Cách dùng 万一 trong tiếng Trung: “lỡ như”, “nhỡ đâu”

万一 (wànyī, Hán Việt "vạn nhất") nghĩa là "lỡ như, nhỡ đâu, chẳng may". Nó dùng cho một khả năng rất nhỏ, thường là điều không mong muốn. Công thức hay gặp: 万一 + sự việc (的话), (主语) + 就/要/得 + cách xử lý. Ví dụ: 万一下雨，我们就改天去。 (Wànyī xià yǔ, wǒmen jiù gǎitiān qù., "Lỡ trời mưa thì mình hẹn hôm khác"), 万一他不来怎么办？ (Wànyī tā bù lái zěnme bàn?, "Nhỡ anh ấy không đến thì làm sao?"). 万一 còn là danh từ "trường hợp bất trắc", như trong 以防万一 (yǐfáng wànyī, "phòng khi bất trắc").

Bảng công thức

Mẫu	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Lỡ như... thì	万一 + A，(就) + B	万一迟到了，就打车去。	Nhỡ muộn thì bắt taxi.
Có 的话	万一 + A + 的话，B	万一找不到的话，给我打电话。	Lỡ không tìm thấy thì gọi tôi.
Lo lắng, hỏi	万一 + A + 怎么办？	万一考不上怎么办？	Nhỡ thi trượt thì sao?
Nhỡ đâu (ngờ vực)	万一 + A + 呢？	万一是真的呢？	Nhỡ đâu là thật thì sao?
Danh từ	以防万一 / 防万一	带把伞，以防万一。	Mang ô theo, phòng khi cần.
Thành ngữ	不怕一万，就怕万一	不怕一万，就怕万一。	Không sợ mười phần, chỉ sợ một phần rủi ro.

Cách đọc 万一

Chữ 一 trong 万一 đứng cuối từ nên giữ thanh 1: wànyī. Đừng nhầm với 一万 (yíwàn, mười nghìn), nơi 一 đứng trước thanh 4 nên đổi sang thanh 2. Mẹo nhớ: tiếng Việt có sẵn từ "vạn nhất" trong văn cũ, nghĩa là "nếu chẳng may", đúng như nghĩa tiếng Trung.

万一 làm liên từ: "lỡ như, nhỡ đâu"

Vị trí của 万一 linh hoạt: có thể đứng đầu câu hoặc đứng sau chủ ngữ. Vế sau thường có 就, 要, 得 (děi, phải) hoặc một câu hỏi.

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
万一我忘了，你提醒我一下。	Wànyī wǒ wàng le, nǐ tíxǐng wǒ yíxià.	Lỡ tôi quên thì bạn nhắc tôi nhé.
你万一有什么问题，随时联系我。	Nǐ wànyī yǒu shénme wèntí, suíshí liánxì wǒ.	Lỡ bạn có vấn đề gì thì liên hệ tôi bất cứ lúc nào.
万一手机没电了，就用我的。	Wànyī shǒujī méi diàn le, jiù yòng wǒ de.	Nhỡ điện thoại hết pin thì dùng của tôi.
多准备点儿钱，万一不够呢？	Duō zhǔnbèi diǎnr qián, wànyī bú gòu ne?	Chuẩn bị thêm ít tiền, nhỡ không đủ thì sao?
万一航班取消了，我们得改签。	Wànyī hángbān qǔxiāo le, wǒmen děi gǎiqiān.	Lỡ chuyến bay bị huỷ thì mình phải đổi vé.

Mẫu 万一……呢？ rất khẩu ngữ, dùng khi bạn nêu một khả năng nhỏ để thuyết phục người kia cẩn thận hơn. Đôi khi khả năng đó là điều tốt: 试试吧，万一成功了呢？ (Shìshi ba, wànyī chénggōng le ne?, "Thử đi, nhỡ đâu thành công thì sao?"). Ở đây sắc thái là "biết đâu đấy", vì khả năng thành công được coi là rất thấp.

万一 làm danh từ: "điều bất trắc"

Khi là danh từ, 万一 chỉ một sự cố hiếm gặp. Nó thường đi trong vài cụm cố định:

• 以防万一 (yǐfáng wànyī): để phòng bất trắc. 我多带了一件衣服，以防万一。 (Wǒ duō dài le yí jiàn yīfu, yǐfáng wànyī., "Tôi mang thêm một bộ quần áo, phòng khi cần").
• 有个万一 (yǒu ge wànyī): có chuyện gì bất trắc. 要是有个万一，后悔就来不及了。 (Yàoshi yǒu ge wànyī, hòuhuǐ jiù láibují le., "Lỡ có chuyện gì thì hối hận cũng không kịp").
• 万一的情况 (wànyī de qíngkuàng): trường hợp bất trắc. 遇到万一的情况，先保护自己。 (Yùdào wànyī de qíngkuàng, xiān bǎohù zìjǐ., "Gặp tình huống bất trắc thì trước hết bảo vệ bản thân").
• 不怕一万，就怕万一 (bú pà yí wàn, jiù pà wànyī): câu cửa miệng khuyên cẩn thận, đại ý "không sợ chuyện bình thường, chỉ sợ chuyện bất ngờ".

Phân biệt 万一 và 如果

	万一	如果
Khả năng xảy ra	Rất nhỏ	Bất kỳ
Điều được giả định	Chủ yếu là điều xấu, rủi ro	Tốt, xấu, trung tính đều được
Giả định trái sự thật	Không dùng	Dùng được
Làm danh từ	Có (以防万一)	Không
Ví dụ	万一他生病了，谁来上课？	如果明天天气好，我们去爬山。

Phần lớn câu dùng 万一 làm liên từ có thể đổi sang 如果, nhưng sẽ mất sắc thái "chẳng may". Ngược lại, nhiều câu 如果 không đổi sang 万一 được. 如果我是你，我就去。 (Rúguǒ wǒ shì nǐ, wǒ jiù qù., "Nếu tôi là bạn, tôi sẽ đi") là giả định trái sự thật, dùng 万一 sẽ sai. Toàn bộ nhóm câu điều kiện có trong bài 如果…就, 要是 và 的话.

Hai từ gần nghĩa khác: 要是 (yàoshi) là "nếu" khẩu ngữ, trung tính như 如果. 假如 (jiǎrú) là "giả như", hơi trang trọng. Chỉ 万一 mang sẵn ý "khả năng thấp, không mong".

Lỗi người Việt hay mắc

• ✗ 万一明天是星期一，我要上班。 → ✓ 明天是星期一，我要上班。
  Điều chắc chắn xảy ra thì không giả định bằng 万一.
• ✗ 万一我是你，我就不去。 → ✓ 如果我是你，我就不去。
  Giả định trái sự thật dùng 如果, 要是.
• ✗ 万一你有空，来我家吃饭吧。 → ✓ 如果你有空，来我家吃饭吧。
  Lời mời bình thường dùng 万一 nghe như bạn nghĩ người kia gần như chắc chắn bận.
• ✗ Đọc 万一 là wànyí. → ✓ wànyī. 一 đứng cuối từ giữ thanh 1.
• ✗ Nhầm 万一 với 千万 (qiānwàn). 千万 là "nhất định, ngàn vạn lần", như 千万别忘了。 ("nhất định đừng quên").

Câu dùng trong đời sống

• 万一有事，打我电话。 (Wànyī yǒu shì, dǎ wǒ diànhuà., "Có chuyện gì thì gọi tôi").
• 把护照复印一份，万一丢了还有备份。 (Bǎ hùzhào fùyìn yí fèn, wànyī diū le hái yǒu bèifèn., "Photo hộ chiếu một bản, lỡ mất còn có bản dự phòng").
• 万一堵车，我们就坐地铁。 (Wànyī dǔchē, wǒmen jiù zuò dìtiě., "Lỡ tắc đường thì mình đi tàu điện ngầm").
• 别担心，万一不行，还有我呢。 (Bié dānxīn, wànyī bù xíng, hái yǒu wǒ ne., "Đừng lo, lỡ không được thì vẫn còn tôi mà").

Bài tập nhỏ

Chọn 万一 hoặc 如果 (có câu dùng được cả hai):

1. ____ 我有钱，我想去全世界旅行。
2. 出门带点儿药，____ 生病了呢？
3. ____ 明天下雪，我们就堆雪人。
4. 多存一点儿钱，以防 ____。
5. Dịch: "Lỡ bạn đến muộn thì nhắn tôi một tin."

Đáp án:

1. 如果: ước muốn bình thường, không phải rủi ro.
2. 万一: mẫu 万一…呢 nhắc khả năng xấu.
3. 如果: tuyết rơi ở đây là điều mong chờ. Dùng 万一 cũng được nếu tuyết hiếm và bạn muốn nói "nhỡ đâu".
4. 以防万一: cụm danh từ cố định.
5. 万一你迟到了，给我发个消息。 (Wànyī nǐ chídào le, gěi wǒ fā ge xiāoxi.)

Câu hỏi thường gặp

万一 nghĩa là gì?

万一 là "lỡ như, nhỡ đâu, chẳng may", dùng cho khả năng rất thấp. Làm danh từ, nó là "điều bất trắc", như trong 以防万一.

Lỡ như tiếng Trung nói thế nào?

Phổ biến nhất là 万一. Trong khẩu ngữ, bạn cũng nghe 要是 hay 如果, nhưng hai từ này không mang ý "khả năng thấp" rõ như 万一.

万一 có đi với 的话 được không?

Được. 万一……的话 rất tự nhiên trong khẩu ngữ, ví dụ 万一下雨的话，就别去了。 (Wànyī xià yǔ dehuà, jiù bié qù le., "Lỡ mưa thì thôi đừng đi").

万一 và 要是 khác nhau thế nào?

要是 là "nếu" trong khẩu ngữ, dùng cho mọi giả định, kể cả chuyện vui: 要是你来，我请你吃饭。 (Yàoshi nǐ lái, wǒ qǐng nǐ chīfàn., "Nếu bạn đến, tôi mời bạn ăn cơm"). 万一 chỉ dùng khi khả năng thấp. Hai từ có thể đi cùng nhau trong cụm 要是有个万一.

万一 đứng trước hay sau chủ ngữ?

Cả hai đều được: 万一他不同意 và 他万一不同意 đều đúng. Đặt đầu câu thì ý giả định nổi rõ hơn.