Thể た trong tiếng Nhật: cách chia và các mẫu たことがある, たほうがいい

Thể た là dạng quá khứ thể thường của động từ, nghĩa là "đã làm". Cách chia giống hệt thể て: lấy thể て rồi đổi て thành た, で thành だ. Ví dụ 食べて → 食べた, 読んで → 読んだ. Hai câu mẫu: 昨日、映画を見た。 (kinō, eiga o mita, "hôm qua tôi đã xem phim"), 宿題、もうやった？ (shukudai, mō yatta?, "bài tập làm xong chưa?").

Bảng công thức

Đuôi dạng từ điển	Thể て	Thể た	Ví dụ
う, つ, る (nhóm 1)	って	った	買う → 買った
む, ぶ, ぬ (nhóm 1)	んで	んだ	読む → 読んだ
く (nhóm 1)	いて	いた	書く → 書いた
ぐ (nhóm 1)	いで	いだ	泳ぐ → 泳いだ
す (nhóm 1)	して	した	話す → 話した
行く (ngoại lệ)	行って	行った	行く → 行った
Nhóm 2	bỏ る + て	bỏ る + た	食べる → 食べた
Nhóm 3	して, 来て	した, 来た	来る → 来た

Cách chia thể た theo từng nhóm

Bạn đã thuộc thể て thì thể た gần như không phải học thêm. Bảng dưới đặt hai dạng cạnh nhau để thấy quy luật.

Dạng từ điển	Thể て	Thể た	Cách đọc	Nghĩa
書く	書いて	書いた	kaita	đã viết
泳ぐ	泳いで	泳いだ	oyoida	đã bơi
話す	話して	話した	hanashita	đã nói
待つ	待って	待った	matta	đã đợi
買う	買って	買った	katta	đã mua
帰る	帰って	帰った	kaetta	đã về
遊ぶ	遊んで	遊んだ	asonda	đã chơi
読む	読んで	読んだ	yonda	đã đọc
行く	行って	行った	itta	đã đi
食べる	食べて	食べた	tabeta	đã ăn
見る	見て	見た	mita	đã xem
する	して	した	shita	đã làm
来る	来て	来た	kita	đã đến

来た đọc là kita, khác với 来る (kuru) và 来ない (konai). Một chữ Hán 来 có ba cách đọc tuỳ dạng chia, nên khi luyện hãy đọc thành tiếng cả ba.

Thể た của tính từ, danh từ và dạng phủ định

Quá khứ không chỉ có ở động từ. Bảng sau đặt thể thường cạnh thể lịch sự để bạn đổi qua lại dễ hơn.

Loại từ	Thể thường (quá khứ)	Thể lịch sự (quá khứ)
Động từ khẳng định	食べた	食べました
Động từ phủ định	食べなかった	食べませんでした
Tính từ い	高かった	高かったです
いい (tốt)	よかった	よかったです
Tính từ な	静かだった	静かでした
Danh từ	学生だった	学生でした

Phủ định quá khứ lấy từ thể ない: bỏ い, thêm かった. 行かない → 行かなかった. Khi nào nói thể thường, khi nào nói thể lịch sự thì xem bài thể thường và thể lịch sự.

Các cách dùng thể た

1. Kể chuyện đã qua với người thân

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
週末はどこにも行かなかった。	shūmatsu wa doko ni mo ikanakatta	Cuối tuần tôi chẳng đi đâu.
昨日の試験、難しかった。	kinō no shiken, muzukashikatta	Bài thi hôm qua khó.
駅で先生に会った。	eki de sensei ni atta	Tôi gặp thầy ở ga.
楽しかった！	tanoshikatta!	Vui quá!

Thể た còn đứng trước danh từ để làm định ngữ, kể cả trong câu lịch sự: 昨日買った本はこれです。 (kinō katta hon wa kore desu, "cuốn sách hôm qua tôi mua là cuốn này").

2. たことがある: đã từng

Mẫu này nói về trải nghiệm trong đời, không gắn với thời điểm cụ thể. Phủ định là たことがない, nghĩa "chưa từng".

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
日本に行ったことがあります。	Nihon ni itta koto ga arimasu	Tôi đã từng đi Nhật.
納豆を食べたことがありますか。	nattō o tabeta koto ga arimasu ka	Bạn đã ăn natto bao giờ chưa?
一度も飛行機に乗ったことがありません。	ichido mo hikōki ni notta koto ga arimasen	Tôi chưa đi máy bay lần nào.
着物を着たことがある？	kimono o kita koto ga aru?	Cậu mặc kimono bao giờ chưa?

3. たほうがいい: nên làm

Dùng để khuyên. Dạng khuyên "đừng" thì dùng ないほうがいい, không chia ない sang quá khứ.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
早く寝たほうがいいですよ。	hayaku neta hō ga ii desu yo	Bạn nên ngủ sớm đi.
病院に行ったほうがいいと思います。	byōin ni itta hō ga ii to omoimasu	Tôi nghĩ bạn nên đi viện.
無理しないほうがいいです。	muri shinai hō ga ii desu	Bạn đừng cố quá sức.
予約したほうがいいですか。	yoyaku shita hō ga ii desu ka	Có nên đặt chỗ trước không?

Dạng từ điển + ほうがいい cũng có, nhưng khi khuyên trực tiếp một người, người Nhật dùng た tự nhiên hơn.

4. たり〜たりする: lúc thì, nào là

Liệt kê vài việc tiêu biểu, không đủ hết: 週末は本を読んだり、映画を見たりします。 (shūmatsu wa hon o yondari, eiga o mitari shimasu, "cuối tuần tôi đọc sách, xem phim"). Động từ cuối luôn là する.

5. た後で: sau khi

宿題をした後で、テレビを見ます。 (shukudai o shita ato de, terebi o mimasu, "làm bài tập xong tôi xem tivi"). So sánh với てから có ở bài trước khi, sau khi.

Phân biệt たことがある với quá khứ thường

	Quá khứ thường (ました)	たことがあります
Ý nghĩa	Một việc xảy ra ở thời điểm cụ thể	Có trải nghiệm này trong đời
Đi với từ thời gian	Được: 昨日, 先週	Không đi với mốc gần như 昨日
Ví dụ	先週、京都に行きました。	京都に行ったことがあります。

Đoạn hội thoại mẫu

Người nói	Câu	Cách đọc	Nghĩa
A	週末、何した？	shūmatsu, nani shita?	Cuối tuần cậu làm gì?
B	友達と鎌倉に行った。	tomodachi to Kamakura ni itta	Tớ đi Kamakura với bạn.
A	いいな。大仏、見た？	ii na. daibutsu, mita?	Thích thế. Có xem tượng Phật lớn không?
B	うん、見た。すごく大きかった。鎌倉、行ったことある？	un, mita. sugoku ōkikatta. Kamakura, itta koto aru?	Có. To lắm. Cậu đi Kamakura bao giờ chưa?
A	ううん、まだない。	ūn, mada nai	Chưa, tớ chưa đi lần nào.
B	一度行ったほうがいいよ。	ichido itta hō ga ii yo	Cậu nên đi một lần đấy.

Trong hội thoại thân mật, người Nhật bỏ か ở câu hỏi và hay bỏ cả trợ từ: 鎌倉、行ったことある？ thay vì 鎌倉に行ったことがありますか. Câu trả lời まだない là cách nói gọn của 行ったことがない.

Thể た làm định ngữ

Đặt thể た ngay trước danh từ để nói "cái đã được làm". Cấu trúc này dùng được cả trong câu lịch sự, vì độ lịch sự nằm ở cuối câu.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
日本で撮った写真を見せてください。	Nihon de totta shashin o misete kudasai	Cho tôi xem ảnh bạn chụp ở Nhật.
先週読んだ本はとても面白かったです。	senshū yonda hon wa totemo omoshirokatta desu	Cuốn sách tuần trước tôi đọc rất hay.
昨日来た人は誰ですか。	kinō kita hito wa dare desu ka	Người đến hôm qua là ai vậy?

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 書った → ✓ 書いた. Đuôi く thành いた.
• ✗ 行いた → ✓ 行った. 行く là ngoại lệ duy nhất của đuôi く.
• ✗ 昨日、寿司を食べたことがあります。 → ✓ 昨日、寿司を食べました。. Có mốc thời gian cụ thể thì dùng quá khứ thường.
• ✗ 無理しなかったほうがいいです。 → ✓ 無理しないほうがいいです。. Khuyên đừng làm dùng ないほうがいい.
• ✗ 来た đọc là kuta → ✓ 来た. Đọc là kita.

Bài tập nhỏ

Chia sang thể た: 1. 飲む 2. 急ぐ 3. 起きる 4. 待つ 5. 勉強する 6. 死ぬ.

Đáp án: 1. 飲んだ (nonda). 2. 急いだ (isoida). 3. 起きた (okita). 4. 待った (matta). 5. 勉強した (benkyō shita). 6. 死んだ (shinda).

Nhớ nhanh

• Thể た = thể て, đổi て → た, で → だ.
• 行く → 行った; 来る → 来た (kita).
• Phủ định quá khứ: なかった.
• たことがある: đã từng. たほうがいい: nên. Khuyên đừng: ないほうがいい.

Câu hỏi thường gặp

Thể た có phải chỉ là quá khứ không?

Phần lớn là quá khứ, nhưng た còn nằm trong các mẫu không mang nghĩa quá khứ như たほうがいい (nên làm) hay たら (nếu). Câu 早く寝たほうがいい nói về việc tối nay, không phải việc đã qua.

Học thể て trước hay thể た trước?

Học thể て trước. Hai thể chia giống nhau, mà thể て dùng trong nhiều mẫu hơn (てください, ている, てもいい). Thuộc thể て rồi thì đổi sang た chỉ mất vài phút.

Nói với người lạ có dùng thể た được không?

Ở cuối câu thì không nên, hãy dùng ました. Bên trong câu thì thoải mái, ví dụ 日本に行ったことがあります vẫn là câu lịch sự vì đuôi là あります.

たことがある có dùng cho việc vừa làm hôm qua không?

Không. Mẫu này nói về trải nghiệm chung chung. Việc có ngày giờ rõ ràng thì kể bằng quá khứ thường: 昨日、寿司を食べました.