Từ vựng tiếng Nhật chủ đề trường học: môn học, đồ dùng và câu dùng trong lớp

Trường học tiếng Nhật là 学校 (がっこう, gakkō). Ba từ bạn sẽ nghe mỗi ngày trên lớp là 先生 (せんせい, sensei, thầy cô), 授業 (じゅぎょう, jugyō, giờ học) và 宿題 (しゅくだい, shukudai, bài tập về nhà). Bài dưới chia từ vựng trường học tiếng Nhật thành sáu nhóm: cấp học, môn học, đồ dùng học tập, phòng trong trường, chức danh, hoạt động trong năm học. Cuối bài là những câu hay dùng trong lớp, rất cần cho du học sinh mới vào trường tiếng.

Các cấp học và cách gọi học sinh

Từ	Cách đọc	Nghĩa
保育園	ほいくえん, hoikuen	nhà trẻ
幼稚園	ようちえん, yōchien	mẫu giáo
小学校	しょうがっこう, shōgakkō	trường tiểu học
中学校	ちゅうがっこう, chūgakkō	trường trung học cơ sở
高校	こうこう, kōkō	trường trung học phổ thông
専門学校	せんもんがっこう, senmon gakkō	trường nghề, trường chuyên môn
短大	たんだい, tandai	cao đẳng (đại học ngắn hạn)
大学	だいがく, daigaku	đại học
大学院	だいがくいん, daigakuin	cao học, sau đại học
日本語学校	にほんごがっこう, nihongo gakkō	trường tiếng Nhật

Năm học tính bằng 年生 (ねんせい, nensei): 一年生 (ichinensei) là học sinh năm nhất, lớp một. Người học ở mỗi cấp có tên riêng: 小学生 (shōgakusei, học sinh tiểu học), 中学生 (chūgakusei), 高校生 (kōkōsei), 大学生 (daigakusei), còn du học sinh là 留学生 (りゅうがくせい, ryūgakusei).

Tên môn học tiếng Nhật

Từ	Cách đọc	Nghĩa
国語	こくご, kokugo	ngữ văn (tiếng Nhật)
算数	さんすう, sansū	toán (tiểu học)
数学	すうがく, sūgaku	toán (từ cấp hai trở lên)
理科	りか, rika	khoa học tự nhiên
社会	しゃかい, shakai	xã hội (sử, địa, công dân)
英語	えいご, eigo	tiếng Anh
歴史	れきし, rekishi	lịch sử
地理	ちり, chiri	địa lý
物理	ぶつり, butsuri	vật lý
化学	かがく, kagaku	hoá học
生物	せいぶつ, seibutsu	sinh học
音楽	おんがく, ongaku	âm nhạc
美術	びじゅつ, bijutsu	mỹ thuật
体育	たいいく, taiiku	thể dục
家庭科	かていか, kateika	kinh tế gia đình (nấu ăn, may vá)
情報	じょうほう, jōhō	tin học (cấp ba)

Ở đại học, tên ngành thường có đuôi 学 (gaku, học): 経済学 (keizaigaku, kinh tế học), 文学 (bungaku, văn học), 法学 (hōgaku, luật học), 工学 (kōgaku, kỹ thuật), 医学 (igaku, y học). Âm Hán Việt giúp đoán nghĩa rất nhanh. Một chỗ dễ nhầm: 化学 (hoá học) và 科学 (khoa học) đều đọc kagaku. Để nói cho rõ, người Nhật hay gọi hoá học là ばけがく (bakegaku), lấy âm khác của chữ 化.

Hỏi ai đó học ngành gì: 専攻は何ですか。 (Senkō wa nan desu ka., "Chuyên ngành của bạn là gì?"). Trả lời: 経済学です。 (Keizaigaku desu.).

Đồ dùng học tập tiếng Nhật

Từ	Cách đọc	Nghĩa
鉛筆	えんぴつ, enpitsu	bút chì
シャーペン	shāpen	bút chì kim
ボールペン	bōrupen	bút bi
消しゴム	けしゴム, keshigomu	cục tẩy
筆箱	ふでばこ, fudebako	hộp bút
ノート	nōto	vở
教科書	きょうかしょ, kyōkasho	sách giáo khoa
辞書	じしょ, jisho	từ điển
定規	じょうぎ, jōgi	thước kẻ
はさみ	hasami	kéo
のり	nori	hồ dán
ホッチキス	hotchikisu	dập ghim
修正テープ	しゅうせいテープ, shūsei tēpu	băng xoá
蛍光ペン	けいこうペン, keikō pen	bút dạ quang
電卓	でんたく, dentaku	máy tính bỏ túi
プリント	purinto	tờ bài phát tay
かばん	kaban	cặp sách, túi
ランドセル	randoseru	cặp đeo lưng của học sinh tiểu học
黒板	こくばん, kokuban	bảng đen
チョーク	chōku	phấn

Hai từ dễ gây bất ngờ: シャーペン là cách gọi tắt của シャープペンシル, tức bút chì kim. Muốn nói bút bi thì dùng ボールペン. プリント ở trường Nhật là tờ giấy thầy cô phát, ví dụ プリントを配ります。 (Purinto o kubarimasu., "Thầy phát tài liệu").

Các phòng và khu vực trong trường

Từ	Cách đọc	Nghĩa
教室	きょうしつ, kyōshitsu	phòng học
職員室	しょくいんしつ, shokuinshitsu	phòng giáo viên
校長室	こうちょうしつ, kōchōshitsu	phòng hiệu trưởng
事務室	じむしつ, jimushitsu	văn phòng trường
保健室	ほけんしつ, hokenshitsu	phòng y tế
図書館	としょかん, toshokan	thư viện
体育館	たいいくかん, taiikukan	nhà thể chất
校庭	こうてい, kōtei	sân trường
食堂	しょくどう, shokudō	nhà ăn
下駄箱	げたばこ, getabako	tủ để giày
寮	りょう, ryō	ký túc xá
研究室	けんきゅうしつ, kenkyūshitsu	phòng nghiên cứu (ở đại học)

Hậu tố 室 (shitsu, thất) là phòng, 館 (kan, quán) là toà nhà riêng. Biết vậy thì gặp 音楽室 (ongakushitsu, phòng nhạc) hay 理科室 (rikashitsu, phòng thí nghiệm) bạn tự đoán được.

Chức danh và cách gọi người trong trường

Từ	Cách đọc	Nghĩa
先生	せんせい, sensei	thầy, cô (cách gọi)
教師	きょうし, kyōshi	giáo viên (tên nghề)
校長	こうちょう, kōchō	hiệu trưởng (phổ thông)
教頭	きょうとう, kyōtō	hiệu phó
担任	たんにん, tannin	giáo viên chủ nhiệm
学長	がくちょう, gakuchō	hiệu trưởng đại học
教授	きょうじゅ, kyōju	giáo sư
准教授	じゅんきょうじゅ, junkyōju	phó giáo sư
講師	こうし, kōshi	giảng viên
先輩	せんぱい, senpai	đàn anh, đàn chị
後輩	こうはい, kōhai	đàn em
同級生	どうきゅうせい, dōkyūsei	bạn cùng khoá, cùng lớp

Tiếng Nhật phân biệt người học theo cấp: 児童 (jidō) là học sinh tiểu học, 生徒 (seito) là học sinh cấp hai, cấp ba và học viên trường tiếng, 学生 (gakusei) dùng cho sinh viên đại học, cao đẳng. Gọi thầy cô thì luôn là 先生, kể cả khi nói với chính thầy cô: 田中先生、質問があります。 (Tanaka sensei, shitsumon ga arimasu.). Quan hệ 先輩 và 後輩 ảnh hưởng nhiều tới cách xưng hô, bạn có thể xem thêm trong bài xưng hô trong tiếng Nhật.

Hoạt động và sự kiện trong năm học

Từ	Cách đọc	Nghĩa
授業	じゅぎょう, jugyō	giờ học, tiết học
時間割	じかんわり, jikanwari	thời khoá biểu
休み時間	やすみじかん, yasumi jikan	giờ ra chơi
試験	しけん, shiken	kỳ thi
成績	せいせき, seiseki	kết quả học tập
単位	たんい, tan'i	tín chỉ
出席	しゅっせき, shusseki	có mặt
欠席	けっせき, kesseki	vắng mặt
遅刻	ちこく, chikoku	đi muộn
入学式	にゅうがくしき, nyūgakushiki	lễ nhập học
卒業式	そつぎょうしき, sotsugyōshiki	lễ tốt nghiệp
学期	がっき, gakki	học kỳ
夏休み	なつやすみ, natsuyasumi	nghỉ hè
部活	ぶかつ, bukatsu	câu lạc bộ ngoại khoá
運動会	うんどうかい, undōkai	hội thao
文化祭	ぶんかさい, bunkasai	lễ hội văn hoá của trường
給食	きゅうしょく, kyūshoku	bữa ăn trưa ở trường
奨学金	しょうがくきん, shōgakukin	học bổng
学費	がくひ, gakuhi	học phí

Du học sinh trường tiếng cần đặc biệt chú ý 出席 và 遅刻: nhiều trường tính tỉ lệ chuyên cần rất chặt. Nếu bạn định học lên đại học ở Nhật, kỳ thi cần biết là EJU.

Câu thường dùng trong lớp học

Câu thầy cô hay nói:

Câu	Cách đọc	Nghĩa
出席を取ります。	Shusseki o torimasu.	Thầy điểm danh nhé.
教科書を開いてください。	Kyōkasho o hiraite kudasai.	Các em mở sách ra.
十ページを見てください。	Jū pēji o mite kudasai.	Xem trang 10.
ペアで練習してください。	Pea de renshū shite kudasai.	Luyện tập theo cặp nhé.
静かにしてください。	Shizuka ni shite kudasai.	Trật tự nào.
宿題を出してください。	Shukudai o dashite kudasai.	Nộp bài tập về nhà đi.
今日はここまでです。	Kyō wa koko made desu.	Hôm nay đến đây thôi.

Câu học sinh cần nói:

Câu	Cách đọc	Nghĩa
すみません、もう一度お願いします。	Sumimasen, mō ichido onegaishimasu.	Xin lỗi, thầy nói lại giúp em.
ゆっくり話してください。	Yukkuri hanashite kudasai.	Thầy nói chậm giúp em.
質問があります。	Shitsumon ga arimasu.	Em có câu hỏi ạ.
この言葉はどういう意味ですか。	Kono kotoba wa dō iu imi desu ka.	Từ này nghĩa là gì ạ?
これは日本語で何と言いますか。	Kore wa nihongo de nan to iimasu ka.	Cái này tiếng Nhật nói thế nào ạ?
遅れてすみません。	Okurete sumimasen.	Em xin lỗi vì đến muộn.
宿題を忘れました。	Shukudai o wasuremashita.	Em quên bài tập về nhà ạ.
トイレに行ってもいいですか。	Toire ni itte mo ii desu ka.	Em đi vệ sinh được không ạ?

Câu xin phép cuối bảng dùng mẫu てもいいですか, bạn có thể xem cách chia ở bài ngữ pháp てもいい. Ở trường phổ thông Nhật, đầu và cuối giờ còn có ba hiệu lệnh do lớp trưởng hô: 起立 (きりつ, kiritsu, đứng dậy), 礼 (れい, rei, cúi chào), 着席 (ちゃくせき, chakuseki, ngồi xuống).

Lỗi người Việt hay mắc

• Gọi học sinh nhỏ là 学生. Học sinh tiểu học là 児童 hoặc 小学生, học sinh cấp hai, cấp ba là 生徒. 学生 để dành cho sinh viên.
• Nói "học tiết học" bằng 勉強. Dự một tiết học là 授業を受ける (jugyō o ukeru). Dự thi cũng dùng 受ける: 試験を受ける.
• Ghép 宿題 với 作る. Làm bài tập là 宿題をする, nộp là 宿題を出す.
• Lẫn 勉強する và 習う. 勉強する là tự học, ôn bài. 習う là học từ một người dạy: 先生にピアノを習います (Sensei ni piano o naraimasu., "Tôi học piano với thầy").
• Đọc sai âm ngắn, âm dài. 高校 là kōkō (hai âm dài), đọc thành koko sẽ thành ここ (chỗ này).

Câu hỏi thường gặp

Trường học tiếng Nhật là gì?

Là 学校 (gakkō). Tên từng loại trường ghép thêm phía trước: 小学校, 中学校, 日本語学校. Đại học thì gọi riêng là 大学, không cần thêm 学校.

Đồ dùng học tập tiếng Nhật gọi chung là gì?

Gọi chung là 文房具 (ぶんぼうぐ, bunbōgu, văn phòng phẩm). Ở cửa hàng tại Nhật, khu bán bút, vở thường đề chữ này.

Môn học tiếng Nhật hỏi thế nào?

Hỏi môn yêu thích: 好きな科目は何ですか。 (Suki na kamoku wa nan desu ka.). 科目 (kamoku) là môn học. Trả lời: 数学が好きです。 (Sūgaku ga suki desu., "Tôi thích môn toán").