Ngữ pháp きる, きれない trong tiếng Nhật: làm hết và không làm hết được

Vます (bỏ ます) + きる nghĩa là làm một việc đến hết, đến cùng, không bỏ dở. Dạng phủ định khả năng Vきれない nghĩa là "không thể làm hết được", vì quá nhiều hoặc quá sức. Ví dụ: フルマラソンを最後まで走りきった。 (Furu marason o saigo made hashirikitta., tôi đã chạy trọn cả cuộc marathon đến cuối) và このピザは大きすぎて、一人では食べきれない。 (Kono piza wa ōkisugite, hitori de wa tabekirenai., cái pizza này to quá, một mình tôi ăn không hết). Mẫu này thuộc trình độ N3, gốc từ động từ 切る (kiru, cắt), nên bạn có thể viết bằng chữ Hán 切る hoặc chữ kana きる.

Bảng công thức

Dạng	Cấu trúc	Ví dụ	Nghĩa
Làm hết	Vます + きる	使いきる (tsukaikiru)	dùng hết
Đã làm hết	Vます + きった	読みきった (yomikitta)	đã đọc hết
Không hết được	Vます + きれない	食べきれない (tabekirenai)	ăn không hết
Hết được	Vます + きれる	覚えきれる (oboekireru)	nhớ hết được
Trạng thái tột độ	Vます + きった + N	疲れきった顔 (tsukarekitta kao)	gương mặt mệt rã rời
Đang ở trạng thái đó	Vます + きっている	冷えきっている (hiekitte iru)	lạnh ngắt

Cách chia きる

Điểm dễ nhầm: 切る trông giống động từ nhóm 2 nhưng thực ra là động từ nhóm 1 (đuôi う). Vì vậy nó chia như 帰る, không chia như 食べる.

Thể	Chia	Ví dụ với 食べる
Thể từ điển	きる	食べきる (tabekiru)
Thể ます	きります	食べきります (tabekirimasu)
Thể た	きった	食べきった (tabekitta)
Thể て	きって	食べきって (tabekitte)
Thể ない	きらない	食べきらない (tabekiranai)
Thể khả năng	きれる	食べきれる (tabekireru)
Khả năng phủ định	きれない	食べきれない (tabekirenai)

Phần đứng trước きる là động từ thể ます bỏ ます, theo cả ba nhóm:

• Nhóm 1: 走ります thành 走りきる (hashirikiru, chạy đến hết), 使います thành 使いきる.
• Nhóm 2: 食べます thành 食べきる, 覚えます thành 覚えきる (oboekiru, nhớ hết).
• Nhóm 3: やります thành やりきる (yarikiru, làm đến cùng). Với する, người ta thường dùng やりきる thay vì ghép với し.

Nếu bạn còn chưa chắc thể ます của động từ, xem lại bài thể ます. Thể khả năng (きれる, きれない) chia theo quy tắc của bài thể khả năng.

Các cách dùng きる, きれない

1. Làm hết toàn bộ một lượng

Dùng khi có một lượng cụ thể (đồ ăn, tiền, sách, thời gian) và bạn làm đến hết.

• 冷蔵庫の野菜を全部使いきった。 (Reizōko no yasai o zenbu tsukaikitta., tôi đã dùng hết rau trong tủ lạnh)
• この小説を一晩で読みきりました。 (Kono shōsetsu o hitoban de yomikirimashita., tôi đọc hết cuốn tiểu thuyết này trong một đêm)
• 今月の給料をもう使いきってしまった。 (Kongetsu no kyūryō o mō tsukaikitte shimatta., lương tháng này tôi đã tiêu hết sạch rồi)

2. Làm đến cùng dù khó

Nhấn mạnh sự cố gắng không bỏ cuộc giữa chừng: 最後まで戦いきった。 (Saigo made tatakaikitta., đã chiến đấu đến cùng), 三年間の研修をやりきった。 (Sannenkan no kenshū o yarikitta., tôi đã hoàn thành trọn ba năm thực tập).

3. Không làm hết được: きれない

Dùng khi lượng quá nhiều hoặc việc quá sức. Rất hay gặp trong đời sống:

• 料理が多すぎて、食べきれません。 (Ryōri ga ōsugite, tabekiremasen., món ăn nhiều quá, tôi ăn không hết)
• 星が数えきれないほど見える。 (Hoshi ga kazoekirenai hodo mieru., thấy nhiều sao đến mức đếm không xuể)
• 一日では回りきれない。 (Ichinichi de wa mawarikirenai., một ngày đi không hết được)

Có vài cụm きれない mang nghĩa cảm xúc, nên học như một từ:

• 待ちきれない (machikirenai): nóng lòng, không chờ nổi. 夏休みが待ちきれない。 (tôi nóng lòng chờ kỳ nghỉ hè).
• 諦めきれない (akiramekirenai): không thể từ bỏ hẳn.
• 言いきれない (iikirenai): không thể khẳng định chắc chắn. 絶対に正しいとは言いきれない。 (không thể nói chắc là đúng hoàn toàn).

4. Trạng thái hoàn toàn: きった + N, きっている

Với một số động từ chỉ trạng thái, きる nghĩa là "hoàn toàn, tột độ". Vài ví dụ hay gặp.

• 疲れきった顔 (tsukarekitta kao, gương mặt mệt rã rời)
• 澄みきった空 (sumikitta sora, bầu trời trong vắt)
• 分かりきったこと (wakarikitta koto, chuyện ai cũng biết, chuyện hiển nhiên)
• 彼を信じきっている。 (Kare o shinjikitte iru., tôi tin anh ấy tuyệt đối)

5. Danh từ 切れ: hết hàng, hết hạn

Từ cùng gốc hay gặp trên biển cửa hàng: 売り切れ (urikire, hết hàng), 品切れ (shinagire, hết hàng trong kho), 期限切れ (kigengire, hết hạn). Đây là danh từ, không chia như động từ.

Phân biệt きる với てしまう và 終わる

Mẫu	Nhấn vào	Ví dụ	Nghĩa
Vきる	lượng toàn bộ, đến cùng, thường có cố gắng	本を読みきった。	đọc hết cả cuốn, không sót trang nào
Vてしまう	việc đã xong hẳn, hoặc lỡ làm, tiếc	本を読んでしまった。	đọc xong rồi (hoặc lỡ đọc mất rồi)
V終わる	hành động kết thúc	本を読み終わった。	đọc xong

読み終わった chỉ báo hành động đã kết thúc. 読みきった thêm ý "trọn vẹn, đến tận cùng", hay dùng với thứ dài, khó. 読んでしまった có thể mang ý tiếc nuối, ví dụ lỡ đọc thư của người khác. Chi tiết hai nghĩa của てしまう có ở bài ngữ pháp てしまう. Hai mẫu cũng kết hợp được: 使いきってしまった (tsukaikitte shimatta, lỡ dùng hết sạch mất rồi).

Một khác biệt nữa: きれない nói về khả năng (không thể hết), còn てしまう không có dạng tương ứng. Muốn nói "ăn không hết", chỉ có thể dùng 食べきれない.

Nếu bạn muốn học thêm các động từ ghép tương tự như 始める, 続ける, 終わる, xem bài động từ ghép 始める, 続ける.

Lỗi người Việt hay mắc

Câu sai	Câu đúng	Lý do
食べるきれない。	食べきれない。	phải dùng thể ます bỏ ます, không dùng thể từ điển
全部食べきりない。	全部食べきれない。	きる là nhóm 1, phủ định khả năng là きれない
食べきらない。 (muốn nói ăn không nổi)	食べきれない。	きらない là không ăn hết (theo ý muốn), きれない là không thể ăn hết
テレビを見きった。	テレビを見終わった。	きる cần một lượng rõ ràng hoặc việc đòi cố gắng, xem tivi không hợp

Lỗi thứ ba khá tinh tế. わざと全部は食べきらない nghĩa là cố ý không ăn hết, còn 多くて食べきれない là muốn ăn mà không ăn nổi. Tiếng Việt đều nói "không ăn hết" nên dễ lẫn.

Bài tập nhỏ

Điền dạng đúng của きる vào chỗ trống.

1. このお菓子、多すぎて一人では食べ___。(không ăn hết được)
2. 四十二キロを最後まで走り___。(đã chạy hết)
3. 誕生日が来るのが待ち___。(nóng lòng)
4. 仕事の後で、彼は疲れ___顔をしていた。(mệt rã rời)
5. 人気の商品で、すぐに売り___になった。(hết hàng)

Đáp án:

1. 食べきれない
2. 走りきった
3. 待ちきれない
4. 疲れきった
5. 売り切れ

Câu hỏi thường gặp

Ngữ pháp きる thuộc trình độ nào?

Vきる và Vきれない thường được xếp ở trình độ N3, cùng nhóm với các động từ ghép như 始める, 続ける, 終わる.

Viết きる hay 切る?

Cả hai đều đúng. Sách ngữ pháp và văn bản hằng ngày hay viết bằng kana 食べきれない, còn báo chí, biển hiệu thường viết 食べ切れない. Nghĩa không khác.

きれない khác できない thế nào?

できない là không làm được việc đó nói chung. 食べきれない là ăn được nhưng không ăn hết được. Khi nói về số lượng, dùng きれない.

Dùng きる với tính từ được không?

Không. きる chỉ ghép với thể ます của động từ, như 疲れきる từ động từ 疲れる. Muốn nhấn mức độ của tính từ, bạn dùng phó từ như とても寒い (totemo samui, rất lạnh) hoặc mẫu 寒すぎる (samusugiru, lạnh quá).