Từ vựng tiếng Trung về phim ảnh và xưng hô trong phim cổ trang

Phim điện ảnh tiếng Trung là 电影 (diànyǐng), phim truyền hình là 电视剧 (diànshìjù), xem phim bộ liền mạch là 追剧 (zhuījù, “cày phim”). Trong phim cổ trang, vua tự xưng 朕 (zhèn, trẫm), phi tần tự xưng 臣妾 (chénqiè, thần thiếp) khi nói với vua và 本宫 (běngōng, bản cung) khi nói với người dưới. Bài này là bảng từ vựng: thể loại phim, người làm phim, đi rạp, xem phim trên mạng, rồi đến xưng hô và câu thoại cổ trang có kèm âm Hán Việt để bạn đối chiếu với bản lồng tiếng.

Phim và đơn vị đếm

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
电影	diànyǐng	phim điện ảnh, phim chiếu rạp
电视剧	diànshìjù	phim truyền hình, phim bộ
剧	jù	phim bộ (nói tắt)
网剧	wǎngjù	phim chiếu mạng
短剧	duǎnjù	phim ngắn, phim mỗi tập vài phút
部	bù	lượng từ cho bộ phim
集	jí	tập
季	jì	mùa (phần)
第一集	dì yī jí	tập 1
大结局	dàjiéjú	tập cuối, kết cục
番外	fānwài	ngoại truyện

Đếm phim dùng 部: 一部电影 (yí bù diànyǐng, một bộ phim). Hỏi phim dài bao nhiêu tập: 这部剧一共有多少集？ (Zhè bù jù yígòng yǒu duōshao jí?). Cách chọn lượng từ cho từng loại danh từ có ở bài lượng từ tiếng Trung.

Thể loại phim

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
爱情片	àiqíngpiàn	phim tình cảm
喜剧片	xǐjùpiàn	phim hài
动作片	dòngzuòpiàn	phim hành động
恐怖片	kǒngbùpiàn	phim kinh dị
科幻片	kēhuànpiàn	phim khoa học viễn tưởng
悬疑片	xuányípiàn	phim trinh thám, hồi hộp
战争片	zhànzhēngpiàn	phim chiến tranh
动画片	dònghuàpiàn	phim hoạt hình
纪录片	jìlùpiàn	phim tài liệu
武侠片	wǔxiápiàn	phim võ hiệp, kiếm hiệp
古装剧	gǔzhuāngjù	phim cổ trang
宫斗剧	gōngdòujù	phim cung đấu
仙侠剧	xiānxiájù	phim tiên hiệp
穿越剧	chuānyuèjù	phim xuyên không
偶像剧	ǒuxiàngjù	phim thần tượng
甜宠剧	tiánchǒngjù	phim ngọt sủng
谍战剧	diézhànjù	phim tình báo

Quy luật dễ nhớ: phim lẻ thường kết thúc bằng 片 (piàn), phim bộ kết thúc bằng 剧 (jù). Nhiều tên thể loại người Việt đang dùng như “cung đấu”, “tiên hiệp”, “xuyên không” chính là âm Hán Việt của các từ này.

Người làm phim và diễn viên

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
导演	dǎoyǎn	đạo diễn
编剧	biānjù	biên kịch
制片人	zhìpiànrén	nhà sản xuất
演员	yǎnyuán	diễn viên
明星	míngxīng	ngôi sao
主角	zhǔjué	vai chính
男主角	nán zhǔjué	nam chính
女主角	nǚ zhǔjué	nữ chính
配角	pèijué	vai phụ
反派	fǎnpài	phản diện
替身	tìshēn	diễn viên đóng thế
配音	pèiyīn	lồng tiếng
影帝	yǐngdì	ảnh đế (nam diễn viên đoạt giải lớn)
影后	yǐnghòu	ảnh hậu
粉丝	fěnsī	người hâm mộ, fan

Trên mạng, khán giả hay nói gọn 男主 (nánzhǔ) và 女主 (nǚzhǔ). Chữ 角 trong 主角 đọc là jué chứ không phải jiǎo như trong 角度 (jiǎodù, góc độ).

Đi xem phim ở rạp

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
电影院	diànyǐngyuàn	rạp chiếu phim
电影票	diànyǐngpiào	vé xem phim
场	chǎng	suất chiếu
座位	zuòwèi	chỗ ngồi
上映	shàngyìng	ra rạp, công chiếu
首映	shǒuyìng	buổi chiếu ra mắt
预告片	yùgàopiàn	trailer
票房	piàofáng	doanh thu phòng vé
爆米花	bàomǐhuā	bỏng ngô

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
周末一起去看电影吧！	Zhōumò yìqǐ qù kàn diànyǐng ba!	Cuối tuần đi xem phim nhé!
晚上七点那场还有票吗？	Wǎnshang qī diǎn nà chǎng hái yǒu piào ma?	Suất bảy giờ tối còn vé không?
我要两张票，坐中间。	Wǒ yào liǎng zhāng piào, zuò zhōngjiān.	Cho tôi hai vé, ngồi giữa.
这部电影什么时候上映？	Zhè bù diànyǐng shénme shíhou shàngyìng?	Phim này bao giờ ra rạp?

Xem phim trên mạng và nói về phim

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
追剧	zhuījù	cày phim, theo dõi phim bộ
更新	gēngxīn	ra tập mới
字幕	zìmù	phụ đề
中文字幕	Zhōngwén zìmù	phụ đề tiếng Trung
弹幕	dànmù	bình luận chạy trên màn hình
会员	huìyuán	thành viên trả phí, VIP
剧情	jùqíng	nội dung, tình tiết phim
剧透	jùtòu	tiết lộ nội dung, spoil
原著	yuánzhù	nguyên tác
改编	gǎibiān	chuyển thể
翻拍	fānpāi	làm lại, remake
主题曲	zhǔtíqǔ	nhạc chủ đề
片尾曲	piànwěiqǔ	nhạc cuối phim
花絮	huāxù	hậu trường, cảnh bên lề
名场面	míngchǎngmiàn	cảnh kinh điển
好看	hǎokàn	hay (phim)
烂片	lànpiàn	phim dở

Câu tiếng Trung	Pinyin	Nghĩa
你最近在追什么剧？	Nǐ zuìjìn zài zhuī shénme jù?	Dạo này bạn đang cày phim gì?
这部剧讲的是什么？	Zhè bù jù jiǎng de shì shénme?	Phim này nói về gì?
别剧透！	Bié jùtòu!	Đừng spoil!
这部剧是根据小说改编的。	Zhè bù jù shì gēnjù xiǎoshuō gǎibiān de.	Phim này chuyển thể từ tiểu thuyết.
今天更新两集。	Jīntiān gēngxīn liǎng jí.	Hôm nay ra hai tập.
女主演得特别好。	Nǚzhǔ yǎn de tèbié hǎo.	Nữ chính diễn rất hay.

Xưng hô trong phim cổ trang, cung đấu

Đây là phần người xem phim Hoa ngữ hỏi nhiều nhất. Cột Hán Việt cho thấy vì sao bản lồng tiếng Việt dùng “trẫm”, “bản cung”, “nô tì”: đó chỉ là đọc nguyên chữ Hán theo âm Hán Việt.

Trong cung đình

Chữ Hán	Pinyin	Hán Việt	Nghĩa, ai dùng
朕	zhèn	trẫm	vua tự xưng
皇上	huángshang	hoàng thượng	gọi vua
陛下	bìxià	bệ hạ	gọi vua (trang trọng)
皇后	huánghòu	hoàng hậu	vợ chính của vua
太后	tàihòu	thái hậu	mẹ của vua
本宫	běngōng	bản cung	hoàng hậu, phi tần có địa vị, công chúa tự xưng với người dưới
臣妾	chénqiè	thần thiếp	phi tần tự xưng khi nói với vua
娘娘	niángniang	nương nương	gọi hoàng hậu, phi tần
贵妃	guìfēi	quý phi	phi tần bậc cao
太子	tàizǐ	thái tử	con vua được lập làm người kế vị
公主	gōngzhǔ	công chúa	con gái vua
阿哥	āge	a ca	hoàng tử, hay gặp trong phim nhà Thanh
格格	gége	cách cách	con gái hoàng tộc nhà Thanh
王爷	wángye	vương gia	gọi người được phong vương
本王	běnwáng	bản vương	vương gia tự xưng
臣	chén	thần	quan tự xưng với vua
奴婢	núbì	nô tì	cung nữ tự xưng
奴才	núcai	nô tài	thái giám, người hầu tự xưng
公公	gōnggong	công công	gọi thái giám
嬷嬷	mómo	ma ma	gọi cung nữ lớn tuổi, vú nuôi

Ngoài cung, trong phim võ hiệp và tiên hiệp

Chữ Hán	Pinyin	Hán Việt	Nghĩa, ai dùng
在下	zàixià	tại hạ	tự xưng khiêm tốn
公子	gōngzǐ	công tử	gọi thanh niên nhà khá giả
姑娘	gūniang	cô nương	gọi cô gái trẻ
小姐	xiǎojiě	tiểu thư	gọi con gái nhà quyền quý
老爷	lǎoye	lão gia	gọi chủ nhà, ông chủ
夫人	fūrén	phu nhân	gọi vợ người có địa vị
大人	dàrén	đại nhân	gọi quan lại
本官	běnguān	bản quan	quan tự xưng
草民	cǎomín	thảo dân	dân thường tự xưng trước quan
师父	shīfu	sư phụ	gọi thầy dạy võ, thầy tu
师兄	shīxiōng	sư huynh	gọi đồng môn nam vào trước
师妹	shīmèi	sư muội	gọi đồng môn nữ vào sau
本座	běnzuò	bản tọa	người đứng đầu môn phái tự xưng

Quy luật chung: chữ 本 (běn, bản) cộng chức vị là cách người có địa vị tự xưng: 本宫, 本王, 本官, 本座. Ngược lại người dưới tự hạ mình bằng 臣, 奴婢, 草民, 在下.

Câu thoại cổ trang hay gặp

Chữ Hán	Pinyin	Hán Việt	Nghĩa, ai dùng
免礼	miǎnlǐ	miễn lễ	không cần hành lễ
平身	píngshēn	bình thân	đứng dậy đi (vua nói với người quỳ)
退下	tuìxià	thoái hạ	lui ra
来人	láirén	lai nhân	người đâu!
遵旨	zūnzhǐ	tuân chỉ	tuân lệnh vua
接旨	jiēzhǐ	tiếp chỉ	quỳ nhận thánh chỉ
放肆	fàngsì	phóng tứ	láo xược!
大胆	dàdǎn	đại đảm	to gan!
饶命	ráomìng	nhiêu mệnh	tha mạng
奴婢该死	núbì gāisǐ	nô tì cai tử	nô tì đáng chết
皇上驾到	huángshang jiàdào	hoàng thượng giá đáo	hoàng thượng giá lâm
告辞	gàocí	cáo từ	xin cáo từ
久仰	jiǔyǎng	cửu ngưỡng	ngưỡng mộ đã lâu

Cụm 万岁万岁万万岁 (wànsuì wànsuì wànwànsuì, vạn tuế vạn tuế vạn vạn tuế) là lời tung hô vua. Những câu này chỉ dùng khi đùa hoặc khi bàn về phim, không dùng trong giao tiếp thật.

Lỗi người Việt hay mắc

• Gọi mọi loại phim là 电影. Phim bộ nhiều tập là 电视剧 hoặc 剧. Nói “tôi đang xem 电影 50 tập” nghe rất lạ.
• Dùng 个 hoặc 本 đếm phim. Lượng từ đúng là 部. 本 dùng cho sách.
• Nhầm 集 với 季. 集 là một tập, 季 là cả một mùa phim gồm nhiều tập.
• Bê xưng hô cổ trang vào đời thật. Gọi bạn Trung Quốc là 姑娘 hay tự xưng 在下 chỉ hợp khi cố ý đùa.

Bảng từ này dùng để tra. Muốn học nghe nói từ phim, bạn cần một quy trình riêng: chọn phim theo trình độ, xem với phụ đề nào, nhại thoại ra sao. Phần đó có trong bài học tiếng Trung qua phim, còn cách nhại thoại theo từng câu có ở bài shadowing tiếng Trung.

Câu hỏi thường gặp

Phim tiếng Trung là gì?

Phim chiếu rạp là 电影 (diànyǐng), phim truyền hình nhiều tập là 电视剧 (diànshìjù). Xem phim là 看电影 hoặc 看剧.

本宫 nghĩa là gì?

本宫 (běngōng, bản cung) là cách hoàng hậu, phi tần có địa vị hoặc công chúa tự xưng với người dưới, nghĩa đen là “cung này”. Khi nói với vua, phi tần đổi sang 臣妾.

朕 và 本王 khác nhau thế nào?

朕 chỉ vua được dùng. 本王 là vương gia, tức người được phong vương, thường là anh em hoặc con của vua, tự xưng.

追剧 là gì?

追剧 (zhuījù) nghĩa đen là “đuổi theo phim”, tức là theo dõi một bộ phim bộ, chờ từng tập mới. Tiếng Việt gần nhất là “cày phim” hoặc “hóng phim”.