Tiếng Trung ngành khuôn mẫu: bộ phận khuôn, gia công và sửa khuôn

Khuôn mẫu trong tiếng Trung là 模具 (mújù), đếm bằng lượng từ 套 (tào): 一套模具 là một bộ khuôn. Ba loại khuôn hay gặp nhất ở xưởng là khuôn ép nhựa 注塑模具 (zhùsù mújù), khuôn dập 冲压模具 (chōngyā mújù) và khuôn đúc áp lực 压铸模具 (yāzhù mújù). Bài này chia từ vựng theo việc thật của kỹ thuật viên: tên bộ phận khuôn, máy gia công, thử khuôn và sửa khuôn, lỗi sản phẩm, đọc bản vẽ, kèm câu mẫu để nói với tổ trưởng và sư phụ người Trung Quốc.

Chữ 模 đọc mú hay mó?

Chữ 模 có hai cách đọc. Khi chỉ cái khuôn cụ thể, đọc mú: 模具 (mújù), 模子 (múzi), 开模 (kāimú). Khi mang nghĩa "mô phỏng, khuôn mẫu trừu tượng", đọc mó: 模型 (móxíng, mô hình), 模仿 (mófǎng, bắt chước), 规模 (guīmó, quy mô). Trong xưởng khuôn gần như mọi từ đều đọc mú. Nghe ai đọc "mójù" thì vẫn hiểu, nhưng nói mújù mới đúng chuẩn.

Các loại khuôn và người làm khuôn

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
注塑模具	zhùsù mújù	khuôn ép nhựa
冲压模具	chōngyā mújù	khuôn dập kim loại tấm
压铸模具	yāzhù mújù	khuôn đúc áp lực (nhôm, kẽm)
吹塑模具	chuīsù mújù	khuôn thổi (chai, can nhựa)
级进模	jíjìnmú	khuôn dập liên hoàn
模具厂	mújùchǎng	xưởng khuôn
模具工	mújùgōng	thợ khuôn
钳工	qiángōng	thợ nguội, thợ lắp ráp khuôn
模具设计	mújù shèjì	thiết kế khuôn
注塑机	zhùsùjī	máy ép nhựa
冲床	chōngchuáng	máy dập

Bộ phận khuôn ép nhựa

Khuôn ép có hai nửa. Xưởng ở miền Nam Trung Quốc và nhiều công ty vốn Hoa ở Việt Nam gọi theo kiểu trước, sau; tài liệu kỹ thuật gọi theo kiểu cố định, di động. Bạn nên nhớ cả hai cặp.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
前模 / 定模	qiánmú / dìngmú	nửa khuôn cố định, phía vòi phun (còn gọi 母模 mǔmú)
后模 / 动模	hòumú / dòngmú	nửa khuôn di động, phía đẩy (còn gọi 公模 gōngmú)
模架	mújià	vỏ khuôn, bộ khung khuôn
型腔	xíngqiāng	lòng khuôn (cavity)
型芯	xíngxīn	lõi khuôn (core)
模仁	múrén	tấm lõi khuôn lắp vào khung (insert chính)
镶件	xiāngjiàn	chi tiết ghép, insert nhỏ
分型面	fēnxíngmiàn	mặt phân khuôn
浇口	jiāokǒu	cổng phun (gate)
流道	liúdào	kênh dẫn nhựa (runner)
浇口套	jiāokǒutào	bạc cuống phun (sprue bushing)
热流道	rèliúdào	hệ thống kênh nóng
定位环	dìngwèihuán	vòng định vị
顶针	dǐngzhēn	chốt đẩy (ejector pin)
顶针板	dǐngzhēnbǎn	tấm đẩy
复位杆	fùwèigǎn	chốt hồi về
导柱	dǎozhù	trụ dẫn hướng
导套	dǎotào	bạc dẫn hướng
滑块	huákuài	con trượt (slider)
斜导柱	xiédǎozhù	chốt xiên kéo con trượt
斜顶	xiédǐng	chốt đẩy xiên (lifter)
冷却水路	lěngquè shuǐlù	đường nước làm mát
排气槽	páiqìcáo	rãnh thoát khí
弹簧	tánhuáng	lò xo

Bộ phận khuôn dập

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
上模	shàngmú	khuôn trên
下模	xiàmú	khuôn dưới
凸模	tūmú	chày (punch)
凹模	āomú	cối (die)
冲头	chōngtóu	đầu chày, chày đột lỗ
卸料板	xièliàobǎn	tấm tháo liệu (stripper)
落料	luòliào	cắt phôi (blanking)
冲孔	chōngkǒng	đột lỗ
折弯	zhéwān	chấn, uốn
拉伸	lāshēn	dập vuốt
毛刺	máocì	bavia

Chú ý 上模 còn là động từ "lắp khuôn lên máy", còn 下模 là "tháo khuôn xuống". Nghe trong câu sẽ phân biệt được: 下午三点上模 (xiàwǔ sān diǎn shàngmú) là "ba giờ chiều lắp khuôn".

Gia công khuôn: máy và công đoạn

Từ chung về máy công cụ như máy tiện, mũi khoan, thước kẹp đã có ở bài từ vựng cơ khí tiếng Trung. Phần dưới chỉ gom những từ đặc thù khi làm khuôn.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
数控	shùkòng	CNC, điều khiển số
加工中心	jiāgōng zhōngxīn	trung tâm gia công
编程	biānchéng	lập trình
粗加工	cūjiāgōng	gia công thô
精加工	jīngjiāgōng	gia công tinh
铣床	xǐchuáng	máy phay
磨床	móchuáng	máy mài
电火花	diànhuǒhuā	gia công tia lửa điện (EDM)
电极	diànjí	điện cực
铜公	tónggōng	điện cực đồng (tiếng lóng xưởng)
线切割	xiànqiēgē	cắt dây
慢走丝	mànzǒusī	cắt dây chậm (chính xác cao)
攻牙	gōngyá	taro ren
抛光	pāoguāng	đánh bóng
省模	shěngmú	đánh bóng khuôn (tiếng lóng xưởng)
热处理	rèchǔlǐ	nhiệt luyện
淬火	cuìhuǒ	tôi thép
硬度	yìngdù	độ cứng
模具钢	mújùgāng	thép làm khuôn
刀具	dāojù	dao cụ

Thử khuôn, sửa khuôn và bảo dưỡng

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
开模	kāimú	mở khuôn; cũng có nghĩa làm khuôn mới cho sản phẩm
合模	hémú	đóng khuôn
锁模力	suǒmúlì	lực kẹp khuôn
试模	shìmú	thử khuôn
打样	dǎyàng	làm mẫu
修模	xiūmú	sửa khuôn
改模	gǎimú	chỉnh sửa thiết kế khuôn
拆模	chāimú	tháo rời khuôn
补焊	bǔhàn	hàn đắp
保养	bǎoyǎng	bảo dưỡng
保压	bǎoyā	giữ áp
卡住	kǎzhù	bị kẹt
堵	dǔ	bị tắc

Lỗi sản phẩm hay gặp

Đây là nhóm từ dùng mỗi ngày khi tổ chất lượng trả hàng về cho tổ khuôn.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
飞边 / 披锋	fēibiān / pīfēng	bavia nhựa, tràn biên (披锋 là cách gọi ở xưởng phía Nam)
缩水	suōshuǐ	co ngót, lõm bề mặt
缺料	quēliào	thiếu nhựa, ép không đầy
气泡	qìpào	bọt khí
熔接线	róngjiēxiàn	đường hàn nhựa
变形	biànxíng	cong vênh, biến dạng
烧焦	shāojiāo	cháy khí, cháy đen
拉伤	lāshāng	vết xước do kéo khi tách khuôn
顶白	dǐngbái	vết trắng do chốt đẩy
粘模	zhānmú	sản phẩm dính khuôn
尺寸超差	chǐcùn chāochā	kích thước vượt dung sai

Đọc bản vẽ khuôn

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
图纸	túzhǐ	bản vẽ
产品图	chǎnpǐntú	bản vẽ sản phẩm
模具图	mújùtú	bản vẽ khuôn
装配图	zhuāngpèitú	bản vẽ lắp
零件图	língjiàntú	bản vẽ chi tiết
尺寸	chǐcùn	kích thước
公差	gōngchā	dung sai
拔模斜度	bámú xiédù	góc thoát khuôn
壁厚	bìhòu	độ dày thành
缩水率	suōshuǐlǜ	tỷ lệ co ngót
倒角	dàojiǎo	vát mép
圆角	yuánjiǎo	bo góc
版本	bǎnběn	phiên bản bản vẽ

Dung sai đọc theo kiểu "cộng trừ": ±0.02 nói là 正负零点零二 (zhèngfù líng diǎn líng èr). Đơn vị mặc định trên bản vẽ là milimét, nói 毫米 (háomǐ); thợ ở xưởng hay gọi 0,01 mm là 一条 (yì tiáo) hoặc 一丝 (yì sī) tuỳ vùng, nghe lạ thì hỏi lại cho chắc.

Câu mẫu ở xưởng khuôn

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
这套模具明天试模。	Zhè tào mújù míngtiān shìmú.	Bộ khuôn này mai thử khuôn.
产品有飞边，模具要修一下。	Chǎnpǐn yǒu fēibiān, mújù yào xiū yíxià.	Sản phẩm bị bavia, khuôn cần sửa.
顶针断了，换一根新的。	Dǐngzhēn duàn le, huàn yì gēn xīn de.	Chốt đẩy gãy rồi, thay cái mới.
滑块卡住了。	Huákuài kǎzhù le.	Con trượt bị kẹt rồi.
冷却水路堵了。	Lěngquè shuǐlù dǔ le.	Đường nước làm mát bị tắc.
产品缩水，保压时间要加长。	Chǎnpǐn suōshuǐ, bǎoyā shíjiān yào jiācháng.	Sản phẩm bị co, cần tăng thời gian giữ áp.
这个尺寸超差了。	Zhège chǐcùn chāochā le.	Kích thước này vượt dung sai rồi.
图纸是最新版本吗？	Túzhǐ shì zuìxīn bǎnběn ma?	Bản vẽ này là bản mới nhất chưa?
这个地方要抛光到镜面。	Zhège dìfang yào pāoguāng dào jìngmiàn.	Chỗ này phải đánh bóng tới mức gương.
模具什么时候能修好？	Mújù shénme shíhou néng xiūhǎo?	Khi nào sửa xong khuôn?
先打样品给客户确认。	Xiān dǎ yàngpǐn gěi kèhù quèrèn.	Làm mẫu trước gửi khách xác nhận.
师傅，这个电极放电多深？	Shīfu, zhège diànjí fàngdiàn duō shēn?	Thầy ơi, điện cực này phóng điện sâu bao nhiêu?

Câu giao tiếp chung ở nhà máy như xin nghỉ, báo ca, an toàn lao động có trong bài tiếng Trung công xưởng.

Mẹo học cho kỹ thuật viên

• Học theo cặp đối: 前模 và 后模, 凸模 và 凹模, 开模 và 合模, 粗加工 và 精加工. Nhớ một từ là đoán được từ còn lại.
• Dán nhãn tiếng Trung lên tủ linh kiện: hộp 顶针, hộp 弹簧, ngăn 导柱. Mỗi lần lấy đồ là một lần đọc.
• Chụp ảnh lỗi sản phẩm, ghi tên lỗi tiếng Trung lên ảnh. Báo lỗi bằng ảnh kèm một từ như 缩水 giúp tránh hiểu lầm hơn nói dài.
• Nhiều từ ở xưởng phía Nam Trung Quốc là tiếng lóng gốc Quảng Đông như 披锋, 省模, 铜公. Gặp từ lạ, hỏi 这个普通话怎么说？ (zhège pǔtōnghuà zěnme shuō, "từ này tiếng phổ thông nói sao?").

Câu hỏi hay gặp

Mold và die trong tiếng Trung khác nhau không?

Tiếng Trung gom cả hai vào 模具. Muốn nói rõ thì thêm loại: khuôn nhựa là 注塑模, khuôn dập là 冲模 (chōngmú).

开模 nghĩa là mở khuôn hay làm khuôn?

Cả hai. Ở máy ép, 开模 là động tác mở khuôn ra sau mỗi lần ép. Trong trao đổi với khách hàng, 开模 là đầu tư làm khuôn mới, ví dụ 开模费 (kāimúfèi) là phí làm khuôn.

前模 là cavity hay core?

Ở khuôn ép thông thường, 前模 là nửa cố định chứa lòng khuôn (cavity), 后模 là nửa di động chứa lõi (core) và hệ thống đẩy. Một số khuôn đặc biệt bố trí khác, nên khi trao đổi hãy chỉ trên bản vẽ cho chắc.