Cách xin tăng lương bằng tiếng Nhật: mẫu câu mở lời và khi bị từ chối

Tăng lương trong tiếng Nhật là 昇給 (shoukyuu). Câu đề nghị lịch sự nhất thường dùng là 昇給をご検討いただけないでしょうか。 (shoukyuu o go-kentou itadakenai deshou ka, anh/chị có thể xem xét tăng lương cho tôi được không ạ). Trước câu đó, bạn cần xin một buổi gặp riêng, mở lời bằng chữ ご相談 (go-soudan, xin trao đổi), rồi nêu lý do bằng việc mình đã làm được.

Ở Nhật, đòi tăng lương trực diện dễ bị xem là thiếu tế nhị. Cách an toàn là biến yêu cầu thành một cuộc "trao đổi", để cấp trên có chỗ trả lời mà không mất mặt. Phần dưới đi theo đúng trình tự đó.

Từ vựng cần biết

Từ	Cách đọc	Nghĩa
昇給	shoukyuu	tăng lương (cá nhân)
賃上げ	chin'age	tăng lương (chung, theo đợt, thường trên tin tức)
給料	kyuuryou	tiền lương
給与	kyuuyo	tiền lương (từ trang trọng, trên giấy tờ)
基本給	kihonkyuu	lương cơ bản
時給	jikyuu	lương theo giờ
月給	gekkyuu	lương tháng
手当	teate	phụ cấp
賞与 / ボーナス	shouyo / boonasu	tiền thưởng
査定	satei	đánh giá, xét (lương, năng lực)
人事評価	jinji hyouka	đánh giá nhân sự
面談	mendan	buổi gặp riêng, phỏng vấn đánh giá
昇進	shoushin	thăng chức
実績	jisseki	thành tích thực tế
業務	gyoumu	công việc, nghiệp vụ
資格	shikaku	chứng chỉ, bằng cấp

Nếu cần đọc bảng lương, phụ cấp, khấu trừ, xem thêm bài từ vựng tiếng Nhật về lương.

Chọn thời điểm trước khi mở lời

Nhiều công ty Nhật xét lương theo kỳ đánh giá, thường kèm buổi 面談 với cấp trên. Đó là lúc tự nhiên nhất để nói chuyện lương. Một vài thời điểm khác cũng hợp lý:

• Vừa hoàn thành một dự án hoặc đạt chỉ tiêu rõ ràng.
• Vừa có chứng chỉ mới, ví dụ đỗ một cấp JLPT cao hơn, hoặc chứng chỉ nghề.
• Được giao thêm việc, thêm người phải hướng dẫn, nhưng lương vẫn như cũ.

Tránh mở lời lúc cấp trên đang bận, ngay sau khi công ty báo kết quả kinh doanh xấu, hay giữa chỗ đông người.

Mẫu câu xin hẹn gặp

Nói trực tiếp:

• 少しお時間をいただけますか。 (sukoshi o-jikan o itadakemasu ka, anh/chị cho tôi xin chút thời gian được không ạ)
• お給料のことでご相談したいことがあるのですが。 (o-kyuuryou no koto de go-soudan shitai koto ga aru no desu ga, tôi có chuyện muốn trao đổi về tiền lương ạ)
• 今週か来週、30分ほどお時間をいただけないでしょうか。 (konshuu ka raishuu, sanjuppun hodo o-jikan o itadakenai deshou ka, trong tuần này hoặc tuần sau, anh/chị có thể dành cho tôi khoảng 30 phút không ạ)

Nhắn tin hoặc email ngắn:

• お疲れ様です。グエンです。 (otsukaresama desu. guen desu, chào anh/chị, tôi là Nguyễn)
• 今後の業務と待遇について、一度ご相談させていただきたく、ご連絡いたしました。 (kongo no gyoumu to taiguu ni tsuite, ichido go-soudan sasete itadakitaku, go-renraku itashimashita, tôi liên lạc vì muốn xin trao đổi một lần về công việc sắp tới và chế độ đãi ngộ)
• ご都合のよい日時を教えていただけますと幸いです。 (go-tsugou no yoi nichiji o oshiete itadakemasu to saiwai desu, mong anh/chị cho biết thời gian thuận tiện)

Dùng chữ 待遇 (taiguu, đãi ngộ) trong tin nhắn là cách nói vòng, nhẹ hơn ghi thẳng "tăng lương".

Mẫu câu mở lời trong buổi gặp

Bắt đầu bằng lời cảm ơn, sau đó mới vào chuyện:

• 本日はお時間をいただき、ありがとうございます。 (honjitsu wa o-jikan o itadaki, arigatou gozaimasu, cảm ơn anh/chị đã dành thời gian hôm nay)
• いつも丁寧にご指導いただき、感謝しております。 (itsumo teinei ni go-shidou itadaki, kansha shite orimasu, tôi luôn biết ơn sự hướng dẫn tận tình của anh/chị)
• 実は、お給料についてご相談させていただきたいと思いまして。 (jitsu wa, o-kyuuryou ni tsuite go-soudan sasete itadakitai to omoimashite, thật ra tôi muốn xin trao đổi về tiền lương)

Câu 実は (jitsu wa, thật ra là) báo cho người nghe rằng sắp có chuyện quan trọng. Người Nhật dùng nó rất nhiều trước khi nhờ vả.

Nêu lý do: dựa trên việc đã làm

Lý do thuyết phục nhất là thành tích và trách nhiệm, không phải hoàn cảnh cá nhân. Ghép các mẫu sau:

Ý muốn nói	Mẫu câu tiếng Nhật
Đã làm bao lâu	入社して3年になりますが、 (nyuusha shite sannen ni narimasu ga, tôi đã vào công ty được 3 năm)
Nhận thêm việc	今年からライン長を担当しております。 (kotoshi kara rainchou o tantou shite orimasu, từ năm nay tôi phụ trách vị trí trưởng chuyền)
Hướng dẫn người mới	新人の指導も任せていただいています。 (shinjin no shidou mo makasete itadaite imasu, tôi còn được giao hướng dẫn người mới)
Đạt chứng chỉ	今年、日本語能力試験のN2に合格しました。 (kotoshi, nihongo nouryoku shiken no enu ni ni goukaku shimashita, năm nay tôi đã đỗ N2)
Thành tích cụ thể	不良率を下げることができました。 (furyouritsu o sageru koto ga dekimashita, tôi đã giảm được tỷ lệ hàng lỗi)

Sau đó vào câu đề nghị:

• これまでの実績を踏まえて、昇給をご検討いただけないでしょうか。 (kore made no jisseki o fumaete, shoukyuu o go-kentou itadakenai deshou ka, dựa trên thành tích từ trước tới nay, anh/chị có thể xem xét tăng lương cho tôi không ạ)
• 時給をあと100円上げていただくことは可能でしょうか。 (jikyuu o ato hyaku en agete itadaku koto wa kanou deshou ka, có thể tăng lương giờ thêm 100 yên được không ạ)

Con số 100 yên ở trên chỉ là ví dụ minh hoạ cách đặt câu. Mức đề nghị thật nên dựa vào mức lương công việc tương tự ở khu vực của bạn.

Khi được đồng ý hoặc phải chờ

• ありがとうございます。今後もより一層頑張ります。 (arigatou gozaimasu. kongo mo yori issou ganbarimasu, cảm ơn anh/chị, từ nay tôi sẽ cố gắng hơn nữa)
• お返事はいつ頃いただけますでしょうか。 (o-henji wa itsu goro itadakemasu deshou ka, khoảng khi nào tôi có thể nhận được câu trả lời ạ)

Câu trả lời kiểu 上と相談してみます (ue to soudan shite mimasu, để tôi bàn với cấp trên) nghĩa là việc chưa xong. Đừng hỏi dồn, chờ đúng hẹn rồi hỏi lại nhẹ nhàng.

Khi bị từ chối

Bị từ chối không có nghĩa là hết đường. Mục tiêu lúc này là biết phải làm gì để lần sau được duyệt.

• 承知いたしました。ご検討いただき、ありがとうございました。 (shouchi itashimashita. go-kentou itadaki, arigatou gozaimashita, tôi hiểu rồi, cảm ơn anh/chị đã xem xét)
• 今後、どのような点を改善すれば昇給の対象になりますか。 (kongo, dono you na ten o kaizen sureba shoukyuu no taishou ni narimasu ka, từ nay tôi cần cải thiện điểm nào để được xét tăng lương ạ)
• 次の査定はいつ頃になりますか。 (tsugi no satei wa itsu goro ni narimasu ka, kỳ đánh giá tới khoảng khi nào ạ)
• では、その時にもう一度ご相談させてください。 (dewa, sono toki ni mou ichido go-soudan sasete kudasai, vậy đến lúc đó cho tôi xin trao đổi lại)

Giữ thái độ bình tĩnh, cảm ơn và ghi nhớ điều cấp trên góp ý. Lần sau, bạn mở lời bằng chính những điểm đã cải thiện.

Những câu nên tránh

• So với đồng nghiệp: 〇〇さんより給料が低いのはおかしいです (lương tôi thấp hơn anh A là vô lý). Câu này làm cấp trên khó xử.
• Doạ nghỉ việc: 上げてくれないなら辞めます (không tăng thì tôi nghỉ). Nếu bạn thật sự định chuyển việc, hãy nói chuyện nghỉ việc riêng, theo đúng thủ tục.
• Chỉ nêu lý do cá nhân như tiền nhà tăng, cần gửi tiền về quê. Bạn có thể nhắc thêm, nhưng đừng để đó là lý do chính.
• Dùng thể thường hoặc từ quá thẳng như 給料を上げてください với cấp trên. Câu này đúng ngữ pháp nhưng nghe như ra lệnh.

Muốn dùng kính ngữ cho chắc, đọc lại bài kính ngữ tiếng Nhật, nhất là phần いただく và させていただく.

Hội thoại mẫu

Người nói	Câu	Nghĩa
Bạn	課長、今少しよろしいでしょうか。	Trưởng phòng, bây giờ anh có rảnh một chút không ạ?
Cấp trên	いいよ。どうしたの？	Được, có chuyện gì thế?
Bạn	実は、お給料のことでご相談がありまして。	Thật ra tôi có chuyện muốn trao đổi về lương ạ.
Cấp trên	うん、話して。	Ừ, nói đi.
Bạn	今年から新人の指導も担当していますし、N2にも合格しました。	Từ năm nay tôi phụ trách hướng dẫn người mới, và cũng đã đỗ N2.
Bạn	それを踏まえて、昇給をご検討いただけないでしょうか。	Dựa trên những việc đó, anh có thể xem xét tăng lương cho tôi không ạ?
Cấp trên	わかった。次の査定で考えてみるよ。	Được, kỳ đánh giá tới tôi sẽ xem xét.
Bạn	ありがとうございます。よろしくお願いいたします。	Cảm ơn anh, mong anh giúp đỡ.

Câu hỏi thường gặp

Tăng lương tiếng Nhật là gì?

Tăng lương cho cá nhân là 昇給 (shoukyuu). Còn 賃上げ (chin'age) thường nói về việc tăng lương chung cho nhiều người, hay gặp trên báo.

Có nên nói thẳng con số mình muốn?

Nói một con số có lý do sẽ rõ ràng hơn, nhưng hãy mở lời bằng ご検討 (xin xem xét) trước. Nếu không chắc mức hợp lý, bạn chỉ cần đề nghị xem xét và hỏi tiêu chí đánh giá.

Thực tập sinh có xin tăng lương được không?

Mức lương của thực tập sinh và người lao động nước ngoài ghi trong hợp đồng. Muốn hỏi về tăng lương, bạn nên hỏi người phụ trách trong công ty hoặc tổ chức đang quản lý mình, và đọc lại hợp đồng trước khi gặp.

Nên nói hay gửi email?

Nên xin hẹn bằng tin nhắn hoặc email ngắn, rồi nói chuyện trực tiếp. Đề nghị tăng lương chỉ qua email dễ bị hiểu là lạnh lùng.