Động từ ghép tiếng Nhật với 始める, 出す, 続ける, 終わる

Muốn nói bắt đầu, tiếp tục hay làm xong một việc trong tiếng Nhật, bạn lấy động từ ở thể ます, bỏ ます rồi gắn thêm 始める (bắt đầu), 出す (bỗng bắt đầu), 続ける (tiếp tục) hoặc 終わる (làm xong). Ví dụ: 雨が降り始めました。 (ame ga furihajimemashita, trời bắt đầu mưa) và この本を読み終わりました。 (kono hon wo yomiowarimashita, tôi đã đọc xong cuốn sách này).

Kiểu ghép này gọi là động từ ghép (複合動詞, fukugou doushi). Bốn mẫu trong bài thuộc trình độ N4 và dùng hằng ngày, từ lúc kể chuyện tới lúc báo cáo công việc.

Bảng công thức

Cấu trúc	Nghĩa	Ví dụ
V-ます + 始める	bắt đầu làm	食べ始める (tabehajimeru, bắt đầu ăn)
V-ます + 出す	bỗng dưng bắt đầu	泣き出す (nakidasu, òa khóc)
V-ます + 続ける	tiếp tục làm	歩き続ける (arukitsuzukeru, đi bộ mãi)
V-ます + 終わる	làm xong	書き終わる (kakiowaru, viết xong)

Cả cụm sau khi ghép là một động từ mới, chia theo động từ đứng sau. 始める và 続ける là động từ nhóm 2, nên 読み始める chia giống 食べる: 読み始めます, 読み始めた, 読み始めて. 出す và 終わる là nhóm 1: 泣き出した, 読み終わって.

Cách lấy gốc ます theo từng nhóm động từ

Phần gốc chính là thể ます bỏ đuôi ます. Bài thể ます có bảng chia đủ, dưới đây là cách ghép.

Nhóm	Động từ	Gốc ます	Ghép
Nhóm 1	書く	書き	書き始める (kakihajimeru)
Nhóm 1	飲む	飲み	飲み続ける (nomitsuzukeru)
Nhóm 1	話す	話し	話し出す (hanashidasu)
Nhóm 1	使う	使い	使い終わる (tsukaiowaru)
Nhóm 1	待つ	待ち	待ち続ける (machitsuzukeru)
Nhóm 2	食べる	食べ	食べ終わる (tabeowaru)
Nhóm 2	見る	見	見始める (mihajimeru)
Nhóm 3	する	し	し続ける (shitsuzukeru)
Nhóm 3	勉強する	勉強し	勉強し始める (benkyou shihajimeru)
Nhóm 3	来る	来 (き)	来始める (kihajimeru, bắt đầu đến)

Chú ý 来る ở gốc ます đọc là き. Khi ghép, chữ 来始める đọc là kihajimeru.

Cách dùng 1: V-ます + 始める, bắt đầu làm

始める (hajimeru) tả thời điểm một hành động hay một trạng thái bắt đầu. Dùng được cho cả việc con người chủ động làm và hiện tượng tự nhiên.

• 去年から日本語を勉強し始めました。 (kyonen kara nihongo wo benkyou shihajimemashita, tôi bắt đầu học tiếng Nhật từ năm ngoái).
• みんな、食べ始めてください。 (minna, tabehajimete kudasai, mọi người bắt đầu ăn đi).
• 桜が咲き始めました。 (sakura ga sakihajimemashita, hoa anh đào bắt đầu nở).

Với động từ xảy ra trong chớp mắt như 集まる (tập trung), 始める cần chủ ngữ số nhiều: 人が集まり始めた。 (hito ga atsumarihajimeta, người ta bắt đầu kéo đến).

Cách dùng 2: V-ます + 出す, bỗng dưng bắt đầu

出す (dasu) nghĩa gốc là đưa ra. Khi ghép, nó tả một việc bắt đầu đột ngột, ngoài dự đoán, thường không ai kiểm soát được.

• 急に雨が降り出した。 (kyuu ni ame ga furidashita, trời bỗng đổ mưa).
• 赤ちゃんが泣き出しました。 (akachan ga nakidashimashita, em bé òa khóc).
• 彼は突然笑い出した。 (kare wa totsuzen waraidashita, anh ấy đột nhiên phá lên cười).

Những từ như 急に (kyuu ni, đột nhiên) và 突然 (totsuzen, bất thình lình) rất hay đi cùng 出す.

Phân biệt 始める và 出す

Điểm so sánh	始める	出す
Sắc thái	bắt đầu bình thường, có thể đã dự tính	bắt đầu đột ngột, bất ngờ
Câu nhờ, câu mời	dùng được: 読み始めてください	không dùng: 読み出してください là sai
Ý chí người nói	dùng được: 明日から走り始めます	không tả ý định của chính mình
Hiện tượng tự nhiên	降り始めた: mưa bắt đầu rơi	降り出した: mưa ập xuống

Mẹo nhớ: nếu câu có thể thêm 急に mà vẫn tự nhiên, 出す thường hợp. Nếu là kế hoạch, lời nhờ, lời mời, chỉ dùng 始める.

Cách dùng 3: V-ます + 続ける, tiếp tục làm

続ける (tsuzukeru) tả hành động kéo dài liên tục hoặc lặp lại trong thời gian dài.

• 三時間歩き続けました。 (sanjikan arukitsuzukemashita, tôi đã đi bộ liền ba tiếng).
• このパソコンを十年使い続けています。 (kono pasokon wo juunen tsukaitsuzukete imasu, tôi dùng chiếc máy tính này suốt mười năm nay).
• あきらめないで、練習し続けてください。 (akiramenaide, renshuu shitsuzukete kudasai, đừng bỏ cuộc, hãy tiếp tục luyện tập).

Với mưa và hiện tượng tự nhiên, người Nhật cũng dùng tự động từ 続く: 雨が降り続いています。 (ame ga furitsuzuite imasu, mưa rơi suốt). Cặp 続ける, 続く là một cặp tha động từ và tự động từ, có thể ôn trong bài tự động từ và tha động từ.

Cách dùng 4: V-ます + 終わる, làm xong

終わる (owaru) tả việc làm trọn một hành động có điểm kết thúc rõ, như đọc hết sách, ăn hết bữa, viết xong báo cáo.

• レポートを書き終わりました。 (repooto wo kakiowarimashita, tôi viết xong báo cáo rồi).
• 食べ終わったら、お皿を洗ってください。 (tabeowattara, osara wo aratte kudasai, ăn xong thì rửa đĩa nhé).
• その本、読み終わったら貸してください。 (sono hon, yomiowattara kashite kudasai, cuốn sách đó đọc xong cho tôi mượn nhé).

Trong văn viết và lời nói trang trọng, bạn sẽ gặp thêm 終える (oeru): 作業を終えました。 (sagyou wo oemashita, tôi đã làm xong công việc), và dạng ghép 書き終える.

Lỗi người Việt hay mắc

1. Ghép với thể từ điển. Câu 読む始める là sai. Phải lấy gốc ます: 読み始める.
2. Dùng 出す trong câu nhờ, câu mời. Hãy nói 話し始めてください, không nói 話し出してください.
3. Dùng 終わる cho hiện tượng tự nhiên. "Mưa tạnh" là 雨がやむ, không nói 雨が降り終わる.
4. Dùng 終わる cho động từ chớp nhoáng. Những việc không có quá trình như 着く (đến nơi) hay 死ぬ không ghép với 終わる hay 続ける.
5. Lẫn với thể てしまう. Câu 読んでしまった nhấn mạnh việc đã lỡ làm hoặc làm trọn với cảm xúc, còn 読み終わった chỉ báo là đọc xong. So sánh kỹ hơn trong bài てしまう.

Bài tập

Chọn 始める, 出す, 続ける hoặc 終わる và chia cho đúng.

1. 先生の話を聞いて、子どもたちは急に笑い___。
2. 毎日日記を書き___ています。もう五年です。
3. 明日からジョギングし___つもりです。
4. 宿題をやり___たら、遊びに行ってもいいよ。
5. 雨が降り___ので、傘をさしました。

Đáp án:

1. 笑い出しました, có 急に, bất ngờ.
2. 書き続けて, kéo dài suốt năm năm.
3. ジョギングし始める, kế hoạch của người nói nên dùng 始める.
4. やり終わっ, ghép với たら thành やり終わったら.
5. 降り始めた hoặc 降り出した, cả hai đều đúng: 始めた trung tính, 出した nhấn sự bất ngờ.

Câu hỏi thường gặp

Động từ ghép tiếng Nhật thuộc trình độ nào?

Bốn mẫu trong bài thuộc N4. Lên N3, N2 bạn gặp thêm nhiều động từ ghép khác như やり直す (yarinaosu, làm lại) hay 思い出す (omoidasu, nhớ ra). Bài JLPT N4 cần học gì liệt kê các mẫu cùng cấp.

Viết はじめる bằng hiragana hay kanji?

Cả hai đều gặp. Sách giáo khoa sơ cấp hay viết 読みはじめる bằng hiragana để dễ đọc, còn văn bản thông thường dùng 読み始める. Chữ đúng là 始, không phải 初.

終わる và 終える khác nhau thế nào?

終わる là tự động từ, nghe tự nhiên trong lời nói hằng ngày. 終える là tha động từ, nghe trang trọng và chủ động hơn, hay gặp trong văn viết và công việc.