Ngữ pháp 一方だ (N2) trong tiếng Nhật: Vる一方だ “ngày càng”

Vる + 一方だ (いっぽうだ, ippō da) nghĩa là "ngày càng…, cứ thế mà…": một sự thay đổi đang tiếp diễn theo một chiều và chưa có dấu hiệu dừng. Mẫu này thuộc trình độ N2 và rất hay gặp trong tin tức, báo cáo kinh tế. Ví dụ: 物価は上がる一方だ。 (Bukka wa agaru ippō da., giá cả cứ tăng mãi) và 地方の人口は減る一方です。 (Chihō no jinkō wa heru ippō desu., dân số ở các địa phương ngày càng giảm).

Phần lớn câu dùng 一方だ nói về chiều hướng xấu, gây lo ngại. Mẫu này dễ bị nhầm với ばかりだ (cũng nghĩa "ngày càng") và với 一方で (nghĩa "mặt khác"), nên bài có phần phân biệt riêng.

Bảng công thức

Dạng	Cấu trúc	Ví dụ	Nghĩa
Thể thường	Vる + 一方だ	増える一方だ (fueru ippō da)	cứ tăng lên mãi
Lịch sự	Vる + 一方です	悪化する一方です (akka suru ippō desu)	ngày càng xấu đi
Quá khứ	Vる + 一方だった	減る一方だった (heru ippō datta)	(khi đó) cứ giảm mãi
Với tính từ	Aく / Aに + なる + 一方だ	寒くなる一方だ (samuku naru ippō da)	trời ngày càng lạnh
Danh từ hành động	N + する + 一方だ	進化する一方だ (shinka suru ippō da)	ngày càng tiến bộ

Động từ trước 一方だ luôn ở thể từ điển, không dùng ている, không dùng thể quá khứ. Thì quá khứ được chia ở đuôi: 一方だった.

Động từ hay đi với 一方だ

一方だ chỉ đi với động từ mang nghĩa thay đổi. Các động từ hành động một lần như 食べる, 行く không dùng được.

Động từ	Romaji	Nghĩa	Ví dụ
増える	fueru	tăng	外国人観光客は増える一方だ。 (Gaikokujin kankōkyaku wa fueru ippō da., khách du lịch nước ngoài cứ tăng mãi)
減る	heru	giảm	貯金が減る一方だ。 (Chokin ga heru ippō da., tiền tiết kiệm cứ vơi dần)
上がる	agaru	tăng (giá, nhiệt độ)	家賃が上がる一方だ。 (Yachin ga agaru ippō da., tiền thuê nhà cứ tăng)
下がる	sagaru	giảm (giá, nhiệt độ)	売り上げは下がる一方です。 (Uriage wa sagaru ippō desu., doanh thu ngày càng giảm)
悪化する	akka suru	xấu đi	関係は悪化する一方だった。 (Kankei wa akka suru ippō datta., quan hệ ngày càng xấu đi)
広がる	hirogaru	lan rộng	格差は広がる一方だ。 (Kakusa wa hirogaru ippō da., khoảng cách giàu nghèo ngày càng nới rộng)
進む	susumu	tiến triển	高齢化は進む一方だ。 (Kōreika wa susumu ippō da., già hoá dân số ngày càng tiến triển)
高まる	takamaru	dâng cao	不安は高まる一方だ。 (Fuan wa takamaru ippō da., nỗi lo ngày càng lớn)

Với tính từ, bạn thêm なる để biến nó thành động từ thay đổi: 高くなる一方だ (takaku naru ippō da, ngày càng đắt), 複雑になる一方だ (fukuzatsu ni naru ippō da, ngày càng phức tạp).

Ví dụ trong tin tức kinh tế

Đây là chỗ bạn gặp 一方だ nhiều nhất, khi đọc báo hay nghe thời sự Nhật.

• 円安が進む一方で、輸入品の値段が上がっている。 (En'yasu ga susumu ippō de, yunyūhin no nedan ga agatte iru., đồng yên ngày càng yếu, trong khi đó giá hàng nhập khẩu tăng lên). Câu này dùng 一方で, xem phần phân biệt bên dưới.
• 電気代は上がる一方なのに、給料はほとんど変わらない。 (Denkidai wa agaru ippō na noni, kyūryō wa hotondo kawaranai., tiền điện cứ tăng, vậy mà lương gần như không đổi).
• 人手不足は深刻になる一方だ。 (Hitode busoku wa shinkoku ni naru ippō da., tình trạng thiếu nhân lực ngày càng nghiêm trọng).
• ネット通販の利用者は増える一方です。 (Netto tsūhan no riyōsha wa fueru ippō desu., người mua hàng trực tuyến ngày càng nhiều).

Lưu ý câu thứ hai: khi 一方だ đứng trước のに, ので, だ đổi thành な: 上がる一方なのに. Các câu trên là câu tự đặt để minh hoạ, không phải số liệu thật.

Một chiều xấu hay tốt cũng được?

Đa số sách xếp 一方だ vào nhóm diễn tả xu hướng tiêu cực. Tuy vậy, nó vẫn dùng được với chiều tốt hoặc trung tính, như 彼の日本語は上手になる一方だ。 (Kare no Nihongo wa jōzu ni naru ippō da., tiếng Nhật của anh ấy ngày càng giỏi). Câu kiểu này nghe hơi lạ hơn một chút so với chiều xấu. Nếu muốn nói chiều tốt một cách tự nhiên, dùng ていく hoặc ようになってきた an toàn hơn, xem bài ていく, てくる.

Phân biệt 一方だ và ばかりだ

Vる + ばかりだ cũng nghĩa "ngày càng", cũng đi với động từ thay đổi. Khác nhau ở sắc thái.

Tiêu chí	Vる一方だ	Vるばかりだ
Chiều hướng	phần lớn xấu, đôi khi trung tính	gần như chỉ dùng cho chiều xấu
Sắc thái	khách quan, giọng báo cáo	cảm xúc lo lắng, than thở rõ hơn
Ví dụ	輸出は減る一方だ。 (Yushutsu wa heru ippō da., xuất khẩu cứ giảm)	病状は悪くなるばかりだ。 (Byōjō wa waruku naru bakari da., bệnh tình cứ xấu đi)

Đừng nhầm Vるばかりだ với Vたばかり (vừa mới làm) và ばかり (toàn là). Hai mẫu đó được giải thích ở bài たばかり và bài ばかり nghĩa toàn là.

Phân biệt 一方だ và 一方で

Hai mẫu chung chữ 一方 nhưng nghĩa khác hẳn. 一方で (hoặc 一方では, その一方で) dùng để nói hai mặt song song, không nói xu hướng.

Mẫu	Nghĩa	Ví dụ
Vる一方だ	ngày càng, cứ thế	雨は強くなる一方だ。 (Ame wa tsuyoku naru ippō da., mưa ngày càng to)
câu + 一方で	mặt khác, trong khi đó (đối lập)	都会は便利な一方で、物価が高い。 (Tokai wa benri na ippō de, bukka ga takai., thành phố tiện lợi, nhưng mặt khác giá cả đắt đỏ)
câu + 一方で	đồng thời làm hai việc	彼女は会社で働く一方で、大学院にも通っている。 (Kanojo wa kaisha de hataraku ippō de, daigakuin ni mo kayotte iru., cô ấy vừa đi làm, đồng thời học cao học)
câu. 一方、câu.	còn về phía…, trong khi đó	東京は晴れています。一方、大阪は雨です。 (Tōkyō wa harete imasu. Ippō, Ōsaka wa ame desu., Tokyo trời nắng, còn Osaka thì mưa)

Cách ghép 一方で: động từ và tính từ い để thể thường, tính từ な thêm な hoặc である, danh từ thêm である. Mẹo nhận biết: thấy 一方だ ở cuối câu thì là "ngày càng". Thấy 一方で hoặc 一方、 ở giữa câu thì là "mặt khác".

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng ている trước 一方だ: 増えている一方だ là sai. Viết 増える一方だ.
• Ghép thẳng tính từ: 高い一方だ là sai, phải có なる: 高くなる一方だ.
• Dùng danh từ trơn: 悪化一方だ là sai, phải là 悪化する一方だ.
• Dùng với động từ không chỉ thay đổi: 毎日勉強する一方だ không tự nhiên. Muốn nói "chỉ toàn học" thì dùng 勉強してばかりいる.
• Hiểu 一方で thành "ngày càng": 一方で luôn nối hai vế, còn 一方だ kết thúc câu.

Bài tập nhỏ

Chọn 一方だ, ばかりだ hoặc 一方で cho đúng, rồi chia động từ trong ngoặc.

1. 最近、ガソリン代は（上がる）＿＿。
2. この町は自然が豊かな＿＿、交通が不便だ。
3. 薬を飲んでも、咳はひどくなる＿＿。
4. 彼は医者として働く＿＿、小説も書いている。
5. ゴミの量は（増える）＿＿。

Đáp án:

1. 最近、ガソリン代は上がる一方だ。 (dạo này tiền xăng cứ tăng mãi)
2. この町は自然が豊かな一方で、交通が不便だ。 (thị trấn này thiên nhiên phong phú, nhưng mặt khác đi lại bất tiện)
3. 薬を飲んでも、咳はひどくなるばかりだ。 (uống thuốc rồi mà ho cứ nặng thêm). Dùng 一方だ cũng đúng, nhưng ばかりだ thể hiện nỗi lo rõ hơn.
4. 彼は医者として働く一方で、小説も書いている。 (anh ấy làm bác sĩ, đồng thời viết tiểu thuyết)
5. ゴミの量は増える一方だ。 (lượng rác ngày càng tăng)

Câu hỏi thường gặp

一方だ thuộc trình độ nào?

一方だ thường được xếp vào ngữ pháp N2. Người học N3 có thể gặp nó sớm hơn khi đọc tin tức.

一方だ có dùng trong văn nói không?

Có, nhưng nghe hơi cứng. Trong hội thoại thường ngày, người Nhật hay nói どんどん増えている (cứ tăng vù vù) hoặc 増えていく.

一方だ và につれて khác nhau thế nào?

一方だ chỉ nói một xu hướng. につれて nối hai sự thay đổi đi cùng nhau, như 年をとるにつれて (càng có tuổi thì…). Mẫu này có bài riêng: ngữ pháp につれて.

Có thể nói 一方の + danh từ không?

Có, khi bổ nghĩa cho danh từ: 増える一方の医療費 (chi phí y tế cứ tăng mãi). Dạng này hay gặp trong văn báo chí.