Tiếng Trung ngành dệt nhuộm: sợi, vải mộc, nhuộm và lỗi màu

Tiếng Trung ngành dệt nhuộm gọi chung là 纺织印染 (fǎngzhī yìnrǎn). Ngành này chia ba khâu lớn: kéo sợi 纺纱 (fǎngshā), dệt vải 织造 (zhīzào) và nhuộm, hoàn tất 染整 (rǎnzhěng). Ba từ người làm nhà máy nhuộm nghe nhiều nhất trong ngày là 对色 (duìsè, so màu), 色差 (sèchā, lệch màu) và 缸号 (gānghào, số lô nhuộm). Bài này gom khoảng 130 từ theo đường đi của tấm vải: sợi, dệt, tiền xử lý, nhuộm, so màu, độ bền màu, lỗi vải và từ dùng khi mua bán vải, cuối bài có câu mẫu dùng trong xưởng.

Nếu bạn làm ở xưởng may (cắt, may, đóng gói), phần từ vựng đó nằm ở bài từ vựng tiếng Trung may mặc. Bài này đi sâu vào phía trước xưởng may: nơi sợi được kéo, vải được dệt và nhuộm.

Sợi và thông số sợi

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
纤维	xiānwéi	xơ, sợi (nguyên liệu)
纱线	shāxiàn	sợi (đã kéo thành)
短纤	duǎnxiān	xơ ngắn, sợi staple
长丝	chángsī	sợi filament (sợi dài liên tục)
棉纱	miánshā	sợi bông
涤纶长丝	dílún chángsī	sợi filament polyester
粘胶	niánjiāo	viscose (tơ nhân tạo)
莫代尔	mòdài'ěr	modal
混纺	hùnfǎng	pha sợi, sợi pha
涤棉	dímián	vải, sợi TC (pha polyester và cotton)
精梳	jīngshū	chải kỹ (combed)
普梳	pǔshū	chải thường (carded)
环锭纺	huándìngfǎng	kéo sợi vòng (ring)
气流纺	qìliúfǎng	kéo sợi rotor (OE)
支数 / 纱支	zhīshù / shāzhī	chi số sợi (Ne)
旦	dàn	denier (độ mảnh sợi filament)
捻度	niǎndù	độ xoắn
单纱	dānshā	sợi đơn
股线	gǔxiàn	sợi xe

Hai đơn vị đo sợi hay làm người mới rối. 支 (zhī) là chi số, dùng nhiều cho sợi bông: số càng lớn thì sợi càng mảnh, như 40支精梳棉 (sìshí zhī jīngshū mián, sợi cotton chải kỹ chi số 40). 旦 (dàn) là denier, dùng cho sợi filament như polyester, nylon: số càng lớn thì sợi càng to. Khi khách hỏi 多少支 (duōshao zhī) là họ đang hỏi chi số, không phải hỏi số cây vải.

Dệt vải: máy dệt, sợi dọc, sợi ngang

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
织机	zhījī	máy dệt
喷气织机	pēnqì zhījī	máy dệt khí (air-jet)
喷水织机	pēnshuǐ zhījī	máy dệt nước (water-jet)
剑杆织机	jiàngān zhījī	máy dệt kiếm (rapier)
大圆机	dàyuánjī	máy dệt kim tròn
经编	jīngbiān	dệt kim đan dọc
纬编	wěibiān	dệt kim đan ngang
经纱	jīngshā	sợi dọc
纬纱	wěishā	sợi ngang
经密 / 纬密	jīngmì / wěimì	mật độ sợi dọc / mật độ sợi ngang
整经	zhěngjīng	mắc sợi (chuẩn bị sợi dọc)
浆纱	jiāngshā	hồ sợi
平纹	píngwén	kiểu dệt vân điểm (plain)
斜纹	xiéwén	kiểu dệt vân chéo (twill)
缎纹	duànwén	kiểu dệt vân đoạn (satin)
色织布	sèzhībù	vải dệt từ sợi đã nhuộm (yarn-dyed)
坯布	pībù	vải mộc
成品布	chéngpǐnbù	vải thành phẩm

坯布 (pībù) là vải vừa ra khỏi máy dệt, chưa qua xử lý và nhuộm. Một số xưởng viết 胚布 (pēibù), nghĩa giống nhau. Từ này dễ bị dịch nhầm thành "vải lỗi" vì chữ 坯 nghe lạ. Vải mộc qua nhuộm và hoàn tất xong mới thành 成品布 (chéngpǐnbù).

Chữ 经 (jīng) và 纬 (wěi) cũng là "kinh tuyến" và "vĩ tuyến" trên bản đồ. Nhớ theo hình: sợi dọc chạy theo chiều dài cây vải như đường kinh tuyến, sợi ngang chạy theo khổ vải như đường vĩ tuyến.

Tiền xử lý và nhuộm

Trong nhà máy, phần sau dệt gọi là 染整 (rǎnzhěng), gồm tiền xử lý, nhuộm hoặc in, rồi hoàn tất. Bảng dưới xếp theo thứ tự tấm vải đi qua.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
前处理	qiánchǔlǐ	tiền xử lý
烧毛	shāomáo	đốt lông (làm sạch xơ trên mặt vải)
退浆	tuìjiāng	rũ hồ
煮练	zhǔliàn	nấu (tẩy tạp chất)
漂白	piǎobái	tẩy trắng
丝光	sīguāng	làm bóng (mercerize)
染色	rǎnsè	nhuộm
染料	rǎnliào	thuốc nhuộm
助剂	zhùjì	chất trợ, hoá chất phụ trợ
活性染料	huóxìng rǎnliào	thuốc nhuộm hoạt tính (cho cotton)
分散染料	fēnsàn rǎnliào	thuốc nhuộm phân tán (cho polyester)
酸性染料	suānxìng rǎnliào	thuốc nhuộm axit (cho nylon, len, tơ tằm)
染缸	rǎngāng	bồn nhuộm, máy nhuộm
溢流染色机	yìliú rǎnsèjī	máy nhuộm tràn (overflow)
卷染机	juǎnrǎnjī	máy nhuộm jigger
轧染	yàrǎn	nhuộm ngấm ép liên tục (pad dyeing)
浴比	yùbǐ	tỷ lệ dung dịch
升温 / 保温	shēngwēn / bǎowēn	nâng nhiệt / giữ nhiệt
皂洗	zàoxǐ	giặt xà phòng sau nhuộm
固色	gùsè	cầm màu
剥色	bōsè	bóc màu, tẩy màu để nhuộm lại

Chữ 缸 (gāng) gốc nghĩa là "cái chum". Trong nhà nhuộm, mỗi lần chạy máy là một 缸, nên 一缸布 (yì gāng bù) là "một mẻ vải", 缸号 (gānghào) là số lô nhuộm. Vải cùng màu nhưng khác số lô có thể lệch màu nhẹ, nên khách luôn dặn không trộn lô.

In hoa và hoàn tất

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
印花	yìnhuā	in hoa văn
数码印花	shùmǎ yìnhuā	in kỹ thuật số
转移印花	zhuǎnyí yìnhuā	in chuyển nhiệt
后整理	hòuzhěnglǐ	hoàn tất
脱水	tuōshuǐ	vắt, tách nước
烘干	hōnggān	sấy khô
定型	dìngxíng	định hình
定型机	dìngxíngjī	máy văng sấy (stenter)
预缩	yùsuō	phòng co
柔软整理	róuruǎn zhěnglǐ	làm mềm vải
防水整理	fángshuǐ zhěnglǐ	xử lý chống thấm
手感	shǒugǎn	cảm giác tay (độ mềm, độ cứng khi sờ)
布面	bùmiàn	mặt vải

手感 (shǒugǎn) xuất hiện rất nhiều trong phản hồi của khách: 手感太硬 (shǒugǎn tài yìng) là "vải sờ cứng quá", 手感偏软 (shǒugǎn piān ruǎn) là "vải hơi mềm". Khi khách chê cảm giác tay, khâu cần xem lại thường là làm mềm hoặc định hình.

So màu và lệch màu

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
对色	duìsè	so màu
色样	sèyàng	mẫu màu
打样	dǎyàng	làm mẫu
小样	xiǎoyàng	mẫu nhuộm thử (lab dip)
大货	dàhuò	hàng sản xuất đại trà (bulk)
色卡	sèkǎ	bảng màu, thẻ màu
潘通色卡	pāntōng sèkǎ	bảng màu Pantone
光源	guāngyuán	nguồn sáng
对色灯箱	duìsè dēngxiāng	tủ so màu
色光	sèguāng	ánh màu
色差	sèchā	lệch màu, sai màu
缸差	gāngchā	lệch màu giữa các lô nhuộm
头尾色差	tóuwěi sèchā	lệch màu đầu và cuối cây vải
边中色差	biānzhōng sèchā	lệch màu giữa biên và giữa khổ
跳灯	tiàodēng	đổi màu khi đổi nguồn sáng
偏红 / 偏黄 / 偏蓝	piān hóng / piān huáng / piān lán	ngả đỏ / ngả vàng / ngả xanh
偏深 / 偏浅	piān shēn / piān qiǎn	đậm hơn mẫu / nhạt hơn mẫu
偏暗 / 鲜艳	piān àn / xiānyàn	hơi tối / tươi

Chữ 偏 (piān, lệch về) là chữ quan trọng nhất khi nhận xét màu. Cấu trúc 偏 + tên màu nói màu đang ngả về đâu so với mẫu, 偏 + 深 hoặc 浅 nói độ đậm nhạt. Tên màu cơ bản như 红, 黄, 蓝 có trong bài màu sắc tiếng Trung.

Cặp 小样 và 大货 đi cùng nhau trong mọi đơn nhuộm. Khách duyệt 小样 trước, rồi yêu cầu 大货 phải khớp với mẫu đã duyệt. 跳灯 (tiàodēng) là cách nói trong xưởng: dưới đèn tủ so màu thì khớp, ra ánh sáng khác thì lệch. Văn bản kỹ thuật gọi hiện tượng này là 同色异谱 (tóngsè yìpǔ).

Độ bền màu

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
色牢度	sèláodù	độ bền màu
耐水洗色牢度	nài shuǐxǐ sèláodù	độ bền màu khi giặt
耐摩擦色牢度	nài mócā sèláodù	độ bền màu khi ma sát
干摩 / 湿摩	gānmó / shīmó	ma sát khô / ma sát ướt
耐日晒色牢度	nài rìshài sèláodù	độ bền màu với ánh sáng
耐汗渍色牢度	nài hànzì sèláodù	độ bền màu với mồ hôi
变色	biànsè	đổi màu (của chính mẫu vải)
沾色	zhānsè	dây màu (sang vải khác)
级	jí	cấp (đơn vị chấm độ bền màu)
检测报告	jiǎncè bàogào	báo cáo kiểm nghiệm

Chữ 耐 (nài) nghĩa là "chịu được", nên cứ thấy 耐 + một tác nhân là biết đang nói về độ bền: 耐洗 (chịu giặt), 耐磨 (chịu mài mòn), 耐高温 (chịu nhiệt cao). Với độ bền màu khi giặt và khi ma sát, kết quả thường chấm bằng thang xám từ cấp 1 đến cấp 5, cấp 5 là tốt nhất. Câu 四级以上 (sì jí yǐshàng) nghĩa là "từ cấp 4 trở lên".

Kiểm vải và lỗi hay gặp

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
验布	yànbù	kiểm vải
验布机	yànbùjī	máy kiểm vải
疵点	cīdiǎn	lỗi vải, điểm lỗi
四分制	sìfēnzhì	hệ chấm điểm lỗi 4 điểm
色花	sèhuā	loang màu
色点	sèdiǎn	đốm màu
褪色	tuìsè	phai màu
掉色	diàosè	ra màu, bay màu
破洞	pòdòng	lỗ thủng
断经 / 断纬	duànjīng / duànwěi	đứt sợi dọc / đứt sợi ngang
油污	yóuwū	vết dầu
折痕	zhéhén	vết gấp, nếp hằn
纬斜	wěixié	xiên canh (sợi ngang bị lệch)
缩水	suōshuǐ	co rút
缩水率	suōshuǐlǜ	tỷ lệ co rút
起球	qǐqiú	vón cục, xù lông
勾丝	gōusī	móc sợi, kéo sợi
回修	huíxiū	xử lý lại, sửa lại

褪色 và 掉色 đều liên quan tới mất màu nhưng dùng ở hai lúc khác nhau. 褪色 (tuìsè) là màu nhạt dần theo thời gian, sau nắng hoặc sau nhiều lần giặt. 掉色 (diàosè) là màu ra theo nước ngay khi giặt, khách lẻ hay dùng từ này khi phàn nàn. Còn 沾色 là màu từ vải này dây sang vải khác.

Từ dùng khi mua bán vải

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
面料商	miànliàoshāng	nhà cung cấp vải
布行	bùháng	cửa hàng vải, đầu mối vải
现货	xiànhuò	hàng có sẵn
订织	dìngzhī	dệt theo đơn
订染	dìngrǎn	nhuộm theo đơn
起订量	qǐdìngliàng	số lượng đặt tối thiểu (MOQ)
交期	jiāoqī	thời gian giao hàng
米 / 码 / 公斤	mǐ / mǎ / gōngjīn	mét / yard / kilôgam
匹 / 卷	pǐ / juǎn	cây vải / cuộn vải
码单	mǎdān	phiếu chi tiết số mét từng cây vải
克重	kèzhòng	định lượng (gam trên mét vuông)
门幅	ménfú	khổ vải
有效门幅	yǒuxiào ménfú	khổ hữu dụng (không tính biên)
布边	bùbiān	biên vải

Vải dệt thoi thường bán theo 米 hoặc 码, vải dệt kim hay bán theo 公斤. Khi hỏi giá, nói rõ đơn vị để tránh hiểu nhầm, ví dụ 一米多少钱 (yì mǐ duōshao qián, một mét bao nhiêu tiền) hay 一公斤多少钱 (yì gōngjīn duōshao qián).

Câu mẫu trong xưởng dệt nhuộm

Câu	Pinyin	Nghĩa
坯布明天到厂,后天开始前处理。	Pībù míngtiān dào chǎng, hòutiān kāishǐ qiánchǔlǐ.	Vải mộc mai về xưởng, ngày kia bắt đầu tiền xử lý.
这个面料是多少支的?	Zhège miànliào shì duōshao zhī de?	Vải này sợi chi số bao nhiêu?
小样什么时候可以寄出?	Xiǎoyàng shénme shíhou kěyǐ jìchū?	Khi nào gửi được mẫu nhuộm thử?
请在D65光源下对色。	Qǐng zài D65 guāngyuán xià duìsè.	Vui lòng so màu dưới nguồn sáng D65.
颜色有点偏红,再调黄一点。	Yánsè yǒudiǎn piān hóng, zài tiáo huáng yìdiǎn.	Màu hơi ngả đỏ, chỉnh vàng thêm một chút.
大货颜色要跟确认的小样一致。	Dàhuò yánsè yào gēn quèrèn de xiǎoyàng yízhì.	Màu hàng đại trà phải khớp mẫu đã duyệt.
不同缸号的布不要混在一起。	Bùtóng gānghào de bù búyào hùn zài yìqǐ.	Vải khác số lô nhuộm thì đừng để lẫn với nhau.
这批布的色差太大,要回修。	Zhè pī bù de sèchā tài dà, yào huíxiū.	Lô vải này lệch màu quá nhiều, phải xử lý lại.
耐水洗色牢度要达到四级以上。	Nài shuǐxǐ sèláodù yào dádào sì jí yǐshàng.	Độ bền màu khi giặt phải đạt từ cấp 4 trở lên.
缩水率要控制在百分之三以内。	Suōshuǐlǜ yào kòngzhì zài bǎi fēn zhī sān yǐnèi.	Tỷ lệ co phải giữ trong mức 3%.
有现货吗?交期多久?	Yǒu xiànhuò ma? Jiāoqī duō jiǔ?	Có hàng sẵn không? Bao lâu thì giao?
最低起订量是多少米?	Zuìdī qǐdìngliàng shì duōshao mǐ?	Đặt tối thiểu bao nhiêu mét?

Lỗi hay gặp khi học từ vựng dệt nhuộm

• Lẫn 染色 (nhuộm) với 印花 (in). Nhuộm là cả tấm vải ngấm màu, in là tạo hoa văn trên mặt vải. Báo giá cho hai việc này khác nhau hẳn.
• Gọi mọi loại lệch màu là 色差. Khi báo lỗi, nói rõ kiểu lệch sẽ giúp kỹ thuật tìm nguyên nhân nhanh hơn: 缸差 là lệch giữa các lô, 头尾色差 là lệch trong cùng một cây vải.
• Dùng 支 cho sợi polyester filament. Sợi filament thường tính bằng 旦, còn 支 hợp với sợi kéo từ xơ ngắn như bông.
• Hiểu 克重 là trọng lượng cả cây vải. Đây là định lượng tính trên mỗi mét vuông, nên vải 180 gam là 180克 (yìbǎi bāshí kè).
• Gõ pinyin gang rồi chọn nhầm 钢 (gāng, thép) thay cho 缸 (gāng, mẻ nhuộm). Hai chữ cùng âm, khác bộ, gõ xong nên nhìn lại.

Câu hỏi thường gặp

Dệt nhuộm tiếng Trung là gì?

Dệt nhuộm là 纺织印染 (fǎngzhī yìnrǎn). Nếu chỉ nói phần nhuộm và hoàn tất trong nhà máy, người trong nghề dùng 染整 (rǎnzhěng). Nhà máy nhuộm là 染厂 (rǎnchǎng).

Tiếng Trung ngành dệt sợi khác ngành may mặc thế nào?

Ngành dệt sợi (纺织, fǎngzhī) lo từ xơ, sợi tới tấm vải, nên từ vựng xoay quanh chi số, máy dệt, mật độ, thuốc nhuộm. Ngành may mặc (服装, fúzhuāng) bắt đầu từ vải đã có, từ vựng xoay quanh rập, cắt, may, phụ liệu. Nhiều từ như 面料, 克重, 门幅 dùng chung cho cả hai.

Từ vựng vải sợi tiếng Trung nên học theo thứ tự nào?

Học theo đúng khâu bạn đang làm. Nhân viên mua hàng nên thuộc phần thông số vải và từ mua bán trước. Người ở phòng thí nghiệm màu nên học phần so màu và độ bền màu trước. Mỗi ngày chừng 15 đến 20 từ, ôn bằng cách đọc lại báo cáo và tin nhắn thật trong công việc là đủ để nhớ lâu.

Nên dùng D65 hay nguồn sáng nào để so màu?

Việc chọn nguồn sáng do khách hoặc tiêu chuẩn của đơn hàng quy định. Bạn chỉ cần nghe hiểu và hỏi lại cho chắc: 用什么光源对色? (yòng shénme guāngyuán duìsè, so màu dưới nguồn sáng nào?).