Ngữ pháp "có lẽ" trong tiếng Nhật: でしょう, だろう và かもしれない

Muốn nói "có lẽ" trong tiếng Nhật, bạn dùng でしょう (thể thường là だろう) khi khá chắc, nghĩa là "chắc là". Khi chỉ đoán là có khả năng, nghĩa là "có thể, không chừng", bạn dùng かもしれません (thể thường là かもしれない). Cả hai đứng sau thể thường của động từ, tính từ, danh từ. Ví dụ: 明日は雨が降るでしょう。 (ashita wa ame ga furu deshō, "mai chắc là trời mưa"), 彼は来ないかもしれません。 (kare wa konai kamoshiremasen, "anh ấy có thể sẽ không đến").

でしょう còn một cách dùng nữa: lên giọng ở cuối để xác nhận, giống "đúng không?" trong tiếng Việt: これ、あなたのでしょう？ (kore, anata no deshō?, "cái này của bạn đúng không?").

Bảng công thức

Mẫu	Lịch sự	Thể thường	Mức chắc chắn	Nghĩa
でしょう	でしょう	だろう	khá cao	chắc là
かもしれない	かもしれません	かもしれない / かも	khoảng một nửa	có thể, không chừng
でしょう？	でしょう？	だろう？ / でしょ？	xác nhận	đúng không?

Cách nối với động từ, tính từ, danh từ

Quy tắc chung: đặt でしょう hoặc かもしれない sau thể thường. Riêng tính từ な và danh từ ở hiện tại khẳng định thì bỏ だ.

Loại từ	Thể thường	+ でしょう	+ かもしれない
Động từ	行く (iku)	行くでしょう	行くかもしれない
Động từ phủ định	行かない (ikanai)	行かないでしょう	行かないかもしれない
Động từ quá khứ	行った (itta)	行ったでしょう	行ったかもしれない
Tính từ い	高い (takai)	高いでしょう	高いかもしれない
Tính từ い quá khứ	高かった (takakatta)	高かったでしょう	高かったかもしれない
Tính từ な	静か(だ) (shizuka (da))	静かでしょう	静かかもしれない
Tính từ な quá khứ	静かだった (shizuka datta)	静かだったでしょう	静かだったかもしれない
Danh từ	学生(だ) (gakusei (da))	学生でしょう	学生かもしれない
Danh từ quá khứ	学生だった (gakusei datta)	学生だったでしょう	学生だったかもしれない

Ở dạng quá khứ, だった được giữ lại. Chỉ ở hiện tại khẳng định mới bỏ だ.

でしょう / だろう: chắc là

でしょう diễn tả một suy đoán có cơ sở, người nói khá tin là đúng. Trên bản tin thời tiết, đây gần như là đuôi câu bắt buộc. Trong hội thoại, でしょう hay đi với たぶん (tabun, "có lẽ") hoặc きっと (kitto, "chắc chắn").

Câu	Cách đọc	Nghĩa
午後から晴れるでしょう。	gogo kara hareru deshō	Từ chiều trời sẽ nắng.
たぶん大丈夫でしょう。	tabun daijōbu deshō	Chắc là không sao đâu.
きっと合格するでしょう。	kitto gōkaku suru deshō	Chắc chắn bạn sẽ đỗ.
この時間なら、道は空いているでしょう。	kono jikan nara, michi wa suite iru deshō	Giờ này chắc đường vắng.
田中さんはもう家に着いたでしょう。	Tanaka-san wa mō ie ni tsuita deshō	Chắc anh Tanaka về đến nhà rồi.

だろう là dạng thường, hay gặp trong văn viết, trong lời tự nói với mình, hoặc trong giọng nam giới. Với người khác, cách nói mềm và phổ biến nhất là だろうと思います: 彼は来ないだろうと思います。 (kare wa konai darō to omoimasu, "tôi nghĩ chắc anh ấy không đến"). Mẫu と思います được giải thích ở bài と思います.

Hỏi lịch sự: でしょうか

Thêm か thành でしょうか là cách hỏi nhẹ nhàng, lịch sự hơn ですか. Đây là câu bạn sẽ dùng nhiều khi hỏi đường, hỏi nhân viên.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
駅はどこでしょうか。	eki wa doko deshō ka	Xin hỏi nhà ga ở đâu ạ?
これはいくらでしょうか。	kore wa ikura deshō ka	Cái này bao nhiêu tiền ạ?

かもしれない: có thể, không chừng

かもしれない dùng khi bạn thấy có khả năng nhưng không chắc, ngang ngửa giữa có và không. Mẫu này dùng được cho cả việc của chính mình.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
午後、雨が降るかもしれません。	gogo, ame ga furu kamoshiremasen	Chiều nay có thể mưa.
道が込んでいるから、少し遅れるかもしれない。	michi ga konde iru kara, sukoshi okureru kamoshirenai	Đường đông, tôi có thể đến muộn một chút.
あの人は先生かもしれません。	ano hito wa sensei kamoshiremasen	Người kia có khi là giáo viên.
鍵を会社に忘れたかもしれない。	kagi o kaisha ni wasureta kamoshirenai	Không chừng tôi để quên chìa khoá ở công ty.
来年、日本で働くかもしれません。	rainen, Nihon de hataraku kamoshiremasen	Năm sau có thể tôi sẽ làm việc ở Nhật.

Trong nói chuyện thân mật, người trẻ rút gọn chỉ còn かも: それ、無理かも。 (sore, muri kamo, "cái đó chắc khó đấy"), ちょっと寒いかも。 (chotto samui kamo, "hơi lạnh thì phải").

でしょう？: xác nhận, "đúng không?"

Khi lên giọng ở cuối, でしょう không còn là đoán nữa. Người nói tin là đúng và muốn người nghe đồng ý. Ở dạng thân mật hay rút thành でしょ？.

Câu	Cách đọc	Nghĩa
このケーキ、おいしいでしょう？	kono kēki, oishii deshō?	Bánh này ngon đúng không?
昨日、言ったでしょう？	kinō, itta deshō?	Hôm qua tôi đã nói rồi mà?
ベトナムの方でしょう？	Betonamu no kata deshō?	Anh là người Việt Nam phải không?

でしょ？ với người trên dễ nghe như đang bắt bẻ. Với cấp trên, khách hàng, hỏi bằng ですよね？ an toàn hơn.

Mức độ chắc chắn, từ cao xuống thấp

Cách nói	Nghĩa gần đúng	Ví dụ
きっと…でしょう	chắc chắn là	きっと喜ぶでしょう。 (kitto yorokobu deshō, "chắc chắn cô ấy sẽ vui")
たぶん…でしょう	có lẽ, chắc là	たぶん間に合うでしょう。 (tabun ma ni au deshō, "chắc là kịp")
…と思います	tôi nghĩ là	間に合うと思います。 (ma ni au to omoimasu, "tôi nghĩ là kịp")
…かもしれません	có thể	間に合うかもしれません。 (ma ni au kamoshiremasen, "có thể kịp")
…ないかもしれません	có thể không	間に合わないかもしれません。 (ma ni awanai kamoshiremasen, "có thể không kịp")

Khi đoán dựa trên những gì nhìn thấy hay nghe được ("trông có vẻ", "nghe nói"), tiếng Nhật dùng mẫu khác. Xem bài そうです và bài みたい, らしい, ようだ.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 静かだでしょう。 → ✓ 静かでしょう。
  Tính từ な và danh từ bỏ だ trước でしょう.
• ✗ 学生だかもしれません。 → ✓ 学生かもしれません。
  Tương tự, bỏ だ trước かもしれない.
• ✗ 行きますでしょう。 → ✓ 行くでしょう。
  Trong cách nói thông thường, trước でしょう là thể thường, độ lịch sự đã nằm ở でしょう.
• ✗ 明日、私は東京へ行くでしょう。 → ✓ 明日、東京へ行くつもりです。
  でしょう là đoán, nghe lạ khi nói về kế hoạch của mình. Kế hoạch thì dùng つもり, xem bài つもり.
• ✗ Nói でしょう？ với giọng xuống. → ✓ Lên giọng ở cuối nếu muốn hỏi xác nhận.
  Xuống giọng thì người nghe hiểu là bạn đang đoán.

Bài tập nhỏ

Chọn でしょう hoặc かもしれません, và chia đúng từ trong ngoặc.

1. 明日は北風が強いから、（寒い）。 (Mai gió bắc mạnh nên chắc là lạnh).
2. もしかしたら、彼女は（病気）。 (Biết đâu cô ấy bị ốm).
3. この店は日曜日だから（休み）。 (Hôm nay chủ nhật, quán này có thể nghỉ).
4. A: 日本語、上手（　）？ B: いいえ、まだまだです。 (Tiếng Nhật của bạn giỏi đúng không).
5. 駅まで歩いて10分ぐらい（かかる）。 (Đi bộ tới ga chắc mất khoảng 10 phút).

Đáp án: 1. 寒いでしょう; 2. 病気かもしれません; 3. 休みかもしれません; 4. でしょう; 5. かかるでしょう.

Câu hỏi thường gặp

でしょう và だろう khác nhau thế nào?

Nghĩa giống nhau. でしょう là dạng lịch sự, dùng được khi nói với mọi người. だろう là dạng thường, nghe cứng và hơi nam tính, nên trong hội thoại hay được nói kèm と思う.

"Có lẽ" nói thế nào cho tự nhiên nhất?

Trong hội thoại hằng ngày, câu たぶん…と思います rất tự nhiên: たぶん大丈夫だと思います。 (tabun daijōbu da to omoimasu, "tôi nghĩ có lẽ không sao"). Trước と思います, danh từ và tính từ な vẫn giữ だ.

かもしれない có dùng cho quá khứ không?

Có. Đặt sau thể quá khứ: もう帰ったかもしれない。 (mō kaetta kamoshirenai, "có khi về rồi").

もしかしたら đi với mẫu nào?

もしかしたら, もしかすると nghĩa là "biết đâu", hay đi với かもしれない vì cùng nói về khả năng thấp: もしかしたら、間違えたかもしれません。 (moshika shitara, machigaeta kamoshiremasen, "biết đâu tôi nhầm").