Ngữ pháp つもりです trong tiếng Nhật: nói dự định và so với 予定です

Nói "tôi định làm..." trong tiếng Nhật dùng động từ dạng từ điển + つもりです (tsumori desu). Định không làm thì dùng dạng ない + つもりです. Ví dụ: 来年、日本へ留学するつもりです。 (rainen, Nihon e ryūgaku suru tsumori desu, "sang năm tôi định đi du học Nhật"), もうお酒は飲まないつもりです。 (mō osake wa nomanai tsumori desu, "tôi định không uống rượu nữa"). Hai mẫu gần nghĩa là ようと思っています (ý định còn đang cân nhắc) và 予定です (kế hoạch đã lên lịch).

Bảng công thức

Mẫu	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Định làm	V từ điển + つもりです	夏休みに国へ帰るつもりです。	Nghỉ hè tôi định về nước.
Định không làm	V ない + つもりです	今年は旅行しないつもりです。	Năm nay tôi định không đi du lịch.
Hoàn toàn không định	V từ điển + つもりはありません	会社を辞めるつもりはありません。	Tôi không hề có ý nghỉ việc.
Kế hoạch đã định	V từ điển + 予定です	来月、大阪へ出張する予定です。	Tháng sau tôi có lịch đi công tác Osaka.
Kế hoạch (danh từ)	N + の予定です	会議は3時からの予定です。	Cuộc họp dự kiến bắt đầu lúc 3 giờ.
Đang tính	Thể ý chí + と思っています	車を買おうと思っています。	Tôi đang tính mua xe.

Cách ghép つもり với động từ

つもり là danh từ nên đứng sau động từ ở dạng thường, không ghép với thể ます. Phủ định dùng thể ない.

Động từ	Định làm	Định không làm
行く (nhóm 1)	行くつもりです iku tsumori desu	行かないつもりです ikanai tsumori desu
買う (nhóm 1)	買うつもりです kau tsumori desu	買わないつもりです kawanai tsumori desu
やめる (nhóm 2)	やめるつもりです yameru tsumori desu	やめないつもりです yamenai tsumori desu
する	するつもりです suru tsumori desu	しないつもりです shinai tsumori desu
来る	来るつもりです kuru tsumori desu	来ないつもりです konai tsumori desu

Văn thân mật bỏ です hoặc đổi thành だ: 明日は休むつもり。 (ashita wa yasumu tsumori, "mai tớ định nghỉ").

つもりです: ý định đã quyết

つもり cho thấy người nói đã suy nghĩ và khá chắc. Dùng khi bạn đã có quyết định trong đầu dù chưa lên lịch cụ thể.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
大学を卒業したら、日本の会社で働くつもりです。	daigaku o sotsugyō shitara, Nihon no kaisha de hataraku tsumori desu	Tốt nghiệp xong tôi định làm cho công ty Nhật.
今度の週末は家でゆっくりするつもりです。	kondo no shūmatsu wa ie de yukkuri suru tsumori desu	Cuối tuần này tôi định ở nhà nghỉ ngơi.
夏休みはどこへ行くつもりですか。	natsuyasumi wa doko e iku tsumori desu ka	Nghỉ hè bạn định đi đâu?

Lưu ý câu hỏi cuối chỉ dùng với bạn bè, người ngang hàng. Hỏi thầy cô hay sếp mà dùng つもりですか nghe như tra hỏi ý đồ. Nên hỏi bằng ご予定は？ (go-yotei wa?) hoặc どちらへいらっしゃいますか。 (dochira e irasshaimasu ka).

ないつもり và つもりはない

Hai cách phủ định này mạnh yếu khác nhau:

• 結婚しないつもりです。 (kekkon shinai tsumori desu): tôi đã quyết là sẽ không cưới. Ý định hướng tới việc "không làm".
• 結婚するつもりはありません。 (kekkon suru tsumori wa arimasen): tôi không hề có ý định cưới. Phủ nhận thẳng, mạnh hơn, hay dùng để từ chối.

予定です: kế hoạch đã có lịch

予定 (yotei) là "lịch trình". Mẫu này nói về việc đã sắp xếp, thường có ngày giờ, đôi khi do người khác quyết. Vì thế nó dùng được cho cả người, sự kiện và phương tiện.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
飛行機は10時に着く予定です。	hikōki wa jūji ni tsuku yotei desu	Máy bay dự kiến đến lúc 10 giờ.
来週の月曜日は休みの予定です。	raishū no getsuyōbi wa yasumi no yotei desu	Thứ Hai tuần sau theo lịch được nghỉ.
姉は6月に結婚する予定です。	ane wa rokugatsu ni kekkon suru yotei desu	Chị tôi dự định cưới vào tháng 6.

Không nói 飛行機は着くつもりです, vì máy bay không có ý chí. つもり chỉ dành cho người.

ようと思っています: ý định đang nghĩ tới

Mẫu này nói ý định đã có một thời gian nhưng vẫn để ngỏ, nghe mềm và khiêm tốn. Cách chia thể ý chí có ở bài thể ý chí.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
将来、自分の店を開こうと思っています。	shōrai, jibun no mise o hirakō to omotte imasu	Tôi đang nghĩ sau này mở quán riêng.
今年はダイエットしようと思っています。	kotoshi wa daietto shiyō to omotte imasu	Năm nay tôi tính giảm cân.

So mức chắc chắn

Mức	Mẫu	Ví dụ	Hiểu là
Thấp	ようと思います	日本へ行こうと思います。	Tôi định đi Nhật (vừa nghĩ ra).
Vừa	ようと思っています	日本へ行こうと思っています。	Tôi đang tính đi Nhật.
Cao	つもりです	日本へ行くつもりです。	Tôi đã quyết là đi Nhật.
Gần như chắc	予定です	日本へ行く予定です。	Đã có lịch đi Nhật.

Khi phỏng vấn xin việc hay nói chuyện với người trên, ようと思っています thường an toàn vì nghe khiêm tốn. つもりです hợp khi muốn cho thấy quyết tâm.

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 行きますつもりです → ✓ 行くつもりです
  つもり không ghép với thể ます.
• ✗ 行くのつもりです → ✓ 行くつもりです
  Động từ đứng thẳng trước つもり, không thêm の. Chỉ danh từ mới cần の (旅行の予定).
• ✗ 電車は5時に出るつもりです。 → ✓ 電車は5時に出る予定です。
  Vật, phương tiện không có ý định.
• ✗ 行くつもりじゃないです (muốn nói "định không đi") → ✓ 行かないつもりです
  Phủ định つもり nghe như "tôi đâu có ý đó", dễ gây hiểu lầm.

Nói dự định khi tự giới thiệu hoặc phỏng vấn

Câu hỏi về dự định gần như chắc chắn xuất hiện khi phỏng vấn du học hay xin việc. Vài câu mẫu để bạn tự thay nội dung:

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
日本語学校を卒業したら、専門学校に進むつもりです。	nihongo gakkō o sotsugyō shitara, senmon gakkō ni susumu tsumori desu	Học xong trường tiếng tôi định học lên trường nghề.
将来は通訳の仕事をしようと思っています。	shōrai wa tsūyaku no shigoto o shiyō to omotte imasu	Sau này tôi tính làm phiên dịch.
3年ぐらい日本で働いて、ベトナムに帰る予定です。	sannen gurai Nihon de hataraite, Betonamu ni kaeru yotei desu	Tôi dự định làm ở Nhật khoảng 3 năm rồi về Việt Nam.

Nhớ nhanh

• V từ điển + つもりです: đã quyết định làm.
• V ない + つもりです: đã quyết định không làm; つもりはありません: phủ nhận mạnh.
• 予定です: có lịch, dùng được cho sự kiện, phương tiện.
• ようと思っています: đang tính, mềm và khiêm tốn.
• Hỏi người trên về kế hoạch: ご予定は, không hỏi つもりですか.

Bài tập nhỏ

1. Tôi định mua máy tính mới. (買う, つもり)
2. Tôi định không ăn đồ ngọt. (食べる, つもり)
3. Xe buýt dự kiến đến lúc 8 giờ. (着く)
4. Tôi đang tính học thạc sĩ. (大学院に行く, đang tính)

Đáp án:

1. 新しいパソコンを買うつもりです。
2. 甘い物は食べないつもりです。
3. バスは8時に着く予定です。
4. 大学院に行こうと思っています。

Đọc tiếp bài と思います để nắm cả nhóm mẫu "nghĩ, định, nói", hoặc xem mục ngữ pháp tiếng Nhật.

Câu hỏi thường gặp

たつもり nghĩa là gì?

Thể た + つもり nghĩa là "cứ tưởng đã làm": 鍵をかけたつもりでした。 (kagi o kaketa tsumori deshita, "tôi cứ tưởng đã khoá cửa"). Mẫu này ở trình độ N3.

つもり có dùng cho người thứ ba không?

Được khi bạn biết ý định đó, nhưng tự nhiên hơn là thêm そうです hoặc らしい: 彼は来年留学するつもりだそうです。 (kare wa rainen ryūgaku suru tsumori da sō desu).

予定です có dùng với danh từ được không?

Được, thêm の: 出発は明日の予定です。 (shuppatsu wa ashita no yotei desu, "dự kiến xuất phát ngày mai").