Phân biệt 刚 và 刚才 trong tiếng Trung: vị trí và cách dùng với 了, 没

刚 (gāng) và 刚才 (gāngcái) đều dịch là "vừa, vừa mới", nhưng khác từ loại. 刚 là phó từ, luôn đứng sau chủ ngữ và ngay trước động từ: 我刚到。 (Wǒ gāng dào, "Tôi vừa đến"). 刚才 là danh từ thời gian, nghĩa "lúc nãy, vừa nãy", đứng trước hoặc sau chủ ngữ đều được và đi với 了, 不, 没 bình thường: 刚才你去哪儿了？ (Gāngcái nǐ qù nǎr le?, "Lúc nãy bạn đi đâu thế?"). Một khác biệt nữa: 刚 có thể nói về việc xảy ra cách đây vài tháng nếu người nói thấy là "mới", còn 刚才 chỉ dùng cho vài phút, vài chục phút trước.

Bảng so sánh 刚 và 刚才

Điểm so sánh	刚 (gāng)	刚才 (gāngcái)
Từ loại	Phó từ	Danh từ chỉ thời gian
Vị trí	Sau chủ ngữ, trước động từ	Trước hoặc sau chủ ngữ
Đứng đầu câu	Không	Được
Có 了 cuối câu	Thường không	Được
Đứng trước 不, 没	Không	Được: 刚才没听见
Theo sau là thời lượng (ba ngày, hai tháng)	Được: 刚来三天	Không
Làm định ngữ với 的	Không	Được: 刚才的事
Đi sau 比, 跟	Không	Được: 比刚才好多了
Khoảng thời gian	Ngắn theo cảm nhận người nói, có thể vài tháng	Rất gần, vài phút đến vài chục phút

刚: phó từ đứng ngay trước động từ

Vì là phó từ, 刚 dính vào động từ. Câu có 刚 thường mô tả việc vừa xong và nhấn vào "mới, chưa lâu".

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
我刚下班。	Wǒ gāng xiàbān.	Tôi vừa tan làm.
他刚吃完饭。	Tā gāng chīwán fàn.	Anh ấy vừa ăn cơm xong.
我刚来北京两个月。	Wǒ gāng lái Běijīng liǎng ge yuè.	Tôi mới đến Bắc Kinh được hai tháng.
她刚学了一年中文。	Tā gāng xuéle yì nián Zhōngwén.	Cô ấy mới học tiếng Trung được một năm.
我刚到家，他就打电话来了。	Wǒ gāng dào jiā, tā jiù dǎ diànhuà lái le.	Tôi vừa về đến nhà thì anh ấy gọi tới.

Câu thứ ba và thứ tư cho thấy 刚 đi được với khoảng thời gian dài, miễn người nói thấy là mới. Khuôn 刚... 就... ở câu cuối rất hay gặp: "vừa A thì B xảy ra ngay". 刚刚 (gānggāng) dùng như 刚, nghe mềm và thân mật hơn; trong khẩu ngữ, nhiều người cũng đặt 刚刚 lên đầu câu như 刚才.

刚 còn một nghĩa khác là "vừa đúng, vừa khít": 不大不小，刚合适。 (Bú dà bù xiǎo, gāng héshì, "Không to không nhỏ, vừa khít"). Nghĩa này hay xuất hiện trong 刚好 (gānghǎo, vừa hay, vừa đúng).

刚才: lúc nãy, vừa nãy

刚才 là một mốc thời gian giống 昨天 (zuótiān, hôm qua) hay 上午 (shàngwǔ, buổi sáng). Vì thế nó đứng được ở đầu câu, làm định ngữ và đi sau giới từ.

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
刚才有人找你。	Gāngcái yǒu rén zhǎo nǐ.	Lúc nãy có người tìm bạn.
你刚才说什么？	Nǐ gāngcái shuō shénme?	Lúc nãy bạn nói gì?
我刚才没听见。	Wǒ gāngcái méi tīngjiàn.	Lúc nãy tôi không nghe thấy.
刚才的事，对不起。	Gāngcái de shì, duìbuqǐ.	Chuyện lúc nãy, xin lỗi nhé.
现在比刚才好多了。	Xiànzài bǐ gāngcái hǎo duō le.	Bây giờ đỡ hơn lúc nãy nhiều rồi.
他刚才还在这儿呢。	Tā gāngcái hái zài zhèr ne.	Lúc nãy anh ấy còn ở đây mà.

Dùng với 了, 不 và 没

Với 了

Câu có 刚 thường không thêm 了 ở cuối câu, vì 刚 đã cho biết việc vừa xảy ra: nói 我刚到。 thay cho 我刚到了. Bạn vẫn có thể gặp 了 sau động từ khi có tân ngữ chỉ số lượng, như 她刚学了一年中文. Với 刚才, 了 dùng bình thường: 我刚才去超市了。 (Wǒ gāngcái qù chāoshì le, "Lúc nãy tôi đi siêu thị").

Với 不 và 没

刚 không đứng sau 没 hay 不 để tạo câu phủ định: không nói 我没刚吃. Muốn phủ định "vừa mới", bạn nói 我不是刚来的。 (Wǒ bú shì gāng lái de, "Tôi đâu phải mới đến"). 刚才 thì đứng trước 不, 没 thoải mái: 你刚才为什么不说？ (Nǐ gāngcái wèishénme bù shuō?, "Lúc nãy sao bạn không nói?").

Bảng câu đúng và câu sai

Câu	Đúng hay sai	Sửa hoặc giải thích
刚我到家。	Sai	刚 không đứng đầu câu: 我刚到家。 hoặc 刚才我到家了。
我刚才来中国一年。	Sai	Có thời lượng phải dùng 刚: 我刚来中国一年。
刚的电话是谁打的？	Sai	Định ngữ dùng 刚才: 刚才的电话是谁打的？
我没刚吃饭。	Sai	Dùng 刚才: 我刚才没吃饭。
他刚走。	Đúng	Phó từ trước động từ.
他刚才走了。	Đúng	Mốc thời gian lúc nãy, có 了.
今天比刚好。	Sai	Sau 比 cần danh từ: 现在比刚才好。

Câu 他刚走 và 他刚才走了 đều đúng nhưng ý hơi khác. Câu đầu nhấn "mới đi thôi, chưa xa". Câu sau kể lại "lúc nãy anh ấy đi rồi", tức là sự việc thuộc về khoảng thời gian vừa qua.

Lỗi người Việt hay mắc

• Đặt 刚 lên đầu câu như "vừa nãy" trong tiếng Việt. Tiếng Việt nói "Vừa nãy tôi gặp anh ấy", nên nhiều bạn viết 刚我见到他. Câu đúng là 刚才我见到他了。 hoặc 我刚见到他。
• Dùng 刚才 cho việc cách vài ngày. "Tôi mới chuyển nhà tuần trước" dùng 刚: 我上个星期刚搬家。 (Wǒ shàng ge xīngqī gāng bānjiā). 刚才 chỉ hợp với chuyện vừa xảy ra trong buổi nói chuyện.
• Thêm 了 thừa sau 刚. Người Việt quen gắn "rồi" vào mọi việc đã xong. Câu 我刚到了 nghe thừa, chỉ cần 我刚到.
• Nhầm với 已经. 已经 (yǐjīng) là "đã... rồi", không nói gì về việc mới hay cũ. Cách dùng có trong bài cách dùng 已经.

Mẹo nhớ

Thử thay bằng "hôm qua". Nếu câu vẫn đúng ngữ pháp khi đổi 刚才 thành 昨天 thì 刚才 dùng được. Ví dụ 昨天的事 đúng, nên 刚才的事 cũng đúng. Còn 刚 hãy coi như một chữ dính chặt vào động từ, giống 也, 都, 就: luôn nằm giữa chủ ngữ và động từ. Các phó từ này có trong bài phó từ 也, 都, 就, 还.

Bài tập phân biệt 刚 và 刚才

Điền 刚 hoặc 刚才. Có câu dùng được cả hai.

1. ___ 你给谁打电话？
2. 我 ___ 来公司半年，还不太熟悉。
3. ___ 的电影太好看了！
4. 他 ___ 出门，就下雨了。
5. 你 ___ 为什么没来？
6. 这双鞋 ___ 合适。
7. 我 ___ 吃完饭，不想吃水果。
8. 现在的天气比 ___ 冷多了。

Đáp án:

1. 刚才 (đứng đầu câu, việc lúc nãy).
2. 刚 (có thời lượng 半年).
3. 刚才 (định ngữ với 的).
4. 刚 (khuôn 刚... 就...).
5. 刚才 (đứng trước 没).
6. 刚 (nghĩa "vừa khít").
7. 刚 hoặc 刚才 đều được. 刚 nhấn "vừa xong", 刚才 nhấn "lúc nãy".
8. 刚才 (sau 比).

Câu hỏi thường gặp

刚 và 刚才 khác nhau thế nào ngắn gọn nhất?

刚 là phó từ, đứng sau chủ ngữ, trước động từ, có thể kèm khoảng thời gian dài. 刚才 là danh từ thời gian "lúc nãy", đứng được đầu câu, làm định ngữ và đi với 不, 没.

刚刚 là 刚 hay 刚才?

Về ngữ pháp, 刚刚 là dạng lặp của 刚 và dùng như 刚, nghe nhấn mạnh hơn: 我刚刚到. Trong khẩu ngữ, người Trung Quốc cũng hay đặt 刚刚 ở đầu câu với nghĩa "lúc nãy", nhưng khi làm bài thi, bạn nên dùng 刚才 cho nghĩa này.

"Vừa mới" trong câu hỏi dùng từ nào?

Hỏi về việc lúc nãy, dùng 刚才: 刚才谁来了？ (Gāngcái shéi lái le?, "Lúc nãy ai đến vậy?"). Hỏi ai đó có phải mới đến không: 你是刚来的吗？ (Nǐ shì gāng lái de ma?).

刚 và 才 có giống nhau không?

才 (cái) cũng có nghĩa "mới" nhưng nhấn vào việc muộn hoặc ít hơn mong đợi: 他十点才起床 (mười giờ anh ấy mới dậy). 刚 chỉ cho biết việc vừa xảy ra, không chê muộn. Cách dùng 才 có trong bài phân biệt 才 và 就.