Cấu trúc 一样 trong tiếng Trung: so sánh bằng và không bằng

Cấu trúc 一样 (yíyàng) trong tiếng Trung dùng để nói hai thứ giống nhau hoặc ngang bằng nhau: A 跟 B 一样 (+ tính từ). Ví dụ: 我跟你一样高。 (Wǒ gēn nǐ yíyàng gāo., "Tôi cao bằng bạn"). Muốn nói "không bằng" thì dùng A 没有 B (那么) + tính từ: 今天没有昨天那么热。 (Jīntiān méiyǒu zuótiān nàme rè., "Hôm nay không nóng bằng hôm qua"). Hai mẫu này đi cặp với câu so sánh hơn 比 và là phần người học hay bị hổng nhất sau khi học xong 比.

Bảng công thức

Muốn nói	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
A giống B	A 跟/和 B 一样	我的手机跟你的一样。	Điện thoại của tôi giống của bạn.
A bằng B (về mặt nào đó)	A 跟 B 一样 + tính từ	弟弟跟爸爸一样高。	Em trai cao bằng bố.
A khác B	A 跟 B 不一样	越南菜跟中国菜不一样。	Món Việt khác món Trung.
Cái/thứ giống nhau	一样的 + danh từ	我们买了一样的衣服。	Chúng tôi mua quần áo giống nhau.
A như B (ví von)	A 像 B 一样 + tính từ	她像妈妈一样漂亮。	Cô ấy xinh như mẹ.
A gần bằng B	A 跟 B 差不多 (+ tính từ)	他跟我差不多高。	Anh ấy cao xấp xỉ tôi.
A đã bằng B (đạt tới mức)	A 有 B 这么/那么 + tính từ	我弟弟已经有我这么高了。	Em trai tôi đã cao bằng tôi rồi.
A không bằng B	A 没有 B (那么) + tính từ	我没有他高。	Tôi không cao bằng anh ấy.
A kém B (văn trang trọng hơn)	A 不如 B (+ tính từ)	我的汉语不如他好。	Tiếng Trung của tôi không giỏi bằng anh ấy.

Về cách đọc: 一 đứng trước thanh 4 (样 yàng) nên đổi sang thanh 2, đọc là yíyàng. Từ điển và sách phiên âm gốc thường ghi yīyàng, khi nói thì đọc yíyàng.

A 跟 B 一样: nói hai thứ giống nhau

Mẫu gốc chỉ cần ba phần: A, giới từ 跟 hoặc 和, rồi B 一样. 一样 ở đây làm vị ngữ, đứng cuối câu, không cần 是 phía trước.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我的手机跟你的一样。	Wǒ de shǒujī gēn nǐ de yíyàng.	Điện thoại của tôi giống của bạn.
这两本书一样。	Zhè liǎng běn shū yíyàng.	Hai quyển sách này giống nhau.
他的想法跟我的一样。	Tā de xiǎngfǎ gēn wǒ de yíyàng.	Suy nghĩ của anh ấy giống của tôi.
我和你一样，也是学生。	Wǒ hé nǐ yíyàng, yě shì xuésheng.	Tôi cũng là sinh viên giống bạn.

Khi chủ ngữ đã là "hai cái", "chúng tôi", thì bỏ 跟 B, chỉ nói 这两本书一样。 hoặc 我们俩一样。 (Wǒmen liǎ yíyàng., "Hai đứa mình giống nhau"). Cách dùng 跟 làm giới từ "với, cùng" được giảng riêng ở bài giới từ 给, 跟, 从.

A 跟 B 一样 + tính từ: so sánh bằng

Thêm tính từ sau 一样 để nói hai bên bằng nhau ở mặt nào: cao bằng, đắt bằng, giỏi bằng. Tính từ đứng trơn, không thêm 很 hay 非常.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
弟弟跟爸爸一样高。	Dìdi gēn bàba yíyàng gāo.	Em trai cao bằng bố.
这件衣服跟那件一样贵。	Zhè jiàn yīfu gēn nà jiàn yíyàng guì.	Cái áo này đắt bằng cái kia.
今年的夏天跟去年一样热。	Jīnnián de xiàtiān gēn qùnián yíyàng rè.	Mùa hè năm nay nóng như năm ngoái.
我和姐姐一样喜欢唱歌。	Wǒ hé jiějie yíyàng xǐhuan chàng gē.	Tôi thích hát chẳng kém gì chị tôi.

Câu cuối cho thấy sau 一样 còn đặt được động từ chỉ tâm lý (喜欢, 想, 怕) hoặc động từ năng nguyện (会, 能): 他跟我一样会做饭。 (Tā gēn wǒ yíyàng huì zuò fàn., "Anh ấy cũng biết nấu ăn như tôi").

So sánh bằng với hành động: V 得 跟 B 一样 + tính từ

Muốn nói ai làm gì giỏi bằng, nhanh bằng ai, đặt cụm 跟 B 一样 sau 得:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
她说汉语说得跟中国人一样好。	Tā shuō Hànyǔ shuō de gēn Zhōngguórén yíyàng hǎo.	Cô ấy nói tiếng Trung giỏi như người Trung Quốc.
他跑得跟我一样快。	Tā pǎo de gēn wǒ yíyàng kuài.	Anh ấy chạy nhanh bằng tôi.
你写得跟老师一样漂亮。	Nǐ xiě de gēn lǎoshī yíyàng piàoliang.	Bạn viết chữ đẹp như thầy.

Câu đầu chính là tên bài khoá trong giáo trình chuẩn HSK 3 bài 9, nơi mẫu này xuất hiện lần đầu trong lộ trình HSK.

不一样 và câu hỏi với 一样

Phủ định của 一样 là 不一样, chữ 不 đặt ngay trước 一样:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
越南菜跟中国菜不一样。	Yuènán cài gēn Zhōngguó cài bù yíyàng.	Món Việt khác món Trung.
我的看法跟你不一样。	Wǒ de kànfǎ gēn nǐ bù yíyàng.	Quan điểm của tôi khác bạn.
这两个字不一样。	Zhè liǎng ge zì bù yíyàng.	Hai chữ này khác nhau.

Lưu ý 不 đứng trước 一样, không đứng trước 跟. Câu 我不跟他一样。 nghe như "tôi không thèm làm giống anh ta", mang ý chủ động từ chối. Muốn nói đơn thuần "tôi khác anh ấy" thì nói 我跟他不一样。 (Wǒ gēn tā bù yíyàng.).

Hỏi có giống không, có hai cách thông dụng:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
你的跟我的一样吗？	Nǐ de gēn wǒ de yíyàng ma?	Cái của bạn có giống của tôi không?
这两个字一样不一样？	Zhè liǎng ge zì yíyàng bu yíyàng?	Hai chữ này giống hay khác?
哪里不一样？	Nǎlǐ bù yíyàng?	Khác nhau ở chỗ nào?

一样的 + danh từ và 像…一样

Khi 一样 đứng trước danh từ thì phải có 的: 一样的颜色 (yíyàng de yánsè, "cùng một màu"), 我们买了一样的衣服。 (Wǒmen mǎi le yíyàng de yīfu., "Chúng tôi mua quần áo giống nhau"). Không nói 一样衣服.

Mẫu 像 B 一样 dùng để ví von, giống chữ "như" trong tiếng Việt. 像 (xiàng) nghĩa là "giống", 一样 chốt phía sau:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
她像妈妈一样漂亮。	Tā xiàng māma yíyàng piàoliang.	Cô ấy xinh như mẹ.
他跑得像风一样快。	Tā pǎo de xiàng fēng yíyàng kuài.	Anh ấy chạy nhanh như gió.
我们像一家人一样。	Wǒmen xiàng yì jiā rén yíyàng.	Chúng tôi như người một nhà.

跟…一样 nói hai thứ thật sự ngang nhau, còn 像…一样 hay dùng khi B là hình ảnh so sánh (gió, người một nhà). Với người và vật cụ thể, hai mẫu thường thay được cho nhau.

差不多 và 有…那么: gần bằng, đã bằng

Không phải lúc nào cũng bằng tuyệt đối. 差不多 (chàbuduō) nghĩa là "xấp xỉ, gần như nhau", đứng đúng chỗ của 一样:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他跟我差不多高。	Tā gēn wǒ chàbuduō gāo.	Anh ấy cao xấp xỉ tôi.
这两家店的价格差不多。	Zhè liǎng jiā diàn de jiàgé chàbuduō.	Giá hai cửa hàng này gần như nhau.

有 B 这么/那么 + tính từ nói A đã đạt tới mức của B. Mẫu này hay gặp trong câu hỏi và trong câu có 已经…了:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我弟弟已经有我这么高了。	Wǒ dìdi yǐjīng yǒu wǒ zhème gāo le.	Em trai tôi đã cao bằng tôi rồi.
胡志明市有河内那么冷吗？	Húzhìmíng Shì yǒu Hénèi nàme lěng ma?	TP. Hồ Chí Minh có lạnh bằng Hà Nội không?
他有你说的那么好吗？	Tā yǒu nǐ shuō de nàme hǎo ma?	Anh ta có tốt như bạn nói không?

这么 dùng khi cái mốc ở gần người nói (chính mình, thứ đang cầm), 那么 dùng khi mốc ở xa hoặc được nhắc tới. Câu đầu có 已经…了, cách ghép này được giảng ở bài cách dùng 已经.

A 没有 B (那么) + tính từ: không bằng

Đây là cách nói "không bằng" thông dụng nhất trong khẩu ngữ, cũng là dạng phủ định chuẩn của câu 比. Thêm 那么 hoặc 这么 trước tính từ để nhấn "không… đến mức đó".

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我没有他高。	Wǒ méiyǒu tā gāo.	Tôi không cao bằng anh ấy.
今天没有昨天那么热。	Jīntiān méiyǒu zuótiān nàme rè.	Hôm nay không nóng bằng hôm qua.
这家店没有那家那么贵。	Zhè jiā diàn méiyǒu nà jiā nàme guì.	Quán này không đắt bằng quán kia.
坐公交车没有坐地铁快。	Zuò gōngjiāochē méiyǒu zuò dìtiě kuài.	Đi xe buýt không nhanh bằng đi tàu điện ngầm.
我说得没有她那么流利。	Wǒ shuō de méiyǒu tā nàme liúlì.	Tôi nói không lưu loát bằng cô ấy.

Ba điều cần nhớ: tính từ không có 很; không thêm con số chênh lệch phía sau (không nói 我没有他高五厘米); và 没有 ở đây là "không bằng", không phải "không có". Muốn nói hơn bao nhiêu thì quay về câu 比: 他比我高五厘米。 (Tā bǐ wǒ gāo wǔ límǐ., "Anh ấy cao hơn tôi năm phân"). Toàn bộ mẫu 比 có ở bài câu so sánh với 比.

A 不如 B: kém hơn, chẳng bằng

不如 (bùrú) cũng nghĩa là "không bằng", nhưng nghe có tính đánh giá hơn, gặp nhiều trong văn viết và lời khuyên. Có thể dừng ngay sau B, hoặc thêm tính từ:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我的汉语不如他。	Wǒ de Hànyǔ bùrú tā.	Tiếng Trung của tôi kém anh ấy.
坐公交车不如坐地铁方便。	Zuò gōngjiāochē bùrú zuò dìtiě fāngbiàn.	Đi xe buýt không tiện bằng đi tàu điện ngầm.
今天太晚了，我们不如明天再去吧。	Jīntiān tài wǎn le, wǒmen bùrú míngtiān zài qù ba.	Hôm nay muộn quá, chi bằng mai mình đi.

Câu cuối là nghĩa thứ hai của 不如: "chi bằng, thà… còn hơn", dùng để gợi ý. Tính từ sau 不如 thường là từ mang nghĩa tốt (好, 方便, 漂亮). Nói 我不如他矮 nghe rất lạ, nên dùng 他比我矮。 (Tā bǐ wǒ ǎi.).

Phân biệt 没有, 不如 và 不比

Mẫu	Nghĩa thật	Ví dụ	Ghi chú
A 没有 B + tính từ	A kém B	我没有他高。	Khẩu ngữ, dùng nhiều nhất
A 不如 B (+ tính từ)	A kém B, nghe có đánh giá	我不如他高。	Văn viết, nhận xét, lời khuyên
A 不比 B + tính từ	A không hơn B (có thể bằng, có thể kém)	他不比我高。	Dùng để phản bác ý người khác

不比 là chỗ người học hay hiểu nhầm. 他不比我高。 (Tā bù bǐ wǒ gāo.) nghĩa là "anh ta đâu có cao hơn tôi", thường để cãi lại khi ai đó vừa nói anh ta cao hơn. Câu này không khẳng định anh ta thấp hơn. Muốn nói "tôi thấp hơn anh ấy" một cách trung tính thì dùng 我没有他高。 hoặc 我比他矮。

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 我一样他高。	我跟他一样高。	Thiếu 跟/和. Tiếng Việt nói "cao bằng anh ấy" nhưng tiếng Trung phải có giới từ dẫn B.
✗ 我跟他一样很高。	我们俩一样，都很高。	Không chen 很 giữa 一样 và tính từ. Muốn có 很 thì tách thành hai vế.
✗ 这个跟那个是一样。	这个跟那个是一样的。	一样 làm vị ngữ không cần 是. Nếu có 是 thì thêm 的 cuối câu.
✗ 我们买了一样衣服。	我们买了一样的衣服。	一样 đứng trước danh từ phải có 的.
✗ 我没有他很高。	我没有他高。	Câu 没有 không dùng 很, 非常.
✗ 我没有他高五厘米。	他比我高五厘米。	Câu 没有 không mang số chênh lệch, dùng câu 比.
✗ 我不比他高。(ý: tôi thấp hơn)	我没有他高。	不比 dùng để phản bác, không phải phủ định trung tính.
✗ 她像妈妈漂亮。	她像妈妈一样漂亮。	Ví von với 像 thì phải có 一样 chốt sau B.

Mẹo nhớ nhanh

• Bằng: 跟 B 一样 + tính từ. Khác: 跟 B 不一样.
• Kém: 没有 B (那么) + tính từ. Không 很, không con số.
• Kém, giọng nhận xét: 不如 B. Chi bằng: 不如 + việc nên làm.
• 不比 = "đâu có hơn", chỉ dùng khi cãi lại.
• Đứng trước danh từ: 一样的 + danh từ.

Bài tập nhỏ

Điền từ hoặc sửa câu:

Câu	Đề bài
1	这件衣服 ___ 那件一样贵。
2	今天 ___ 昨天那么冷。
3	Dịch: "Em gái tôi đã cao bằng mẹ rồi."
4	Sửa câu sai: 我没有他很忙。
5	Chọn 没有 hay 不比: A nói 你比他胖吧？ B cãi lại: 我 ___ 他胖！

Đáp án:

1. 这件衣服跟那件一样贵。 (跟 hoặc 和)
2. 今天没有昨天那么冷。
3. 我妹妹已经跟妈妈一样高了。 hoặc 我妹妹已经有妈妈那么高了。
4. 我没有他忙。
5. 我不比他胖！ (phản bác nên dùng 不比)

Câu hỏi thường gặp

Trong mẫu 一样, dùng 跟 hay 和?

Cả hai đều đúng và nghĩa như nhau. 跟 nghe khẩu ngữ hơn, 和 trung tính. Trong văn viết còn gặp 与 và 同: 他的回答与我的一样。 (Tā de huídá yǔ wǒ de yíyàng., "Câu trả lời của anh ấy giống của tôi").

Cấu trúc không bằng trong tiếng Trung là gì?

Phổ biến nhất là A 没有 B (那么) + tính từ, ví dụ 我没有他高。 Trong văn viết hoặc khi nhận xét, dùng A 不如 B: 我不如他。

一样 có đứng trước động từ được không?

Được, với động từ tâm lý và động từ năng nguyện: 我跟你一样喜欢猫。 (Wǒ gēn nǐ yíyàng xǐhuan māo., "Tôi cũng thích mèo như bạn"). Với động từ hành động thông thường, dùng mẫu V 得 跟 B 一样 + tính từ.

没有 trong câu so sánh có phải là "không có"?

Không. Trong mẫu A 没有 B + tính từ, 没有 mang nghĩa "không đạt tới mức của B". Mẫu khẳng định tương ứng là A 有 B 那么 + tính từ, nên có thể hiểu 有 ở đây là "đạt tới". Phân biệt 不 và 没 nói chung xem ở bài phân biệt 不 và 没.