Có nên học tiếng Nhật bằng romaji không?
Nội dung bài viết
Trên diễn đàn tiếng Anh, câu trả lời gần như luôn là "đừng bao giờ dùng romaji". Câu đó hợp với người nói tiếng Anh, và không hoàn toàn đúng với người Việt. Dù vậy, nó cảnh báo một chuyện có thật.
Romaji làm được đúng một việc
Nó cho bạn nói được ngay từ ngày đầu, trước khi thuộc bảng chữ cái. Với người lớn đi học vì công việc, hai tuần đầu mà không nói được câu nào là hai tuần rất dễ bỏ cuộc.
Người Việt còn có một lợi thế nhỏ mà người Anh, Mỹ không có. Chữ Quốc ngữ đọc gần như viết, nên nhìn arigatou bạn đọc ra gần đúng ngay. Người nói tiếng Anh nhìn chuỗi đó dễ đọc thành "ah-ri-GAH-toe", nhấn sai hẳn.
Romaji hỏng ở hai chỗ
1. Romaji không cho thấy nhịp
Tiếng Nhật đo thời gian bằng mora: mỗi kana là một nhịp, đều nhau. Giữ đúng số nhịp là điều quyết định người nghe hiểu bạn nói từ nào.
| Kana | Romaji | Số nhịp | Nghĩa |
|---|---|---|---|
| おばさん | obasan | 4 | cô, dì |
| おばあさん | obaasan | 5 | bà |
| ゆき | yuki | 2 | tuyết |
| ゆうき | yuuki | 3 | dũng khí |
Nhìn cột kana, số nhịp hiện ra thành số ký tự: おばあさん có 5 ký tự là 5 nhịp. Nhìn cột romaji, bạn phải tự nhớ rằng "aa" nghĩa là kéo dài. Người Việt đọc "obaasan" thường ra đúng bốn nhịp như "obasan", thành ra gọi bà bằng từ dành cho cô.
Romaji còn có nhiều kiểu viết. Cùng một từ 東京 có chỗ viết Tōkyō, có chỗ Tokyo, có chỗ Toukyou. Kiểu thứ hai bỏ mất hai trường âm, và người học nhìn quen kiểu đó sẽ đọc thiếu nhịp.
2. Romaji khoá bạn ở mức "nói được vài câu"
Mọi thứ thật đều viết bằng kana và kanji: bảng hiệu, thực đơn, tin nhắn, phụ đề, đề thi. Ở romaji thì bạn không đọc được gì ngoài sách học. Không đọc được thì cũng không có nguồn nào để học tiếp ngoài giáo trình đang cầm.
Cách dùng romaji mà không hại
Nguyên tắc dễ nhớ: romaji là cái nạng, đừng biến nó thành cái chân.
- Hai tuần đầu: dùng thoải mái, để nói được vài câu chào hỏi và thấy mình học được.
- Song song từ ngày đầu: mỗi ngày 15 phút bảng chữ cái. Đây là phần không được hoãn.
- Thuộc hiragana thì che romaji lại. Còn nhìn thấy là còn dựa vào, và còn dựa vào thì mắt không bao giờ quen mặt kana.
- Nghe trước khi đọc. Với từ mới, nghe audio, nhìn mặt chữ, chỉ liếc romaji khi thật sự bí.
Dấu hiệu bạn đã phải bỏ nó: nhìn một từ kana quen mà vẫn dịch nó sang romaji trong đầu rồi mới hiểu. Lúc đó romaji đã thành một bước trung gian thừa, và mỗi lần đọc bạn tốn gấp đôi công.
Một chỗ romaji vẫn có ích lâu dài là gõ phím. Bộ gõ tiếng Nhật trên máy tính và điện thoại đều cho gõ romaji rồi tự đổi ra kana (gõ sakura ra さくら), nên bạn vẫn cần biết quy tắc ghi romaji, chỉ là đừng đọc bằng nó.
Muốn bỏ nạng sớm thì bắt đầu bằng bảng chữ cái hiragana, mỗi ngày mười lăm phút. Phần nhịp và trường âm có giải thích kỹ hơn trong bài phát âm tiếng Nhật.
Câu hỏi thường gặp
Thi JLPT có dùng romaji không?
Không. Đề JLPT viết hoàn toàn bằng kana và kanji, kể cả ở cấp N5. Ai định thi thì càng nên bỏ romaji sớm.
Giáo trình có romaji có nên dùng không?
Dùng được trong vài bài đầu. Từ khi đã đọc được hiragana, chọn bản chỉ có kana và kanji, hoặc lấy giấy che dòng romaji khi học.
Romaji kiểu Hepburn và kiểu Kunrei khác nhau thế nào?
Hepburn viết theo cách đọc gần tiếng Anh, ví dụ し là shi, つ là tsu. Kunrei viết theo hàng trong bảng chữ, nên し là si, つ là tu. Hepburn phổ biến hơn ở biển báo và sách cho người nước ngoài.