Cách dùng 已经 (yǐjīng) trong tiếng Trung: 已经…了 và 还没…呢

已经 (yǐjīng) nghĩa là "đã… rồi", đứng sau chủ ngữ, trước động từ, và trong khẩu ngữ gần như luôn đi với 了 ở cuối câu: 已经 + V/tính từ + 了. Ví dụ: 他已经走了。 (Tā yǐjīng zǒu le., "Anh ấy đi rồi"), 已经十点了。 (Yǐjīng shí diǎn le., "Đã mười giờ rồi"). Phủ định không dùng 已经 mà đổi thành 还没 + V + (呢): 我还没吃呢。 (Wǒ hái méi chī ne., "Tôi chưa ăn").

Bảng công thức

Muốn nói	Công thức	Ví dụ	Nghĩa
Đã làm rồi	已经 + V (+ O) + 了	我已经吃饭了。	Tôi ăn cơm rồi.
Đã làm xong rồi	已经 + V + 完/好 + 了	作业我已经写完了。	Bài tập tôi làm xong rồi.
Đã thành trạng thái mới	已经 + tính từ + 了	天已经黑了。	Trời tối rồi.
Đã tới mốc thời gian, tuổi	已经 + số lượng + 了	他已经三十岁了。	Anh ấy đã ba mươi tuổi rồi.
Đã kéo dài bao lâu	V + O + 已经 + thời lượng + 了	我学汉语已经两年了。	Tôi học tiếng Trung được hai năm rồi.
Đã là	已经 + 是 + N + 了	他已经是大学生了。	Cậu ấy đã là sinh viên rồi.
Không còn nữa	已经 + 不/没有 … + 了	冰箱里已经没有牛奶了。	Trong tủ lạnh hết sữa rồi.
Chưa làm	还没 + V + (呢)	他还没来呢。	Anh ấy chưa đến.
Đã từng (trước kia)	曾经 + V + 过	我曾经在上海工作过。	Tôi từng làm việc ở Thượng Hải.

Có 已经 thì có cần 了 không?

Đây là câu hỏi người học hỏi nhiều nhất. Câu trả lời ngắn: khi nói, câu kết thúc bằng 已经 + động từ/tính từ thì nên có 了. Thiếu 了, câu nghe như bị cụt: nói 我已经吃饭了。 chứ không dừng ở 我已经吃饭. Có ba trường hợp 已经 đứng mà không cần 了:

Trường hợp	Ví dụ	Phiên âm	Nghĩa
Cụm 已经 làm định ngữ trước 的	已经报名的同学请举手。	Yǐjīng bàomíng de tóngxué qǐng jǔ shǒu.	Bạn nào đã đăng ký thì giơ tay.
Văn viết, thông báo, tin tức	问题已经解决。	Wèntí yǐjīng jiějué.	Vấn đề đã được giải quyết.
Câu còn vế sau	我已经说过很多次，他还是不听。	Wǒ yǐjīng shuō guo hěn duō cì, tā háishi bù tīng.	Tôi nói nhiều lần rồi mà nó vẫn không nghe.

Ngoài ba trường hợp này, cứ có 已经 thì nhớ thêm 了. Chữ 了 cuối câu báo "tình hình đã khác trước", còn 已经 nhấn "sớm hơn hoặc nhanh hơn bạn nghĩ". Hai chữ bổ trợ nhau nên mới hay đi cặp. Hai vị trí của 了 (sau động từ và cuối câu) được giảng kỹ ở bài cách dùng 了.

Các cách dùng 已经…了

Với động từ: việc đã xảy ra

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他已经到了。	Tā yǐjīng dào le.	Anh ấy tới rồi.
电影已经开始了。	Diànyǐng yǐjīng kāishǐ le.	Phim bắt đầu rồi.
我已经告诉他了。	Wǒ yǐjīng gàosu tā le.	Tôi đã nói với anh ấy rồi.
作业我已经写完了。	Zuòyè wǒ yǐjīng xiě wán le.	Bài tập tôi làm xong rồi.

Với tính từ: trạng thái đã thay đổi

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
天已经黑了。	Tiān yǐjīng hēi le.	Trời tối rồi.
我的病已经好了。	Wǒ de bìng yǐjīng hǎo le.	Bệnh của tôi khỏi rồi.
菜已经凉了。	Cài yǐjīng liáng le.	Đồ ăn nguội rồi.

Với thời gian, tuổi, số lượng

已经 đứng thẳng trước con số, không cần động từ. Câu mang ý "nhiều rồi, muộn rồi":

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
已经十点了，快走吧。	Yǐjīng shí diǎn le, kuài zǒu ba.	Mười giờ rồi, đi nhanh lên.
他已经三十岁了。	Tā yǐjīng sānshí suì le.	Anh ấy ba mươi tuổi rồi.
已经十一月了。	Yǐjīng shíyī yuè le.	Đã tháng Mười Một rồi.

Với thời lượng: đã làm được bao lâu

Có hai cách xếp, nghĩa gần như nhau. Cách thứ hai có hai chữ 了 thì hiểu là việc vẫn đang tiếp tục.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我学汉语已经两年了。	Wǒ xué Hànyǔ yǐjīng liǎng nián le.	Tôi học tiếng Trung được hai năm rồi.
我已经学了两年汉语了。	Wǒ yǐjīng xué le liǎng nián Hànyǔ le.	Tôi đã học tiếng Trung hai năm rồi (và vẫn đang học).
他来中国已经三个月了。	Tā lái Zhōngguó yǐjīng sān ge yuè le.	Anh ấy sang Trung Quốc được ba tháng rồi.

已经 + 不/没有 … 了: không còn nữa

已经 vẫn đi với 不 và 没有, nhưng nghĩa là "đã không còn", khác với "chưa":

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他已经不在这儿工作了。	Tā yǐjīng bú zài zhèr gōngzuò le.	Anh ấy không còn làm ở đây nữa.
我已经不想去了。	Wǒ yǐjīng bù xiǎng qù le.	Tôi không còn muốn đi nữa.
冰箱里已经没有牛奶了。	Bīngxiāng lǐ yǐjīng méiyǒu niúnǎi le.	Trong tủ lạnh hết sữa rồi.

Phủ định: 还没…呢

Muốn nói "chưa", dùng 还没 (有) + V, có thể thêm 呢 cuối câu cho mềm. Câu "chưa" không có 了, vì việc chưa xảy ra thì chưa có thay đổi nào để báo.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我还没吃饭呢。	Wǒ hái méi chī fàn ne.	Tôi chưa ăn cơm.
他还没来。	Tā hái méi lái.	Anh ấy chưa đến.
作业还没写完呢。	Zuòyè hái méi xiě wán ne.	Bài tập chưa làm xong.

Hỏi "đã… chưa" có ba cách. Câu trả lời khẳng định dùng 已经…了, phủ định dùng 还没…呢:

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
你吃饭了吗？	Nǐ chī fàn le ma?	Bạn ăn cơm chưa?
你吃饭了没有？	Nǐ chī fàn le méiyǒu?	Bạn ăn cơm chưa?
他已经走了吗？	Tā yǐjīng zǒu le ma?	Anh ấy đi rồi à?
已经吃了。	Yǐjīng chī le.	Trả lời: ăn rồi.
还没吃呢。	Hái méi chī ne.	Trả lời: chưa ăn.

Vì sao "chưa" dùng 没 mà không dùng 不 thì xem bài phân biệt 不 và 没.

已经…了 khác 了 đơn thuần thế nào

Câu chỉ có 了 báo một việc đã xảy ra. Thêm 已经 thì người nói nhấn mạnh việc đó xảy ra rồi, thường sớm hơn hoặc trái với điều người nghe đang nghĩ:

Câu	Phiên âm	Sắc thái
他走了。	Tā zǒu le.	Anh ấy đi rồi (báo tin).
他已经走了。	Tā yǐjīng zǒu le.	Anh ấy đi rồi đấy (bạn đến muộn, không gặp được đâu).

Khi kể lại một việc ở thời điểm cụ thể trong quá khứ, chỉ cần 了: 我昨天看了一个电影。 (Wǒ zuótiān kàn le yí ge diànyǐng., "Hôm qua tôi xem một bộ phim"). Thêm 已经 vào câu kể chuyện này nghe thừa, vì không có ý "sớm hơn dự kiến" nào cả.

Phân biệt 已经 và 曾经

Người Việt dễ nhầm vì cả hai đều có thể dịch là "đã". 曾经 (céngjīng) là "đã từng": việc xảy ra trong quá khứ, thường đã kết thúc và không còn liên quan tới hiện tại. 曾经 hay đi với 过 hoặc kể một trạng thái đã qua.

	已经…了	曾经…过
Nghĩa	đã… rồi (kết quả còn tới bây giờ)	đã từng (chuyện cũ)
Đi với	了	过 (hoặc trạng thái đã hết)
Ví dụ	他已经结婚了。	他曾经结过婚。
Nghĩa ví dụ	Anh ấy đã kết hôn rồi (hiện đang có gia đình).	Anh ấy từng kết hôn (giờ có thể đã ly hôn).
Phủ định	还没…呢	没(有) + V + 过

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我曾经在上海工作过。	Wǒ céngjīng zài Shànghǎi gōngzuò guo.	Tôi từng làm việc ở Thượng Hải.
他曾经是我的老师。	Tā céngjīng shì wǒ de lǎoshī.	Ông ấy từng là thầy giáo của tôi.
我已经去过长城了。	Wǒ yǐjīng qù guo Chángchéng le.	Tôi đi Vạn Lý Trường Thành rồi.

Câu cuối kết hợp 已经 với 过: "đã có trải nghiệm đó rồi", thường để nói không cần đi nữa. Cách dùng 过 chỉ trải nghiệm có ở bài phân biệt 过 và 着.

Hai mẫu gần nghĩa: 早就…了 và 都…了

Mẫu	Sắc thái	Ví dụ	Nghĩa
早就…了	đã… từ lâu rồi	这件事我早就知道了。	Chuyện này tôi biết từ lâu rồi.
都…了	đã… rồi (thường kèm phàn nàn, thúc giục)	都十二点了，快睡吧。	Mười hai giờ rồi đấy, ngủ đi.

Chữ 都 ở đây mang nghĩa "đã… đến thế rồi", khác nghĩa "đều" quen thuộc. Nghĩa này gần với 已经 nhưng cảm xúc mạnh hơn. Còn khi muốn nói "sắp… rồi" (chưa xảy ra), dùng 快要…了, xem bài cách dùng 快要…了.

Lỗi người Việt hay mắc

Sai	Đúng	Vì sao
✗ 我已经吃饭。	我已经吃饭了。	Khẩu ngữ: 已经 đi với 了 cuối câu.
✗ 已经我做完了。	我已经做完了。	已经 là phó từ, đứng sau chủ ngữ.
✗ 我已经没吃饭。(ý: chưa ăn)	我还没吃饭呢。	"Chưa" là 还没, không phải 已经没.
✗ 我还没吃饭了。	我还没吃饭呢。	Câu "chưa" không có 了.
✗ 我曾经吃饭了。	我已经吃饭了。	曾经 là chuyện cũ, đi với 过, không dùng cho "ăn rồi".
✗ 他已经来了三年中国。	他来中国已经三年了。	Thời lượng không chen giữa động từ và nơi chốn. Đưa 来中国 lên trước.

Bài tập nhỏ

Câu	Đề bài
1	Điền 已经 hoặc 还没: 我 ___ 看完这本书了。
2	Điền 已经 hoặc 还没: 他 ___ 回来呢。
3	Dịch: "Tôi sống ở Hà Nội được năm năm rồi."
4	Chọn 已经 hay 曾经: 我 ___ 学过日语，现在都忘了。
5	Sửa câu: 我还没做作业了。

Đáp án:

1. 我已经看完这本书了。
2. 他还没回来呢。
3. 我在河内住了五年了。 hoặc 我住在河内已经五年了。
4. 我曾经学过日语，现在都忘了。
5. 我还没做作业呢。

Câu hỏi thường gặp

已经 có đứng cuối câu được không?

Không. 已经 luôn đứng trước động từ, tính từ hoặc con số mà nó bổ nghĩa. Khi trả lời ngắn, nói 已经吃了。 chứ không nói 吃了已经.

Cấu trúc đã rồi trong tiếng Trung chỉ có 已经…了 thôi sao?

已经…了 là mẫu chuẩn. Trong khẩu ngữ, chỉ một chữ 了 cũng đủ diễn đạt "rồi": 我吃了。 Muốn nhấn "từ lâu rồi" dùng 早就…了; muốn phàn nàn "đã… rồi đấy" dùng 都…了.

已经 và 就 có thay nhau được không?

Không hoàn toàn. 就 nhấn "sớm, nhanh" so với một mốc: 他八点就到了。 (Tā bā diǎn jiù dào le., "Anh ấy tám giờ đã tới rồi"). Hai từ có thể đi cùng nhau: 他八点已经到了。 cũng đúng nhưng ít nhấn sự sớm hơn. Cặp 才 và 就 được so sánh ở bài phân biệt 才 và 就.

Phiên âm của 已经 là gì?

已经 đọc là yǐjīng, thanh 3 rồi thanh 1. 曾经 đọc là céngjīng, chữ 曾 ở đây thanh 2.