Nghe tiếng Nhật không kịp phải làm sao? Ba nguyên nhân và cách chữa

Trước hết, một chuyện đã được đo: tiếng Nhật đúng là thuộc nhóm nói nhiều âm tiết mỗi giây, nhưng mỗi âm tiết lại chở ít thông tin hơn. Một nghiên cứu năm 2019 trên 17 thứ tiếng (Coupé và cộng sự, tạp chí Science Advances) cho thấy lượng thông tin truyền đi mỗi giây của các thứ tiếng khá gần nhau.

Nói cách khác, tính theo lượng ý, người Nhật không truyền đi nhanh hơn người Việt. Cảm giác "không kịp" đến từ ba chỗ khác. Lý do vì sao tiếng Nhật nghe dồn dập được giải thích kỹ trong bài vì sao người Nhật nói nhanh thế.

Nguyên nhân 1: bạn chưa biết chỗ nào là ranh giới từ

Đây là nguyên nhân lớn nhất và ít được nói tới nhất. Trong lời nói, không có khoảng lặng rõ ràng giữa các từ, ở thứ tiếng nào cũng vậy. Bạn nghe tiếng Việt ra từng từ chỉ vì bạn đã biết những từ đó.

Với tiếng Nhật thì bạn chưa biết, nên tai nhận được một dải âm liền mạch. Não không kịp vì nó đang phải cắt dải âm, chưa nói đến hiểu.

Cách chữa: nghe những câu bạn đã đọc rồi. Nghe một câu lạ hoàn toàn thì bạn tập cắt và tập hiểu cùng lúc, dễ quá tải. Đọc trước, hiểu rồi mới nghe, thì tai chỉ phải làm một việc.

Nguyên nhân 2: bạn đang dịch trong đầu

Nghe gakkou, nghĩ "à, 学校", rồi nghĩ "trường học", rồi mới hiểu. Ba bước cho một từ. Người nói đã đi được năm từ nữa.

Cách chữa: tự nhắc "đừng dịch" thường không có tác dụng, vì càng cố cấm não càng làm. Cách hiệu quả hơn là tăng số lần gặp cho tới khi bước giữa tự rụng. Một từ gặp đủ nhiều thì âm thanh nối thẳng vào nghĩa, không qua tiếng Việt.

Đây là lý do nghe đi nghe lại một đoạn ngắn hiệu quả hơn mỗi ngày nghe một đoạn mới.

Nguyên nhân 3: từ bạn "biết" chỉ biết bằng mắt

Bạn nhìn 学校 là hiểu ngay. Nhưng nghe gakkou thì đứng hình. Đó là hai loại "biết" khác nhau.

Một từ tiếng Nhật có ba mặt: mặt chữ, cách đọc, nghĩa. Học bằng mắt thì bạn chỉ nối mặt chữ với nghĩa. Mặt còn lại, cách đọc, chưa nối vào đâu cả.

Cách chữa: mỗi từ mới phải được nghe ít nhất một lần lúc học, và nghe trong một câu chứ không đứng một mình. Trong câu mới có nhịp và có nối âm, ví dụ です nghe gần như "des", ありがとう kéo dài ở cuối.

Bài tập cụ thể, mười lăm phút

Lấy một đoạn ngắn, khoảng 30 giây, rồi làm đúng bốn lượt:

Lượt	Làm gì	Đang tập cái gì
1	Nghe chay, không nhìn gì	Đo xem mình đang ở đâu
2	Nghe kèm phụ đề tiếng Nhật	Nối âm thanh với mặt chữ
3	Đọc bản dịch, hiểu cho hết	Gỡ phần chưa hiểu nghĩa
4	Nghe chay lại	Chỗ vừa hiểu nay nghe ra được

Lượt 4 quan trọng nhất và cũng hay bị bỏ nhất. Đó là lúc bạn cảm nhận được khác biệt giữa "không nghe ra" và "nghe ra" trên cùng một đoạn âm thanh. Nó chứng minh vấn đề không nằm ở tai.

Nguồn nghe hợp cho bài tập này là video có phụ đề tiếng Nhật và bản dịch: bài giảng sơ cấp, vlog đời thường, bài hát. Xem gợi ý ở mục học tiếng Nhật qua phim và học tiếng Nhật qua bài hát.

Câu hỏi thường gặp

Có nên nghe tiếng Nhật làm nền cả ngày không?

Nghe nền giúp tai quen nhịp, nhưng gần như không thêm từ mới nếu bạn không hiểu nội dung. Dành phần lớn thời gian nghe cho những đoạn bạn đã đọc hoặc đã hiểu một phần.

Có nên giảm tốc độ phát xuống 0,75 không?

Được, ở lượt 2 và 3. Lượt cuối nên nghe lại ở tốc độ thật, để tai quen với nhịp mà bạn sẽ gặp ngoài đời.

Bao lâu thì thấy tiến bộ?

Làm bài tập bốn lượt đều đặn, nhiều người thấy khác biệt sau vài tuần: bắt được từ quen giữa dòng âm nhanh hơn. Nghe hiểu trọn câu lạ thì cần lâu hơn nhiều, vì nó phụ thuộc vốn từ.