Ngữ pháp "có vẻ như" trong tiếng Nhật: phân biệt みたい, らしい, ようだ, そうだ

Tiếng Nhật có bốn mẫu hay dịch là "có vẻ như", chọn mẫu nào tùy vào bạn dựa vào đâu để đoán. そうだ: đoán từ vẻ bề ngoài đang thấy. ようだ và みたいだ: suy ra từ dấu hiệu bạn quan sát hoặc cảm nhận, みたい là bản văn nói. らしい: dựa vào thông tin nghe hoặc đọc được. Ví dụ: 雨が降りそうです。 (ame ga furisō desu, "trời có vẻ sắp mưa", vì thấy mây đen), 雨が降ったようです。 (ame ga futta yō desu, "hình như trời đã mưa", vì thấy đường ướt).

Bảng công thức

Loại từ	ようだ	みたいだ	らしい	そうだ (trông có vẻ)
Động từ	行くようだ	行くみたいだ	行くらしい	行きそうだ (gốc ます)
Tính từ い	高いようだ	高いみたいだ	高いらしい	高そうだ (bỏ い)
Tính từ な	静かなようだ	静かみたいだ	静からしい	静かそうだ
Danh từ	学生のようだ	学生みたいだ	学生らしい	không dùng

ようだ, みたいだ, らしい ghép với thể thường, nên dùng được cả quá khứ và phủ định: 行ったようだ, 行かないみたいだ. Dạng lịch sự là ようです, みたいです, らしいです, そうです. Thể thường là gì, xem bài thể thường và thể lịch sự.

Cách nhớ phần ghép: ようだ cần cầu nối như danh từ (な với tính từ な, の với danh từ). みたい và らしい ghép thẳng, không cần cầu nối.

Căn cứ phán đoán: thấy, cảm nhận hay nghe

Mẫu	Căn cứ	Người nói chắc đến đâu
そうだ	Vẻ bề ngoài đang thấy, chưa kiểm chứng	Ấn tượng tức thì
ようだ, みたいだ	Dấu hiệu tự quan sát, cảm giác cơ thể, kinh nghiệm	Khá chắc, có cơ sở
らしい	Thông tin nghe người khác nói, đọc tin	Chuyển tin kèm chút dè dặt

Đặt cùng một chuyện để thấy khác biệt. Đồng nghiệp tên Tanaka trông mệt:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Tình huống
田中さん、眠そうですね。	Tanaka-san, nemusō desu ne	Nhìn mặt anh ấy, thấy buồn ngủ.
田中さんは疲れているようです。	Tanaka-san wa tsukarete iru yō desu	Thấy anh ấy ngáp liên tục, làm chậm hẳn.
田中さん、疲れているみたいだね。	Tanaka-san, tsukarete iru mitai da ne	Như câu trên, nói với bạn thân.
田中さんは最近忙しいらしいです。	Tanaka-san wa saikin isogashii rashii desu	Nghe người khác kể dạo này anh ấy bận.

ようだ và みたい: suy ra từ dấu hiệu

Dùng khi bạn tự quan sát, nghe tiếng động, hoặc cảm nhận trong cơ thể mình rồi rút ra kết luận. Đây là mẫu duy nhất trong nhóm dùng tự nhiên cho cảm giác của chính mình.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
誰か来たようです。	dareka kita yō desu	Hình như có ai đến. (nghe tiếng chuông)
熱があるみたいです。	netsu ga aru mitai desu	Hình như tôi bị sốt.
この店は今日休みのようです。	kono mise wa kyō yasumi no yō desu	Hình như hôm nay quán nghỉ. (cửa đóng, đèn tắt)
鍵をなくしたみたい。	kagi o nakushita mitai	Hình như mình làm mất chìa khóa rồi.

ようだ lịch sự, hợp văn viết và lời nói trang trọng. みたい thân mật hơn, gặp nhiều trong hội thoại. みたいです vẫn đủ lịch sự cho giao tiếp hằng ngày ở chỗ làm.

らしい: dựa vào thông tin nghe được

らしい cho biết thông tin đến từ bên ngoài: người khác kể, tin tức, mạng xã hội. Người nói giữ khoảng cách, không nhận phần chắc chắn về mình.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
天気予報によると、明日は雪らしいです。	tenki yohō ni yoru to, ashita wa yuki rashii desu	Theo dự báo, hình như mai có tuyết.
駅前に新しいカフェができたらしいよ。	ekimae ni atarashii kafe ga dekita rashii yo	Nghe bảo trước ga mới mở quán cà phê đấy.
山田さんは来月結婚するらしいです。	Yamada-san wa raigetsu kekkon suru rashii desu	Hình như tháng sau chị Yamada cưới.

らしい gần với そうです "nghe nói". Khác ở chỗ そうです chỉ chuyển nguyên lời, còn らしい thêm chút không chắc. Phần そうです có bài riêng: そうです: nghe nói và trông có vẻ.

Nghĩa thứ hai của らしい: đúng chất, ra dáng

Danh từ + らしい còn nghĩa là "đúng kiểu, mang đặc trưng của": 春らしい天気 (haru rashii tenki, "thời tiết đúng chất mùa xuân"), 彼らしくないですね。 (kare rashiku nai desu ne, "không giống anh ấy chút nào"). Vì vậy 学生らしい có hai nghĩa: "hình như là sinh viên" hoặc "ra dáng sinh viên". Ngữ cảnh sẽ quyết định.

そうだ: trông có vẻ

そうだ dựa vào ấn tượng nhìn thấy ngay, chưa có căn cứ nào khác. Với động từ, nó báo một việc sắp xảy ra.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
このケーキ、おいしそう！	kono kēki, oishisō	Bánh này trông ngon quá!
ボタンが取れそうですよ。	botan ga toresō desu yo	Cúc áo sắp tuột rồi kìa.
このかばんは丈夫そうです。	kono kaban wa jōbu sō desu	Cái túi này trông bền.

Hai ngoại lệ cần nhớ: いい thành よさそう, ない thành なさそう.

"Cứ như là": まるで + ようだ, みたいだ

Muốn ví von "cứ như là", "giống hệt như" thì chỉ dùng ようだ hoặc みたいだ, thường có まるで (marude) đứng trước. らしい và そうだ không dùng để ví von.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
まるで夢みたいです。	marude yume mitai desu	Cứ như là mơ vậy.
彼の日本語はまるで日本人のようです。	kare no nihongo wa marude nihonjin no yō desu	Tiếng Nhật của anh ấy cứ như người Nhật.
夢のような話ですね。	yume no yō na hanashi desu ne	Chuyện cứ như trong mơ.
子どもみたいに笑いました。	kodomo mitai ni waraimashita	Cười như trẻ con.

Trước danh từ dùng ような, みたいな. Trước động từ, tính từ dùng ように, みたいに.

Bảng so sánh tổng

Tiêu chí	そうだ	ようだ	みたいだ	らしい
Căn cứ	Vẻ bề ngoài	Dấu hiệu, cảm nhận	Dấu hiệu, cảm nhận	Thông tin nghe được
Độ trang trọng	Trung tính	Trang trọng, văn viết	Thân mật, văn nói	Trung tính, báo chí
Đi với danh từ	Không	N の ようだ	N みたい	N らしい
Ví von "cứ như là"	Không	Có	Có	Không
Nói về cơ thể mình	Hạn chế	Có	Có	Không

Lỗi người Việt hay mắc

• Sai: 学生ようです. Đúng: 学生のようです。 Danh từ cần の trước ようだ.
• Sai: 静かなみたいです. Đúng: 静かみたいです。 みたい không cần な.
• Sai: 風邪をひいたらしいです (nói về chính mình). Đúng: 風邪をひいたみたいです。 Cảm giác của mình không lấy từ tin đồn.
• Sai: 雨が降るそうです (khi đang nhìn mây đen). Đúng: 雨が降りそうです。 Giữ thể từ điển là thành "nghe nói".
• Sai: まるで夢らしいです. Đúng: まるで夢みたいです。 Ví von không dùng らしい.

Nhớ nhanh

• Thấy bề ngoài: そうだ. Có dấu hiệu, tự cảm nhận: ようだ, みたい. Nghe kể: らしい.
• ようだ cần な, の. みたい, らしい ghép thẳng.
• Ví von "cứ như là": まるで ... ようだ, みたいだ.
• N らしい còn nghĩa "đúng chất": 春らしい, 男らしい.

Bài tập nhỏ

Chọn mẫu hợp nhất trong ngoặc.

1. (Nhìn bánh trong tủ kính) このケーキは（おいしそう / おいしいらしい）ですね。
2. (Bạn kể lại) 山田さんは会社を辞める（らしい / そう）です。Chọn mẫu có chút dè dặt.
3. (Gõ cửa mãi không ai trả lời) 部屋には誰もいない（ようです / そうです）。
4. まるで夏の（ような / らしい）暑さです。
5. 今日は春（らしい / みたいな）暖かい日ですね。Nghĩa "đúng chất mùa xuân".

Đáp án:

1. このケーキはおいしそうですね。 Đoán từ vẻ ngoài.
2. 山田さんは会社を辞めるらしいです。 Thông tin nghe kể, có dè dặt.
3. 部屋には誰もいないようです。 Suy ra từ dấu hiệu.
4. まるで夏のような暑さです。 Ví von.
5. 今日は春らしい暖かい日ですね。 Nghĩa "đúng chất".

Đọc tiếp: でしょう và かもしれない để nói "có lẽ" khi không dựa vào dấu hiệu nào, và mục ngữ pháp tiếng Nhật.

Câu hỏi thường gặp

みたい và ようだ khác nhau ở đâu?

Nghĩa gần như giống nhau. Khác ở độ trang trọng và cách ghép: ようだ trang trọng hơn, cần な, の (静かなようだ, 学生のようだ). みたい hay dùng khi nói chuyện và ghép thẳng (静かみたい, 学生みたい).

らしい có phải luôn là "nghe nói" không?

Không hẳn. らしい nghĩa là suy đoán dựa trên thông tin bên ngoài, nên thường dịch "nghe nói, hình như". Khi đi với danh từ theo nghĩa đặc trưng (男らしい, 春らしい), nó là "ra dáng, đúng chất".

Các mẫu này thuộc trình độ JLPT nào?

そうだ, ようだ, みたい, らしい thường được dạy ở sơ cấp cuối và tiền trung cấp, tương ứng N4 đến N3. Đề N3 hay hỏi phân biệt らしい với ようだ và nghĩa "đúng chất" của らしい.