Cách nói chia buồn trong tiếng Nhật: câu trang trọng và tin nhắn mẫu

Câu chia buồn chuẩn nhất trong tiếng Nhật là 心よりお悔やみ申し上げます (kokoro yori okuyami mōshiagemasu, "tôi xin thành thật chia buồn"), dùng được cả khi nói lẫn khi viết. Khi gặp trực tiếp gia đình người mất ở lễ viếng, người Nhật hay nói この度はご愁傷様でございます (kono tabi wa goshūshōsama de gozaimasu). Với đồng nghiệp thân, một câu ngắn như 大変でしたね (taihen deshita ne, "chắc anh/chị vất vả lắm") cũng đủ. Bài này gom các câu theo từng mức lịch sự, những từ cần tránh, tin nhắn mẫu gửi đồng nghiệp và cách ghi phong bì phúng viếng.

Câu chia buồn trang trọng

Đây là những câu dùng với cấp trên, khách hàng, gia đình đồng nghiệp hoặc khi đến lễ viếng. Câu càng ngắn càng tốt, nói nhỏ giọng, không cần thêm lời giải thích.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa và lúc dùng
心よりお悔やみ申し上げます	kokoro yori okuyami mōshiagemasu	Thành thật chia buồn. Dùng khi nói và khi viết, an toàn nhất.
この度はご愁傷様でございます	kono tabi wa goshūshōsama de gozaimasu	Xin chia buồn cùng gia đình. Chủ yếu nói trực tiếp, ít dùng trong thư.
謹んでお悔やみ申し上げます	tsutsushinde okuyami mōshiagemasu	Kính cẩn chia buồn. Hay gặp trong điện chia buồn, thư của công ty.
ご冥福をお祈りいたします	gomeifuku o oinori itashimasu	Cầu mong người mất được yên nghỉ nơi suối vàng. Gốc Phật giáo, hướng về người đã mất.
突然のことで言葉もありません	totsuzen no koto de kotoba mo arimasen	Chuyện quá đột ngột, tôi không biết nói gì.
どうかご無理なさらないでください	dōka gomuri nasaranaide kudasai	Xin anh/chị đừng gắng sức quá.

Ghép hai câu là thành một lời chia buồn đầy đủ khi gặp mặt: この度はご愁傷様でございます。心よりお悔やみ申し上げます。 Ở quầy nhận phúng viếng, người Nhật thường nói câu này rất nhỏ và hơi lí nhí ở cuối. Nói không trọn chữ không bị coi là thất lễ, nói to và rành rọt quá mới khiến người nghe thấy lạ.

Chú ý với ご冥福をお祈りいたします

Câu này nói với người đã mất, nên thường viết trong thư, điện chia buồn hoặc mạng xã hội. Nói thẳng với người thân của họ thì お悔やみ申し上げます hợp hơn. Từ 冥福 (meifuku) gắn với quan niệm Phật giáo về thế giới bên kia. Nếu gia đình theo đạo Thiên Chúa hay Thần đạo, hãy dùng câu trung tính như 心よりお悔やみ申し上げます, hoặc 安らかなお眠りをお祈りいたします (yasuraka na onemuri o oinori itashimasu, "cầu mong người được yên nghỉ").

Câu chia buồn thân mật và câu an ủi

Với bạn bè hay đồng nghiệp cùng lứa, câu kính ngữ dài như 謹んでお悔やみ申し上げます nghe xa cách. Người Nhật thường hỏi han ngắn gọn bằng 大変だったね rồi đề nghị giúp đỡ cụ thể. Những câu sau cũng dùng được khi an ủi người đang buồn vì chuyện khác như ốm đau, chia tay, mất thú cưng.

Câu tiếng Nhật	Cách đọc	Nghĩa
大変でしたね	taihen deshita ne	Chắc vất vả lắm (lịch sự vừa).
大変だったね	taihen datta ne	Chắc mệt lắm nhỉ (thân mật).
つらかったね	tsurakatta ne	Chắc cậu buồn lắm.
何かできることがあったら言ってね	nanika dekiru koto ga attara itte ne	Có gì mình giúp được thì cứ nói nhé.
仕事のことは気にしないでください	shigoto no koto wa ki ni shinaide kudasai	Đừng bận tâm chuyện công việc.
ゆっくり休んでね	yukkuri yasunde ne	Nghỉ ngơi cho thoải mái nhé.
無理しないでね	muri shinaide ne	Đừng cố quá nhé.
そばにいるよ	soba ni iru yo	Mình ở đây với cậu (rất thân).

Từ an ủi chung trong tiếng Nhật là 慰める (nagusameru, an ủi) và 励ます (hagemasu, động viên). Khi người kia vừa mất người thân, nên nghiêng về an ủi. Động viên kiểu 頑張って (ganbatte, cố lên) dễ khiến người nghe thấy bị thúc ép, nên để dành cho lúc họ đã quay lại nhịp sống bình thường.

Từ vựng về tang lễ cần biết

Khi nhận tin buồn ở chỗ làm, bạn sẽ nghe những từ dưới đây trong thông báo nội bộ hoặc lời dặn của trưởng phòng.

Từ	Cách đọc	Nghĩa
訃報	fuhō	tin báo tang
ご逝去	goseikyo	sự qua đời (kính ngữ, nói về người của bên kia)
通夜	tsuya	lễ viếng buổi tối trước tang lễ
告別式	kokubetsushiki	lễ tiễn biệt
葬儀	sōgi	tang lễ
家族葬	kazokusō	tang lễ chỉ trong gia đình
喪主	moshu	người đứng tang chính
香典	kōden	tiền phúng viếng
弔電	chōden	điện chia buồn
焼香	shōkō	thắp hương (rắc hương bột vào lư)
喪服	mofuku	đồ tang (vest, váy màu đen)
数珠	juzu	chuỗi hạt cầm khi viếng theo nghi thức Phật giáo
忌引き	kibiki	nghỉ phép vì nhà có tang
四十九日	shijūkunichi	lễ 49 ngày

Khi nói về người thân đã mất của đối phương, tiếng Nhật dùng cách gọi tôn kính riêng: ご尊父様 (gosonpu-sama, thân phụ), ご母堂様 (gobodō-sama, thân mẫu), ご主人様 (goshujin-sama, chồng), 奥様 (okusama, vợ). Trong lời nói hằng ngày, お父様 (otōsama) và お母様 (okāsama) vẫn hoàn toàn lịch sự. Cách xưng hô gia đình bên mình và bên người khác được nói kỹ hơn ở bài kính ngữ tiếng Nhật.

Từ kiêng khi chia buồn (忌み言葉)

忌み言葉 (imikotoba) là những từ người Nhật tránh trong đám tang vì gợi chuyện xui. Người nước ngoài lỡ dùng thường được bỏ qua, nhưng viết thư hay tin nhắn thì nên soát lại.

Nhóm từ	Ví dụ cần tránh	Lý do và cách thay
Từ lặp (重ね言葉)	重ね重ね, たびたび, ますます, いろいろ	Gợi ý bất hạnh lặp lại. Thay 重ね重ね bằng 深く, bỏ いろいろ.
Từ "lại, tiếp"	再び, 続いて, また, 追って	Gợi chuyện tang nối tiếp. Viết lại câu, ví dụ "lại liên lạc" thành 改めてご連絡します.
Từ nói thẳng về cái chết	死ぬ, 死亡, 生きていた頃	Dùng ご逝去, ご生前 (goseizen, lúc sinh thời).
Số xui	4 (四), 9 (九)	Đọc gần với "chết" và "khổ". Tránh trong số tiền phúng viếng.

Cũng không nên hỏi nguyên nhân mất, kể chuyện người thân của mình đã mất ra sao, hay nói 寿命だったね (jumyō datta ne, "cũng tới tuổi rồi"). Người Việt quen hỏi han kỹ để tỏ quan tâm, còn người Nhật thấy im lặng lắng nghe mới là chu đáo.

Tin nhắn mẫu gửi đồng nghiệp

Ở công ty Nhật, đồng nghiệp xin nghỉ 忌引き thường không mong nhận nhiều tin nhắn. Nếu bạn muốn nhắn riêng, hãy viết ngắn, không mở đầu bằng lời hỏi thăm thời tiết, và nói rõ không cần trả lời. Câu 返信は不要です (henshin wa fuyō desu, "không cần trả lời") rất thường gặp trong tin nhắn chia buồn.

Gửi đồng nghiệp ngang hàng (LINE, Slack)

突然のことで驚いています。心よりお悔やみ申し上げます。仕事のことは気にせず、ご家族との時間を大切にしてください。返信は不要です。

(Totsuzen no koto de odoroite imasu. Kokoro yori okuyami mōshiagemasu. Shigoto no koto wa ki ni sezu, gokazoku to no jikan o taisetsu ni shite kudasai. Henshin wa fuyō desu.) Nghĩa: "Tôi rất bất ngờ khi nghe tin. Xin thành thật chia buồn. Anh/chị đừng bận tâm chuyện công việc, hãy dành thời gian cho gia đình. Không cần trả lời tin này."

Gửi cấp trên (email)

Tiêu đề: お悔やみ申し上げます

部長、この度はご尊父様のご逝去の報に接し、謹んでお悔やみ申し上げます。業務のことはチームで対応いたしますので、どうかご無理なさらないでください。ご返信には及びません。

Nghĩa: "Thưa trưởng phòng, nhận được tin thân phụ của anh/chị qua đời, tôi xin kính cẩn chia buồn. Công việc nhóm sẽ lo, xin anh/chị đừng gắng sức. Không cần hồi âm." Thư chia buồn bỏ qua phần chào hỏi đầu thư và lời chúc sức khoẻ, vào thẳng nội dung. Mẫu email công việc khác có ở bài tiếng Nhật thương mại.

Khi đồng nghiệp đi làm lại

Ngày đầu người đó quay lại, chỉ cần nói nhỏ khi gặp riêng: この度は大変でしたね。何かあったら言ってください。 (kono tabi wa taihen deshita ne. nanika attara itte kudasai, "Vừa rồi chắc anh/chị vất vả lắm. Có gì cứ nói với tôi"). Họ thường đáp ご心配をおかけしました (goshinpai o okake shimashita, "đã để mọi người lo lắng") và mang chút quà cảm ơn cho cả phòng.

Cách ghi phong bì phúng viếng

Tiền phúng viếng 香典 bỏ trong phong bì tang 不祝儀袋 (bushūgi-bukuro), loại có dây buộc màu đen trắng, bán ở cửa hàng tiện lợi. Phần chữ ghi ở mặt trước gọi là 表書き (omotegaki).

Chữ ghi phía trên	Cách đọc	Dùng khi
御霊前	goreizen	Dùng được với phần lớn tôn giáo khi chưa rõ gia đình theo đạo gì. Riêng phái Tịnh độ Chân tông dùng 御仏前.
御仏前	gobutsuzen	Phật giáo, thường dùng từ lễ 49 ngày trở đi.
御香典	okōden	Phật giáo.
御花料	ohanaryō	Đạo Thiên Chúa, Tin Lành.
御玉串料	otamagushiryō	Thần đạo.

1. Viết bằng bút mực nhạt 薄墨 (usuzumi), có bán loại bút lông dành riêng. Mực nhạt tượng trưng cho nước mắt làm nhoè mực, dùng cho lễ viếng và tang lễ.
2. Nửa trên ghi chữ như bảng trên, nửa dưới ghi họ tên đầy đủ của bạn ở giữa.
3. Gửi chung cả phòng thì ghi tên công ty bên phải, tên phòng kèm 一同 (ichidō, toàn thể), ví dụ 営業部一同. Danh sách tên từng người để trong phong bì nhỏ.
4. Phong bì trong 中袋 (nakabukuro) ghi số tiền bằng chữ số cổ, ví dụ 金 伍千円 (5.000 yên) hay 金 壱万円 (10.000 yên). Mặt sau ghi địa chỉ và họ tên.
5. Dùng tiền giấy đã qua sử dụng. Tiền mới tinh bị hiểu là đã chuẩn bị sẵn chờ người mất. Chỉ có tiền mới thì gấp một nếp rồi bỏ vào.
6. Xếp tiền cho mặt có chân dung úp xuống, để chung một chiều.

Số tiền tránh 4 và 9. Mức đóng bao nhiêu tuỳ quan hệ và tuỳ công ty, nhiều nơi có quy định chung cho việc hiếu hỉ. Cách nhanh nhất là hỏi một đồng nghiệp người Nhật: 香典はいくらぐらいが一般的ですか (kōden wa ikura gurai ga ippanteki desu ka, "tiền phúng viếng thường khoảng bao nhiêu ạ?").

Lỗi người Việt hay mắc

• Dùng 頑張ってください để an ủi người vừa mất người thân. Thay bằng 無理しないでください.
• Dịch thẳng "tôi rất tiếc" thành 残念です (zannen desu). Từ này hợp với chuyện lỡ hẹn, trượt thi, nghe hời hợt khi có tang.
• Viết ご冥福をお祈りいたします gửi gia đình theo đạo Thiên Chúa.
• Viết thư chia buồn dài, kể nhiều kỷ niệm, dùng 重ね重ね hay また ở câu kết.
• Đem câu おめでとう quen tay vào cuối tin nhắn, hoặc gắn biểu tượng cảm xúc. Tin nhắn chia buồn nên để chữ trơn. Các câu chúc mừng dành cho dịp khác có ở bài câu chúc tiếng Nhật.

Câu hỏi thường gặp

ご愁傷様です có dùng để đùa được không?

Có. Giới trẻ Nhật đôi khi nói ご愁傷様 kiểu mỉa nhẹ khi bạn bè gặp chuyện xui vặt như mất ví, trượt thi. Vì vậy câu này chỉ nên dùng trọn vẹn và nghiêm túc ở đám tang, không dùng trong tin nhắn với người mới quen.

Khi người khác chia buồn với mình thì đáp thế nào?

Câu đáp phổ biến là 恐れ入ります (osoreirimasu, "cảm ơn, thật phiền anh/chị") hoặc ご丁寧にありがとうございます (goteinei ni arigatō gozaimasu, "cảm ơn anh/chị đã chu đáo"). Không cần nói dài.

Gia đình làm 家族葬 thì có nên gửi tiền phúng viếng không?

Tang lễ 家族葬 chỉ có người nhà, nhiều gia đình ghi rõ từ chối nhận tiền phúng viếng (香典辞退, kōden jitai). Khi đó bạn chỉ cần gửi lời chia buồn, không gửi tiền.

Đến viếng nên mặc gì?

Mặc đồ tối màu, tốt nhất là vest hoặc váy đen, cà vạt đen, giày đen không bóng. Lễ 通夜 đi thẳng từ chỗ làm thì đồ công sở tối màu cũng được chấp nhận.