Phân biệt 说, 讲, 谈, 告诉 trong tiếng Trung

Bốn từ 说 (shuō), 讲 (jiǎng), 谈 (tán), 告诉 (gàosu) đều dịch được là "nói", nhưng mỗi từ đi với loại tân ngữ khác nhau. 告诉 là "cho biết, bảo cho": theo sau là người nghe rồi đến nội dung, 我告诉你一件事。 (Wǒ gàosu nǐ yí jiàn shì, "Tôi nói với bạn một chuyện"). 说 đi với nội dung hoặc ngôn ngữ, người nghe phải đưa lên trước bằng 跟 hay 对: 我跟你说。 (Wǒ gēn nǐ shuō). Còn 我说你 trong tiếng Trung nghĩa là "tôi mắng bạn", không phải "tôi nói với bạn". 讲 là kể, giảng, giải thích. 谈 là bàn, trò chuyện nghiêm túc về một chủ đề.

Bảng phân biệt nhanh

Từ	Nghĩa chính	Tân ngữ đi sau	Ví dụ
说	nói (ra lời, nói một thứ tiếng)	nội dung, ngôn ngữ	说汉语 / 说实话
告诉	cho biết, bảo	người nghe (+ nội dung)	告诉我 / 告诉他一个好消息
讲	kể, giảng, giải thích	chuyện, bài, lý lẽ	讲故事 / 讲课
谈	bàn, trò chuyện về	chủ đề, việc	谈工作 / 谈恋爱

Câu hỏi để chọn từ: sau động từ bạn định đặt ai hay cái gì? Đặt người ngay sau thì gần như chỉ có 告诉. Đặt câu chuyện, bài học thì nghĩ tới 讲. Đặt một đề tài để bàn thì nghĩ tới 谈. Còn lại, nói chung chung, dùng 说.

说 (shuō): nói ra lời

说 là từ rộng nhất, nhấn vào hành động phát ra lời và nội dung lời nói. Người nghe không đứng ngay sau 说 mà đi với giới từ: 跟…说 (gēn… shuō, nói với ai, khẩu ngữ) hoặc 对…说 (duì… shuō, nói với ai, hơi trang trọng hơn).

Cụm từ	Phiên âm	Nghĩa
说话	shuō huà	nói chuyện, lên tiếng
说汉语	shuō Hànyǔ	nói tiếng Trung
说实话	shuō shíhuà	nói thật
说谎	shuō huǎng	nói dối
听说	tīngshuō	nghe nói
说不定	shuōbudìng	không chừng, biết đâu
说一下	shuō yíxià	nói qua một chút

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
他对我说：“明天见。”	Tā duì wǒ shuō: “Míngtiān jiàn.”	Anh ấy nói với tôi: “Mai gặp nhé.”
我想跟你说一件事。	Wǒ xiǎng gēn nǐ shuō yí jiàn shì.	Tôi muốn nói với bạn một chuyện.
你说得对。	Nǐ shuō de duì.	Bạn nói đúng.
老师说明天不上课。	Lǎoshī shuō míngtiān bú shàngkè.	Thầy nói mai được nghỉ học.

Khi 说 có tân ngữ là người, nghĩa thường là phê bình, mắng: 妈妈说了他一顿。 (Māma shuō le tā yí dùn, "Mẹ mắng nó một trận"), 别说他了。 (Bié shuō tā le, "Đừng trách nó nữa"). Vì vậy người Việt nói 我说你 với ý "tôi nói bạn nghe" dễ làm người Trung giật mình.

告诉 (gàosu): cho ai biết điều gì

告诉 là động từ hai tân ngữ: 告诉 + người + nội dung. Có thể bỏ nội dung, nhưng không bỏ người. Chú ý chữ 诉 đọc thanh nhẹ: gàosu.

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
请告诉我你的电话号码。	Qǐng gàosu wǒ nǐ de diànhuà hàomǎ.	Cho tôi biết số điện thoại của bạn nhé.
他告诉我他下个月结婚。	Tā gàosu wǒ tā xià ge yuè jiéhūn.	Anh ấy bảo tôi tháng sau anh ấy cưới.
这件事你别告诉别人。	Zhè jiàn shì nǐ bié gàosu biérén.	Chuyện này bạn đừng nói với người khác.
我已经告诉他了。	Wǒ yǐjīng gàosu tā le.	Tôi đã báo cho anh ấy rồi.

告诉 không đi với tên ngôn ngữ (không nói 告诉汉语) và không đi với 跟: câu 他跟我告诉 là sai, sửa thành 他告诉我 hoặc 他跟我说. Trong khẩu ngữ, người Trung có khi nói 他告诉我说…, chữ 说 ở đây chỉ dẫn lời, chấp nhận được nhưng không bắt buộc.

讲 (jiǎng): kể, giảng, giải thích

讲 dùng khi lời nói có nội dung dài, có đầu có cuối hoặc để giải thích. Ở miền Nam Trung Quốc và nhiều vùng nói tiếng Trung khác, người ta còn dùng 讲 thay cho 说 trong lời nói hằng ngày (讲中文), nên bạn sẽ nghe cả hai.

Cụm từ	Phiên âm	Nghĩa
讲故事	jiǎng gùshi	kể chuyện
讲笑话	jiǎng xiàohua	kể chuyện cười
讲课	jiǎng kè	giảng bài, đứng lớp
讲道理	jiǎng dàolǐ	nói lý lẽ, biết điều
讲清楚	jiǎng qīngchu	giải thích rõ
讲话	jiǎnghuà	phát biểu, bài phát biểu
讲卫生	jiǎng wèishēng	giữ vệ sinh, chú ý vệ sinh

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
奶奶每天晚上给孩子讲故事。	Nǎinai měitiān wǎnshang gěi háizi jiǎng gùshi.	Tối nào bà cũng kể chuyện cho bọn trẻ.
王老师讲课讲得很清楚。	Wáng lǎoshī jiǎng kè jiǎng de hěn qīngchu.	Cô Vương giảng bài rất dễ hiểu.
你怎么不讲道理？	Nǐ zěnme bù jiǎng dàolǐ?	Sao bạn vô lý thế?
这个问题你再讲一遍吧。	Zhège wèntí nǐ zài jiǎng yí biàn ba.	Vấn đề này bạn giải thích lại một lần nữa đi.

Người nghe của 讲 đi với 给: 给我讲讲 (gěi wǒ jiǎngjiang, "kể cho tôi nghe với"). Không nói 讲我.

谈 (tán): bàn, trò chuyện về một chủ đề

谈 là hai bên cùng nói qua lại về một việc cụ thể, thường nghiêm túc. Tân ngữ là chủ đề. Người cùng bàn đi với 跟 hoặc 和.

Cụm từ	Phiên âm	Nghĩa
谈话	tánhuà	cuộc nói chuyện, nói chuyện (nghiêm túc)
谈工作	tán gōngzuò	bàn công việc
谈生意	tán shēngyi	bàn chuyện làm ăn
谈恋爱	tán liàn'ài	yêu đương, hẹn hò
谈判	tánpàn	đàm phán
谈谈	tántan	nói chuyện một chút

Câu tiếng Trung	Phiên âm	Nghĩa
我想跟你谈谈。	Wǒ xiǎng gēn nǐ tántan.	Tôi muốn nói chuyện với bạn một chút.
经理找我谈工作的事。	Jīnglǐ zhǎo wǒ tán gōngzuò de shì.	Giám đốc gọi tôi lên bàn chuyện công việc.
他们谈了三年恋爱。	Tāmen tán le sān nián liàn'ài.	Họ yêu nhau ba năm.

我想跟你谈谈 nghe nghiêm trọng hơn 我想跟你说一件事. Câu đầu thường mở ra một cuộc nói chuyện về vấn đề giữa hai người. Ngoài ra, chuyện phiếm thoải mái không dùng 谈 mà dùng 聊天 (liáotiān, tán gẫu).

So sánh trong cùng một tình huống

Ý muốn nói	Câu tự nhiên	Phiên âm
Nói cho tôi biết đi	告诉我吧。	Gàosu wǒ ba.
Bạn nói gì vậy?	你说什么？	Nǐ shuō shénme?
Kể tôi nghe chuyện hôm qua	给我讲讲昨天的事。	Gěi wǒ jiǎngjiang zuótiān de shì.
Mình nói chuyện về chuyện hôm qua đi	我们谈谈昨天的事吧。	Wǒmen tántan zuótiān de shì ba.
Tôi nói với anh ấy rồi	我跟他说了。 / 我告诉他了。	Wǒ gēn tā shuō le. / Wǒ gàosu tā le.

Dòng cuối cho thấy 说 và 告诉 thường thay được cho nhau, chỉ khác vị trí người nghe. Khác biệt nhỏ: 告诉 nhấn việc truyền một thông tin để người kia biết, còn 跟…说 chỉ đơn giản là đã nói ra.

Lỗi người Việt hay mắc

Câu sai	Câu đúng	Lý do
我说你一个秘密。	我告诉你一个秘密。	Người nghe đứng ngay sau động từ, phải là 告诉.
他跟我告诉了。	他告诉我了。 / 他跟我说了。	告诉 không đi với 跟.
你会告诉汉语吗？	你会说汉语吗？	Nói một thứ tiếng dùng 说 (hoặc 讲).
老师说故事。	老师讲故事。	Kể chuyện chuẩn là 讲故事.
我们说恋爱了。	我们谈恋爱了。	"Yêu nhau" là cụm cố định 谈恋爱.
请讲我这个词的意思。	请给我讲讲这个词的意思。	Người nghe của 讲 đi với 给.

Bài tập: điền 说, 讲, 谈 hoặc 告诉

1. 你别______妈妈，她会担心的。
2. 他______汉语______得很流利。
3. 爸爸每天晚上给我______故事。
4. 我们找个时间______一下合作的事。
5. 你能______我怎么去火车站吗？
6. 她对我______：“谢谢你。”
7. 这个语法老师已经______了三遍。
8. 他们______了两年恋爱就结婚了。

Đáp án

1. 告诉: 你别告诉妈妈，她会担心的。 (Đừng nói cho mẹ biết, mẹ sẽ lo.)
2. 说, 说: 他说汉语说得很流利。 (Anh ấy nói tiếng Trung rất lưu loát.)
3. 讲: 爸爸每天晚上给我讲故事。
4. 谈: 我们找个时间谈一下合作的事。 (Mình hẹn lúc nào đó bàn chuyện hợp tác.)
5. 告诉: 你能告诉我怎么去火车站吗？
6. 说: 她对我说：“谢谢你。”
7. 讲: 这个语法老师已经讲了三遍。 (Ngữ pháp này thầy đã giảng ba lần rồi.)
8. 谈: 他们谈了两年恋爱就结婚了。

Nếu bạn còn lẫn các nhóm động từ gần nghĩa khác, hai bài phân biệt các từ "biết" 知道, 认识, 会 và phân biệt 帮, 帮助, 帮忙 theo cùng cách nhìn: xem tân ngữ đứng sau là gì.

Câu hỏi thường gặp

我跟你说 và 我告诉你 khác nhau không?

Nghĩa gần như nhau. 我跟你说 hay dùng mở đầu câu chuyện, giống "Nghe này". 我告诉你 nhấn vào việc báo một thông tin, đôi khi mang giọng cảnh cáo: 我告诉你，下次别迟到！ (Tôi nói cho mà biết, lần sau đừng đến muộn!).

讲 có thay được 说 không?

Trong nhiều câu thì được, nhất là ở miền Nam Trung Quốc, Đài Loan, Singapore: 讲中文, 讲电话. Nhưng các cụm cố định như 听说, 说不定 thì không thay.

谈 và 聊 khác nhau thế nào?

谈 là bàn việc có chủ đề, thường nghiêm túc. 聊 (liáo) là tán gẫu thoải mái: 我们聊聊天吧 (Mình tám chuyện chút đi).

告诉 có dùng một mình, không có tân ngữ được không?

Không tự nhiên. Luôn có người nghe sau 告诉: 告诉我, 告诉他, 告诉大家.