tôi khó mà tán thành ý kiến đó)
• どちらにするか決めかねている。 (Dochira ni suru ka kime kanete iru., tôi vẫn chưa quyết được chọn bên nào)

かねます trong kính ngữ và tiếng Nhật kinh doanh

Đây là chỗ bạn gặp かねる nhiều nhất. Nhân viên khách sạn, cửa hàng, tổng đài dùng かねます để từ chối mà không nói thẳng できません.

Câu	Phiên âm	Nghĩa
分かりかねます。	wakari kanemasu	tôi không nắm rõ việc đó ạ
お答えしかねます。	o-kotae shi kanemasu	tôi xin phép không trả lời được
ご要望にはお応えいたしかねます。	go-yōbō ni wa o-kotae itashi kanemasu	chúng tôi không đáp ứng được yêu cầu này
返品はお受けいたしかねます。	henpin wa o-uke itashi kanemasu	chúng tôi không nhận trả hàng
判断いたしかねます。	handan itashi kanemasu	chúng tôi không thể đưa ra phán đoán

いたしかねます là dạng khiêm nhường của しかねます, rất hay xuất hiện trong email và thông báo của công ty. Nếu bạn đi làm thêm ở Nhật, học thuộc ba câu đầu trong bảng là dùng được ngay. Hệ thống kính ngữ đầy đủ có trong bài kính ngữ tiếng Nhật.

Hai từ đặc biệt: 見かねる và 待ちかねる

• 見かねる (mikaneru): không đứng nhìn được nữa. 困っている様子を見かねて、手伝った。 (Komatte iru yōsu o mikanete, tetsudatta., thấy họ khổ sở quá không đành, tôi đã giúp)
• 待ちかねる (machikaneru): chờ sốt ruột, mong mỏi. お待ちかねのケーキが届きました。 (O-machikane no kēki ga todokimashita., chiếc bánh mọi người mong mãi đã tới)

Hai từ này nên học như từ vựng riêng, vì nghĩa của chúng không suy ra trực tiếp từ công thức.

So sánh かねない với おそれがある và かもしれない

Mẫu	Cách ghép	Sắc thái	Hay gặp ở
かねない	V ます bỏ ます + かねない	lo ngại chủ quan, chỉ chuyện xấu	văn nói trang trọng, bài viết
おそれがある	V thể từ điển / N の + おそれがある	khách quan, cảnh báo chính thức	tin tức, dự báo thời tiết, thông báo
かもしれない	thể thường + かもしれない	trung tính, tốt hay xấu đều được	mọi nơi

おそれがある (osore ga aru) nghe như một thông báo: 大雨で川が氾濫するおそれがあります。 (Ōame de kawa ga hanran suru osore ga arimasu., có nguy cơ sông tràn bờ do mưa lớn). Nó hiếm khi dùng để nói về tính cách một người. かねない thì mang giọng của người nói, nhiều khi kèm chút phê phán. Câu "anh ta có thể nói dối" dùng かねない tự nhiên hơn おそれがある.

かもしれない trung lập nhất. Nếu không chắc, bạn dùng nó sẽ không sai về nghĩa. Bài でしょう, かもしれない so sánh chi tiết các mức phỏng đoán.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Hiểu かねる là "có thể". Thấy chữ かねる không có ない, nhiều bạn dịch là "làm được". Thực tế 分かりかねます nghĩa là "không rõ".
2. Dùng かねない cho kết quả tốt. Sai: 合格しかねない. Đúng: 合格するかもしれない.
3. Ghép với thể từ điển. Sai: 起こるかねない. Đúng: 起こりかねない.
4. Dùng かねる cho khả năng thể chất. "Tôi không bơi được" không phải 泳ぎかねる. Đúng: 泳げません. かねる chỉ dùng khi lý do là tâm lý, nguyên tắc hay hoàn cảnh.
5. Dùng かねない cho bản thân với ý chí. Câu "tôi có thể sẽ nghỉ việc" nói về quyết định của mình, nên dùng 辞めるかもしれない tự nhiên hơn.

Bài tập

Chọn かねない hoặc かねる (chia cho đúng).

1. こんな運転をしていたら、事故を起こし（　）。
2. 申し訳ございませんが、個人情報についてはお答えいたし（　）。
3. 彼の提案には、賛成し（　）。
4. 冗談のつもりでも、パワハラだと言われ（　）。
5. どの大学に行くか、まだ決め（　）いる。

Đáp án:

1. こんな運転をしていたら、事故を起こしかねない。 Hậu quả xấu có thể xảy ra.
2. 申し訳ございませんが、個人情報についてはお答えいたしかねます。 Từ chối lịch sự.
3. 彼の提案には、賛成しかねる。 Khó tán thành vì lý do của người nói.
4. 冗談のつもりでも、パワハラだと言われかねない。 Có thể bị nói là quấy rối nơi làm việc.
5. どの大学に行くか、まだ決めかねている。 Chưa quyết được, dùng dạng ている.

Câu hỏi thường gặp

かねない thuộc trình độ JLPT nào?

Hầu hết sách ôn xếp かねない và かねる ở N2. Danh sách ngữ pháp và từ vựng nên ôn cho cấp này có trong bài JLPT N2 cần học gì.

かねない có viết bằng chữ Hán không?

Có dạng 兼ねない, 兼ねる. Trong văn bản hiện nay, mẫu ngữ pháp này thường được viết bằng hiragana. Lưu ý 兼ねる đứng một mình là động từ khác, nghĩa "kiêm, kết hợp", ví dụ 趣味と実益を兼ねる (shumi to jitsueki o kaneru, vừa là sở thích vừa có lợi).

Nói 分かりません với 分かりかねます khác gì?

Nghĩa giống nhau. 分かりかねます lịch sự hơn nhiều, dùng khi nói với khách hàng hoặc cấp trên. Với bạn bè, dùng 分かりかねます sẽ nghe xa cách.

かねない đi với chủ ngữ nào?

Thường là một sự việc, tình huống hoặc người thứ ba. Khi nói về chính mình, かねない chỉ hợp khi đó là việc ngoài ý muốn, ví dụ このままだと、私も倒れかねない。 (Kono mama da to, watashi mo taore kanenai., cứ thế này tôi cũng có thể gục mất).