Màu sắc tiếng Nhật: tên màu, dạng tính từ い (akai) và danh từ (aka)

Màu sắc trong tiếng Nhật là 色 (iro), màu đỏ là 赤 (aka), khi đứng trước danh từ thì dùng dạng tính từ 赤い (akai): 赤い花 (akai hana, "bông hoa đỏ"). Chỉ sáu màu có dạng tính từ đuôi い như vậy: đỏ, xanh, trắng, đen, vàng, nâu. Các màu còn lại như xanh lá 緑 (midori) hay tím 紫 (murasaki) là danh từ, muốn đứng trước danh từ khác phải thêm の: 緑の傘 (midori no kasa, "chiếc ô xanh lá"). Bài dưới có bảng màu đầy đủ, cách dùng trong câu, màu mượn tiếng Anh, màu đậm nhạt và những nghĩa bóng hay gặp.

Sáu màu có dạng tính từ い

Danh từ	Cách đọc	Tính từ い	Cách đọc	Nghĩa
赤	aka	赤い	akai	đỏ
青	ao	青い	aoi	xanh dương (có lúc cả xanh lá)
白	shiro	白い	shiroi	trắng
黒	kuro	黒い	kuroi	đen
黄色	kiiro	黄色い	kiiroi	vàng
茶色	chairo	茶色い	chairoi	nâu

Hai màu cuối khác bốn màu đầu một chút: tính từ được tạo bằng cách thêm い vào cả cụm có chữ 色. Vì vậy nói 黄色い, 茶色い, không có 黄い hay 茶い.

Các màu chỉ có dạng danh từ

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
緑	midori	xanh lá
紫	murasaki	tím
灰色	haiiro	xám
水色	mizuiro	xanh da trời nhạt
紺	kon	xanh than, xanh navy
桃色	momoiro	hồng đào
金色	kin'iro	vàng kim
銀色	gin'iro	màu bạc
肌色	hadairo	màu da
黄緑	kimidori	xanh nõn chuối
橙色	daidaiiro	màu cam (kiểu nói truyền thống)

Với các màu này, trước danh từ luôn có の: 紫の服 (murasaki no fuku, "bộ đồ màu tím"), 灰色の猫 (haiiro no neko, "con mèo xám"). Cách nối hai danh từ bằng の có trong bài trợ từ の.

Màu mượn tiếng Anh

Tiếng Nhật hiện đại dùng rất nhiều tên màu viết bằng katakana, nhất là khi nói về quần áo, mỹ phẩm, đồ thiết kế.

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
ピンク	pinku	hồng
オレンジ	orenji	cam
グレー	gurē	xám
ベージュ	bēju	be
ブルー	burū	xanh dương
グリーン	gurīn	xanh lá
レッド	reddo	đỏ
ブラック	burakku	đen
ホワイト	howaito	trắng
ゴールド	gōrudo	vàng kim
シルバー	shirubā	bạc
ネイビー	neibī	xanh navy

Trong giao tiếp hằng ngày, ピンク và オレンジ phổ biến hơn hẳn 桃色 và 橙色. Còn レッド, ブラック chủ yếu xuất hiện trong tên sản phẩm, quảng cáo. Nói chuyện bình thường, người Nhật vẫn dùng 赤, 黒. Nếu chưa đọc nhanh được katakana, xem lại bảng chữ cái katakana.

Dùng màu trong câu

Câu	Cách đọc	Nghĩa
赤い車です。	Akai kuruma desu.	Đó là chiếc xe màu đỏ.
この車は赤いです。	Kono kuruma wa akai desu.	Chiếc xe này màu đỏ.
この車は赤です。	Kono kuruma wa aka desu.	Chiếc xe này (là) màu đỏ.
緑のシャツを買いました。	Midori no shatsu o kaimashita.	Tôi đã mua cái áo sơ mi xanh lá.
空が青くてきれいです。	Sora ga aokute kirei desu.	Bầu trời xanh và đẹp.
白くない紙はありますか。	Shiroku nai kami wa arimasu ka.	Có giấy không phải màu trắng không?

Vì 赤い, 青い là tính từ い, chúng chia y như 高い: phủ định 青くない, nối câu 青くて, quá khứ 青かった. Cách chia đầy đủ có trong bài tính từ い và な. Màu dạng danh từ thì chia như danh từ: 緑じゃないです (midori ja nai desu, "không phải màu xanh lá").

Hỏi và trả lời về màu

Câu	Cách đọc	Nghĩa
何色ですか？	Nani iro desu ka?	Màu gì vậy?
好きな色は何ですか？	Suki na iro wa nan desu ka?	Bạn thích màu gì?
青が好きです。	Ao ga suki desu.	Tôi thích màu xanh dương.
ほかの色はありますか？	Hoka no iro wa arimasu ka?	Có màu khác không?
黒にします。	Kuro ni shimasu.	Tôi lấy màu đen.

何色 có hai cách đọc. Đọc nani iro là hỏi "màu gì", còn đọc nan shoku là hỏi "bao nhiêu màu", ví dụ hộp bút màu có mấy màu. Khi nói màu yêu thích, dùng dạng danh từ: 青が好き, không nói 青いが好き.

Màu đậm, màu nhạt và màu rực

Tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
濃い青	koi ao	xanh đậm
薄い青	usui ao	xanh nhạt
明るい色	akarui iro	màu sáng
暗い色	kurai iro	màu tối
派手な色	hade na iro	màu sặc sỡ
地味な色	jimi na iro	màu trầm, giản dị
真っ赤	makka	đỏ rực
真っ青	massao	xanh thẫm; mặt tái mét
真っ白	masshiro	trắng toát
真っ黒	makkuro	đen kịt

Tiền tố 真っ nhấn mạnh màu thuần, chủ yếu đi với bốn màu đỏ, xanh, trắng, đen. Lưu ý cách đọc bất thường: 真っ赤 là makka, 真っ青 là massao, không đọc theo từng chữ.

Vì sao đèn xanh lại gọi là 青?

Trong tiếng Nhật cũ, 青 chỉ cả dải màu xanh dương lẫn xanh lá. Dấu vết vẫn còn trong nhiều từ hằng ngày: đèn giao thông màu xanh lá vẫn gọi là 青信号 (ao shingō), táo xanh là 青りんご (ao ringo), lá non xanh mướt là 青葉 (aoba). Người Việt dễ hiểu chuyện này, vì tiếng Việt cũng dùng một chữ "xanh" cho cả trời và lá.

Nghĩa bóng của màu trong tiếng Nhật

• 赤字 (akaji, "chữ đỏ"): thua lỗ. Ngược lại 黒字 (kuroji, "chữ đen"): có lãi.
• 赤の他人 (aka no tanin): người hoàn toàn xa lạ.
• 白紙 (hakushi): giấy trắng; 白紙に戻す là quay về con số không.
• 腹黒い (haraguroi, "bụng đen"): thâm hiểm, nham hiểm.
• 黄色い声 (kiiroi koe, "giọng vàng"): tiếng hò hét the thé, thường của các bạn nữ khi cổ vũ.
• 青春 (seishun): tuổi thanh xuân, đúng âm Hán Việt "thanh xuân".

Lỗi người Việt hay mắc

• Nói 緑い hoặc ピンクい. Hai màu này không có dạng tính từ い, phải dùng 緑の, ピンクの.
• Nói 黄い thay vì 黄色い.
• Dùng 赤いの車. Tính từ い đứng thẳng trước danh từ, không thêm の: 赤い車.
• Đọc 真っ赤 thành maaka. Có âm ngắt, đọc makka.
• Hiểu 青 luôn là xanh dương, nên bối rối khi người Nhật gọi đèn xanh lá là 青.

Câu hỏi thường gặp

Màu đỏ tiếng Nhật là gì?

Danh từ là 赤 (aka), tính từ là 赤い (akai). Trong quảng cáo hay tên sản phẩm có khi dùng レッド (reddo).

赤い và 赤 khác nhau thế nào?

赤い là tính từ, đứng thẳng trước danh từ: 赤いバッグ. 赤 là danh từ, dùng khi nói về bản thân màu đỏ: 赤が好きです. Trong câu この車は赤いです và この車は赤です, cả hai đều đúng.

Vì sao màu xanh lá không có dạng 緑い?

Tiếng Nhật cổ chỉ có bốn từ màu gốc là đỏ, xanh, trắng, đen, và chúng có dạng tính từ. 黄色い, 茶色い được tạo thêm về sau. Các màu khác vốn là danh từ chỉ đồ vật, như 紫 là tên một loài cây cho thuốc nhuộm tím, nên vẫn giữ dạng danh từ.

Màu hồng tiếng Nhật nói thế nào?

Thông dụng nhất là ピンク (pinku). 桃色 (momoiro, màu hoa đào) vẫn dùng được nhưng nghe cổ điển hơn.