Tiếng Trung chuyên ngành hóa chất: tên hóa chất, ký hiệu an toàn, MSDS

Ngành hoá chất trong tiếng Trung là 化工 (huàgōng), viết tắt của 化学工业 (công nghiệp hoá học). Hoá chất là 化学品 (huàxuépǐn), hàng hoá chất nguy hiểm là 危险化学品 (wēixiǎn huàxuépǐn), còn tài liệu MSDS (nay gọi là SDS) là 安全技术说明书 (ānquán jìshù shuōmíngshū). Câu đầu tiên khách hay cần nghe từ bạn là: 请提供这款产品的MSDS。 (Qǐng tígōng zhè kuǎn chǎnpǐn de MSDS., "Vui lòng cung cấp MSDS của sản phẩm này"). Bài này xếp từ vựng theo việc thật của nhân viên kinh doanh và kho: từ chung của ngành, tên 25 hoá chất thông dụng, tên nguyên tố, ký hiệu an toàn, 16 mục của SDS, từ vựng kho, rồi tới câu báo giá.

Từ vựng chung ngành hoá chất

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
化学	huàxué	hoá học
化工	huàgōng	công nghiệp hoá chất
化学品	huàxuépǐn	hoá chất
原料	yuánliào	nguyên liệu
溶剂	róngjì	dung môi
试剂	shìjì	thuốc thử, hoá chất thí nghiệm
添加剂	tiānjiājì	phụ gia
浓度	nóngdù	nồng độ
纯度	chúndù	độ tinh khiết
含量	hánliàng	hàm lượng
分子式	fēnzǐshì	công thức phân tử
CAS号	CAS hào	số CAS (mã định danh hoá chất)
规格	guīgé	quy cách, thông số
工业级	gōngyèjí	cấp công nghiệp
食品级	shípǐnjí	cấp thực phẩm
分析纯	fēnxīchún	tinh khiết phân tích (AR)
批号	pīhào	số lô
保质期	bǎozhìqī	hạn sử dụng

Khi khách hỏi một mã hàng, ba thông tin đi kèm gần như luôn là CAS号, 纯度 hoặc 含量, và 规格. Phân biệt 浓度 (nồng độ của dung dịch, ví dụ axit 98%) với 纯度 (độ tinh khiết của chất rắn hoặc chất lỏng nguyên chất) để báo đúng thông số.

Tên 25 hoá chất thông dụng

Axit và bazơ

Chữ Hán	Pinyin	Công thức	Tên tiếng Việt
硫酸	liúsuān	H₂SO₄	axit sunfuric
盐酸	yánsuān	HCl	axit clohiđric
硝酸	xiāosuān	HNO₃	axit nitric
磷酸	línsuān	H₃PO₄	axit photphoric
醋酸 / 乙酸	cùsuān / yǐsuān	CH₃COOH	axit axetic
氢氧化钠	qīngyǎnghuànà	NaOH	natri hiđroxit (xút)
烧碱	shāojiǎn	NaOH	xút ăn da (tên thương mại)
氢氧化钾	qīngyǎnghuàjiǎ	KOH	kali hiđroxit
氨水	ānshuǐ	NH₃·H₂O	dung dịch amoniac

Muối và chất tẩy

Chữ Hán	Pinyin	Công thức	Tên tiếng Việt
碳酸钠 / 纯碱	tànsuānnà / chúnjiǎn	Na₂CO₃	natri cacbonat (soda)
碳酸氢钠 / 小苏打	tànsuānqīngnà / xiǎosūdá	NaHCO₃	natri bicacbonat (baking soda)
氯化钠	lǜhuànà	NaCl	natri clorua (muối ăn)
次氯酸钠	cìlǜsuānnà	NaClO	natri hipoclorit (nước Javel)
过氧化氢 / 双氧水	guòyǎnghuàqīng / shuāngyǎngshuǐ	H₂O₂	hiđro peoxit (oxy già)
硫酸铜	liúsuāntóng	CuSO₄	đồng sunfat

Dung môi hữu cơ

Chữ Hán	Pinyin	Công thức	Tên tiếng Việt
甲醇	jiǎchún	CH₃OH	metanol
乙醇 / 酒精	yǐchún / jiǔjīng	C₂H₅OH	etanol, cồn
异丙醇	yìbǐngchún	C₃H₈O	isopropanol (IPA)
丙酮	bǐngtóng	C₃H₆O	axeton
甲苯	jiǎběn	C₇H₈	toluen
二甲苯	èrjiǎběn	C₈H₁₀	xylen
乙酸乙酯	yǐsuān yǐzhǐ	C₄H₈O₂	etyl axetat
甲醛	jiǎquán	HCHO	fomanđehit

Nhựa nguyên sinh hay gặp

Chữ Hán	Pinyin	Viết tắt	Tên tiếng Việt
聚乙烯	jùyǐxī	PE	polyetylen
聚丙烯	jùbǐngxī	PP	polypropylen
聚氯乙烯	jùlǜyǐxī	PVC	polyvinyl clorua

Nhìn chữ là đoán được loại chất: 酸 (suān, toan) là axit, 碱 (jiǎn) là bazơ, 醇 (chún) là rượu (ancol), 酮 (tóng) là xeton. Tương tự, 酯 (zhǐ) là este, 苯 (běn) là vòng benzen, 聚 (jù, tụ) là polyme. Chữ 化 giữa hai nguyên tố tương đương đuôi "-ua" hay "-it": 氯化钠 là natri clorua, 氧化铁 là sắt oxit.

Tên nguyên tố hoá học trong tiếng Trung

Mỗi nguyên tố là một chữ Hán riêng, phần lớn được đặt ra theo bộ thủ. Học bộ trước, chữ sau sẽ nhớ nhanh hơn nhiều:

• Bộ 气 (khí): nguyên tố ở thể khí, như 氢, 氧, 氮, 氯.
• Bộ 钅 (kim): kim loại, như 钠, 铁, 铜, 铝.
• Bộ 石 (thạch): phi kim ở thể rắn, như 碳, 硫, 磷, 硅.
• Bộ 氵 hoặc 水 (thuỷ): nguyên tố thể lỏng, như 溴 (xiù, brom) và 汞 (gǒng, thuỷ ngân).

20 nguyên tố đầu bảng tuần hoàn

Số	Chữ Hán	Pinyin	Ký hiệu	Tên tiếng Việt
1	氢	qīng	H	hiđro
2	氦	hài	He	heli
3	锂	lǐ	Li	liti
4	铍	pí	Be	beri
5	硼	péng	B	bo
6	碳	tàn	C	cacbon
7	氮	dàn	N	nitơ
8	氧	yǎng	O	oxi
9	氟	fú	F	flo
10	氖	nǎi	Ne	neon
11	钠	nà	Na	natri
12	镁	měi	Mg	magie
13	铝	lǚ	Al	nhôm
14	硅	guī	Si	silic
15	磷	lín	P	photpho
16	硫	liú	S	lưu huỳnh
17	氯	lǜ	Cl	clo
18	氩	yà	Ar	agon
19	钾	jiǎ	K	kali
20	钙	gài	Ca	canxi

Kim loại hay gặp trong thương mại

Chữ Hán	Pinyin	Ký hiệu	Tên tiếng Việt
铁	tiě	Fe	sắt
铜	tóng	Cu	đồng
锌	xīn	Zn	kẽm
镍	niè	Ni	niken
铬	gè	Cr	crom
锰	měng	Mn	mangan
钛	tài	Ti	titan
锡	xī	Sn	thiếc
铅	qiān	Pb	chì
银	yín	Ag	bạc
金	jīn	Au	vàng
汞	gǒng	Hg	thuỷ ngân

Hai tiền tố hay gặp khi gọi tên hợp chất: 过 (guò) tương đương "pe-" (过氧化氢: hiđro peoxit), 次 (cì) tương đương "hipo-" (次氯酸钠: natri hipoclorit). Chữ 亚 (yà) chỉ axit hoặc muối có ít oxi hơn, như 亚硫酸钠 (yàliúsuānnà, natri sunfit).

Ký hiệu an toàn và nhãn cảnh báo

Nhãn hoá chất theo hệ thống GHS có 9 hình cảnh báo. Trên nhãn tiếng Trung, mỗi hình đi kèm một cụm từ chỉ loại nguy hiểm, cùng một từ báo hiệu: 危险 (wēixiǎn, "Nguy hiểm") cho mức nặng và 警告 (jǐnggào, "Cảnh báo") cho mức nhẹ hơn.

Hình trên nhãn	Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
Quả bom nổ	爆炸物	bàozhàwù	chất nổ
Ngọn lửa	易燃	yìrán	dễ cháy
Ngọn lửa trên vòng tròn	氧化性	yǎnghuàxìng	chất oxi hoá
Bình khí	加压气体	jiāyā qìtǐ	khí nén, khí chịu áp
Ống nghiệm nhỏ lên tay và bề mặt	腐蚀性	fǔshíxìng	ăn mòn
Đầu lâu xương chéo	急性毒性	jíxìng dúxìng	độc cấp tính
Dấu chấm than	刺激性	cìjīxìng	gây kích ứng, có hại
Người bị tổn thương ngực	健康危害	jiànkāng wēihài	nguy hại sức khoẻ
Cá chết và cây khô	环境危害	huánjìng wēihài	nguy hại môi trường

Câu cảnh báo hay in trên thùng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
危险品	wēixiǎnpǐn	hàng nguy hiểm
密封保存	mìfēng bǎocún	bảo quản kín
防潮	fángcháo	chống ẩm
避光	bìguāng	tránh ánh sáng
远离火源	yuǎnlí huǒyuán	tránh xa nguồn lửa
禁止吸烟	jìnzhǐ xīyān	cấm hút thuốc
保持通风	bǎochí tōngfēng	giữ thông thoáng
戴防护手套	dài fánghù shǒutào	đeo găng tay bảo hộ
戴护目镜	dài hùmùjìng	đeo kính bảo hộ
泄漏	xièlòu	rò rỉ

MSDS (SDS) tiếng Trung: 16 mục cần đọc được

Phiếu an toàn hoá chất theo GHS gồm 16 mục theo thứ tự cố định. Bản tiếng Trung thường đặt tiêu đề như bảng dưới. Khi khách hỏi một thông số cụ thể (nhiệt độ chớp cháy, cách chữa cháy, cách vận chuyển), bạn chỉ cần mở đúng mục.

Mục	Tiêu đề tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
1	化学品及企业标识	huàxuépǐn jí qǐyè biāoshí	thông tin hoá chất và doanh nghiệp
2	危险性概述	wēixiǎnxìng gàishù	tổng quan nguy hiểm
3	成分/组成信息	chéngfèn/zǔchéng xìnxī	thành phần
4	急救措施	jíjiù cuòshī	biện pháp sơ cứu
5	消防措施	xiāofáng cuòshī	biện pháp chữa cháy
6	泄漏应急处理	xièlòu yìngjí chǔlǐ	xử lý sự cố rò rỉ
7	操作处置与储存	cāozuò chǔzhì yǔ chǔcún	thao tác và bảo quản
8	接触控制和个体防护	jiēchù kòngzhì hé gètǐ fánghù	kiểm soát tiếp xúc và bảo hộ cá nhân
9	理化特性	lǐhuà tèxìng	tính chất lý hoá
10	稳定性和反应性	wěndìngxìng hé fǎnyìngxìng	tính ổn định và khả năng phản ứng
11	毒理学信息	dúlǐxué xìnxī	thông tin độc tính
12	生态学信息	shēngtàixué xìnxī	thông tin sinh thái
13	废弃处置	fèiqì chǔzhì	xử lý chất thải
14	运输信息	yùnshū xìnxī	thông tin vận chuyển
15	法规信息	fǎguī xìnxī	thông tin pháp lý
16	其他信息	qítā xìnxī	thông tin khác

Từ hay gặp ở mục tính chất lý hoá

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
外观	wàiguān	ngoại quan, trạng thái bên ngoài
气味	qìwèi	mùi
熔点	róngdiǎn	điểm nóng chảy
沸点	fèidiǎn	điểm sôi
闪点	shǎndiǎn	điểm chớp cháy
密度	mìdù	khối lượng riêng
溶解性	róngjiěxìng	độ hoà tan
无色透明液体	wúsè tòumíng yètǐ	chất lỏng trong suốt không màu
白色粉末	báisè fěnmò	bột màu trắng

Từ vựng kho và đóng gói hoá chất

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
仓库	cāngkù	kho
入库	rùkù	nhập kho
出库	chūkù	xuất kho
库存	kùcún	tồn kho
先进先出	xiān jìn xiān chū	nhập trước xuất trước (FIFO)
桶	tǒng	thùng, phuy
吨桶	dūntǒng	bồn IBC (khoảng 1 tấn)
编织袋	biānzhīdài	bao dệt
托盘	tuōpán	pallet
净重	jìngzhòng	trọng lượng tịnh
毛重	máozhòng	trọng lượng cả bì
分区存放	fēnqū cúnfàng	để riêng theo khu

Câu	Pinyin	Nghĩa
酸和碱要分开存放。	Suān hé jiǎn yào fēnkāi cúnfàng.	Axit và bazơ phải để riêng.
这批货的批号是多少？	Zhè pī huò de pīhào shì duōshao?	Lô hàng này số lô bao nhiêu?
有一桶泄漏了，请马上处理。	Yǒu yì tǒng xièlòu le, qǐng mǎshàng chǔlǐ.	Có một thùng bị rò rỉ, xử lý ngay giúp tôi.

Câu báo giá và trao đổi với khách

Câu	Pinyin	Nghĩa
请问这款产品的CAS号是多少？	Qǐngwèn zhè kuǎn chǎnpǐn de CAS hào shì duōshao?	Cho hỏi số CAS của sản phẩm này là bao nhiêu?
你们需要什么纯度的？	Nǐmen xūyào shénme chúndù de?	Bên anh cần loại độ tinh khiết bao nhiêu?
我们有工业级和食品级两种规格。	Wǒmen yǒu gōngyèjí hé shípǐnjí liǎng zhǒng guīgé.	Chúng tôi có hai loại: cấp công nghiệp và cấp thực phẩm.
每吨报价多少？	Měi dūn bàojià duōshao?	Báo giá mỗi tấn bao nhiêu?
这个价格含税吗？	Zhège jiàgé hánshuì ma?	Giá này đã gồm thuế chưa?
最小起订量是一吨。	Zuìxiǎo qǐdìngliàng shì yì dūn.	Số lượng đặt tối thiểu là một tấn.
包装是二十五公斤一袋。	Bāozhuāng shì èrshíwǔ gōngjīn yí dài.	Quy cách đóng gói 25 kg một bao.
报价有效期七天。	Bàojià yǒuxiàoqī qī tiān.	Báo giá có hiệu lực 7 ngày.
请提供MSDS和COA。	Qǐng tígōng MSDS hé COA.	Vui lòng gửi MSDS và COA (phiếu kiểm nghiệm).
交货期大概多久？	Jiāohuòqī dàgài duō jiǔ?	Thời gian giao hàng khoảng bao lâu?
这个属于危险品，需要专门运输。	Zhège shǔyú wēixiǎnpǐn, xūyào zhuānmén yùnshū.	Hàng này thuộc hàng nguy hiểm, cần vận chuyển chuyên dụng.

Phần thủ tục hải quan, vận đơn và điều kiện giao hàng có trong bài từ vựng tiếng Trung xuất nhập khẩu. Còn khi phải kiểm hàng hoặc báo lỗi lô hàng, bạn tham khảo bài từ vựng tiếng Trung QC.

Lỗi hay gặp khi đọc và viết từ hoá chất

• 溶 và 熔. 溶解 (róngjiě, hoà tan) có bộ thuỷ, 熔点 (róngdiǎn, điểm nóng chảy) có bộ hoả. Hai chữ đọc giống nhau nên rất dễ gõ nhầm.
• 氯 và 绿. Cùng đọc lǜ. 氯 là clo, 绿 là màu xanh lá. Nghe qua điện thoại thì hỏi lại hoặc xin khách gửi chữ.
• 碱 và 减. 碱 (jiǎn) là bazơ, 减 (jiǎn) là giảm. Gõ pinyin dễ chọn nhầm chữ.
• 闪点 và 燃点. 闪点 là điểm chớp cháy, 燃点 (rándiǎn) là điểm bắt cháy. Đây là hai số khác nhau trên SDS.
• Báo nhầm 浓度 thành 纯度. Axit 98% là nồng độ, còn bột 99,5% thường là độ tinh khiết. Viết sai từ có thể làm khách hiểu sai hàng.

Câu hỏi thường gặp

Tiếng Trung chuyên ngành hoá chất nên học từ đâu?

Bắt đầu với 20 nguyên tố đầu bảng tuần hoàn và các chữ chỉ loại chất (酸, 碱, 醇, 酮, 酯). Sau đó học tên hàng bạn đang bán và đọc một bản SDS tiếng Trung của chính sản phẩm đó.

化工 và 化学 khác nhau thế nào?

化学 là môn hoá học. 化工 là ngành công nghiệp hoá chất, như trong 化工厂 (huàgōngchǎng, nhà máy hoá chất) hay 化工原料 (huàgōng yuánliào, nguyên liệu hoá chất).

MSDS tiếng Trung gọi là gì?

Tên đầy đủ là 化学品安全技术说明书 (huàxuépǐn ānquán jìshù shuōmíngshū). Trong giao dịch, người ta vẫn nói thẳng MSDS hoặc SDS.

Nói "hàng nguy hiểm" thế nào cho gọn?

Dùng 危险品 (wēixiǎnpǐn). Với hoá chất, người trong ngành hay rút gọn thành 危化品 (wēihuàpǐn).