Từ vựng tiếng Trung chính trị ngoại giao: chức danh, cơ quan nhà nước

Chính trị tiếng Trung là 政治 (zhèngzhì), ngoại giao là 外交 (wàijiāo). Phần lớn từ trong mảng này là từ Hán Việt nên người Việt đoán nghĩa khá nhanh. Cũng chính ở đây có những cặp dễ dịch sai nhất: 总理 là thủ tướng, 书记 là bí thư còn 秘书 lại là thư ký. Bài này chia từ vựng thành năm nhóm: chức danh, cơ quan và tổ chức, hoạt động ngoại giao, chính trị trong nước, cụm từ hay gặp trong tin thời sự. Cuối bài có một đoạn tin mẫu dịch từng câu để bạn luyện.

Chức danh lãnh đạo và quan chức

Khi đọc tin về Việt Nam bằng tiếng Trung, các chức danh được ghép với tên nước hoặc tên cơ quan ở phía trước. Bảng dưới gồm cả chức danh của Việt Nam, Trung Quốc và các nước khác.

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
越共中央总书记	Yuègòng Zhōngyāng zǒngshūjì	Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam
越南国家主席	Yuènán guójiā zhǔxí	Chủ tịch nước Việt Nam
越南政府总理	Yuènán zhèngfǔ zǒnglǐ	Thủ tướng Chính phủ Việt Nam
越南国会主席	Yuènán guóhuì zhǔxí	Chủ tịch Quốc hội Việt Nam
国务院总理	guówùyuàn zǒnglǐ	Thủ tướng Quốc vụ viện (Trung Quốc)
全国人大常委会委员长	quánguó réndà chángwěihuì wěiyuánzhǎng	Chủ tịch Ủy ban Thường vụ Quốc hội Trung Quốc
副总理	fù zǒnglǐ	Phó Thủ tướng
部长	bùzhǎng	Bộ trưởng
外交部长	wàijiāo bùzhǎng	Bộ trưởng Ngoại giao (gọi tắt 外长)
发言人	fāyánrén	người phát ngôn
总统	zǒngtǒng	Tổng thống
首相	shǒuxiàng	Thủ tướng (Nhật, Anh và một số nước)
大使	dàshǐ	Đại sứ
总领事	zǒnglǐngshì	Tổng Lãnh sự
特使	tèshǐ	Đặc phái viên
议员	yìyuán	nghị sĩ
领导人	lǐngdǎorén	nhà lãnh đạo

Chữ 副 (fù, phó) đặt trước chức danh: 副主席 phó chủ tịch, 副部长 thứ trưởng. Chú ý 副部长 dịch là thứ trưởng, không phải "phó bộ trưởng".

Cơ quan nhà nước và tổ chức quốc tế

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
政府	zhèngfǔ	chính phủ
国务院	guówùyuàn	Quốc vụ viện (chính phủ Trung Quốc)
全国人民代表大会	Quánguó Rénmín Dàibiǎo Dàhuì	Đại hội Đại biểu Nhân dân toàn quốc (gọi tắt 全国人大)
国会	guóhuì	Quốc hội
议会	yìhuì	nghị viện
政治局	zhèngzhìjú	Bộ Chính trị
中央委员会	zhōngyāng wěiyuánhuì	Ban Chấp hành Trung ương
祖国阵线	Zǔguó Zhènxiàn	Mặt trận Tổ quốc
外交部	wàijiāobù	Bộ Ngoại giao
国防部	guófángbù	Bộ Quốc phòng
公安部	gōng'ānbù	Bộ Công an
大使馆	dàshǐguǎn	Đại sứ quán
领事馆	lǐngshìguǎn	Lãnh sự quán
联合国	Liánhéguó	Liên Hợp Quốc
安理会	Ānlǐhuì	Hội đồng Bảo an
东盟	Dōngméng	ASEAN
欧盟	Ōuméng	Liên minh châu Âu
世贸组织	Shìmào Zǔzhī	Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO)
亚太经合组织	Yàtài Jīnghé Zǔzhī	APEC

Tên các nước và cách viết tắt tên nước bằng một chữ (中, 越, 美, 日) có ở bài từ vựng quốc gia tiếng Trung. Trong tin tức, hai nước được ghép bằng chữ đầu: 中越 là Trung Việt, 中美 là Trung Mỹ.

Từ vựng ngoại giao: thăm, hội đàm, ký kết

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
外交关系	wàijiāo guānxì	quan hệ ngoại giao
建交	jiànjiāo	thiết lập quan hệ ngoại giao
断交	duànjiāo	cắt đứt quan hệ ngoại giao
访问	fǎngwèn	chuyến thăm, đến thăm
国事访问	guóshì fǎngwèn	thăm cấp Nhà nước
正式访问	zhèngshì fǎngwèn	thăm chính thức
会见	huìjiàn	tiếp, gặp
会谈	huìtán	hội đàm
会晤	huìwù	gặp gỡ, hội kiến
签署	qiānshǔ	ký kết
协议	xiéyì	thỏa thuận
条约	tiáoyuē	hiệp ước
备忘录	bèiwànglù	bản ghi nhớ
联合声明	liánhé shēngmíng	tuyên bố chung
双边	shuāngbiān	song phương
多边	duōbiān	đa phương
伙伴关系	huǒbàn guānxì	quan hệ đối tác
全面战略合作伙伴关系	quánmiàn zhànlüè hézuò huǒbàn guānxì	quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện
主权	zhǔquán	chủ quyền
领土	lǐngtǔ	lãnh thổ
争端	zhēngduān	tranh chấp
谈判	tánpán	đàm phán
制裁	zhìcái	trừng phạt (cấm vận)
抗议	kàngyì	phản đối, kháng nghị
召见	zhàojiàn	triệu tập (đại sứ)
递交国书	dìjiāo guóshū	trình quốc thư

Hai từ hay bị dịch lẫn là 会见 và 会谈. 会谈 là hội đàm chính thức giữa hai bên ngang cấp, bàn công việc cụ thể. 会见 dùng khi một lãnh đạo tiếp khách, thường cấp bậc hai bên không ngang nhau, dịch là "tiếp" hoặc "hội kiến".

Chính trị trong nước: bầu cử, đại hội, chính sách

Chữ Hán	Pinyin	Nghĩa
政党	zhèngdǎng	chính đảng
执政党	zhízhèngdǎng	đảng cầm quyền
反对党	fǎnduìdǎng	đảng đối lập
共产党	gòngchǎndǎng	đảng cộng sản
选举	xuǎnjǔ	bầu cử
投票	tóupiào	bỏ phiếu
候选人	hòuxuǎnrén	ứng cử viên
当选	dāngxuǎn	trúng cử, đắc cử
连任	liánrèn	tái đắc cử, giữ chức thêm nhiệm kỳ
任命	rènmìng	bổ nhiệm
辞职	cízhí	từ chức
宪法	xiànfǎ	hiến pháp
政策	zhèngcè	chính sách
改革	gǎigé	cải cách
革新	géxīn	đổi mới (Đổi Mới ở Việt Nam)
代表大会	dàibiǎo dàhuì	đại hội đại biểu
全会	quánhuì	hội nghị toàn thể (hội nghị Trung ương)
召开	zhàokāi	triệu tập, khai mạc (hội nghị)
开幕	kāimù	khai mạc
闭幕	bìmù	bế mạc
反腐	fǎnfǔ	chống tham nhũng

Tên hội nghị Trung ương được viết rất gọn theo khuôn số khóa + 届 + số lần + 中全会. Chữ 届 (jiè) là khóa, 中全会 là viết tắt của hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Trung ương. Gặp chuỗi "十三届八中全会" thì dịch là "Hội nghị Trung ương 8 khóa XIII", đảo thứ tự so với tiếng Trung.

Cụm từ hay gặp trong tin thời sự

Văn tin tức chính trị lặp lại một số khuôn cố định. Thuộc các khuôn này, bạn đọc nhanh hơn hẳn vì chỉ cần tìm phần nội dung chen vào giữa.

Cụm từ	Pinyin	Nghĩa và cách dịch
据新华社报道	jù Xīnhuáshè bàodào	theo Tân Hoa Xã đưa tin
应…邀请	yìng … yāoqǐng	nhận lời mời của...
对…进行国事访问	duì … jìnxíng guóshì fǎngwèn	thăm cấp Nhà nước tới...
举行会谈	jǔxíng huìtán	tiến hành hội đàm
双方就…交换意见	shuāngfāng jiù … jiāohuàn yìjiàn	hai bên trao đổi ý kiến về...
达成共识	dáchéng gòngshí	đạt được nhận thức chung
进一步加强合作	jìnyíbù jiāqiáng hézuò	tăng cường hơn nữa hợp tác
推动两国关系发展	tuīdòng liǎng guó guānxì fāzhǎn	thúc đẩy quan hệ hai nước phát triển
高度评价	gāodù píngjià	đánh giá cao
互利共赢	hùlì gòngyíng	cùng có lợi, cùng thắng
维护地区和平稳定	wéihù dìqū hépíng wěndìng	giữ gìn hòa bình, ổn định khu vực
出席签字仪式	chūxí qiānzì yíshì	dự lễ ký kết
在例行记者会上表示	zài lìxíng jìzhěhuì shang biǎoshì	phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ
深表遗憾	shēn biǎo yíhàn	bày tỏ lấy làm tiếc sâu sắc
坚决反对	jiānjué fǎnduì	kiên quyết phản đối
密切关注	mìqiè guānzhù	theo dõi sát sao

Từ Hán Việt dễ dịch sai trong mảng chính trị

• 总理 là Thủ tướng, dùng cho Trung Quốc, Việt Nam và nhiều nước. 首相 (âm Hán Việt "thủ tướng") lại dùng cho Thủ tướng Nhật, Anh. Dịch sang tiếng Việt thì cả hai đều là "Thủ tướng".
• 书记 là Bí thư, 秘书 là thư ký. Âm Hán Việt của hai từ bị đảo so với nghĩa tiếng Việt hiện nay, rất dễ nhầm.
• 副部长 là Thứ trưởng, không dịch "phó bộ trưởng".
• 人大 là cơ quan lập pháp của Trung Quốc, tương đương Quốc hội. Với Việt Nam, tiếng Trung dùng 国会.
• 同志 (tóngzhì) trong văn bản chính trị vẫn là "đồng chí", nhưng trong đời thường ở Trung Quốc hiện nay từ này còn có nghĩa lóng khác, nên đừng dùng để gọi người lạ.

Nhiều cặp từ Hán Việt gây hiểu nhầm khác được gom ở bài từ Hán Việt dễ hiểu nhầm.

Đọc và dịch một đoạn tin mẫu

Đoạn dưới được viết theo đúng văn phong tin ngoại giao, dùng "một nước" thay cho tên cụ thể.

Câu tiếng Trung	Pinyin	Bản dịch
应越南国家主席邀请，某国总统将于下周对越南进行国事访问。	Yìng Yuènán guójiā zhǔxí yāoqǐng, mǒu guó zǒngtǒng jiāng yú xià zhōu duì Yuènán jìnxíng guóshì fǎngwèn.	Nhận lời mời của Chủ tịch nước Việt Nam, Tổng thống nước X sẽ thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam vào tuần tới.
访问期间，两国领导人将举行会谈，并共同出席合作文件签字仪式。	Fǎngwèn qījiān, liǎng guó lǐngdǎorén jiāng jǔxíng huìtán, bìng gòngtóng chūxí hézuò wénjiàn qiānzì yíshì.	Trong chuyến thăm, lãnh đạo hai nước sẽ hội đàm và cùng dự lễ ký các văn kiện hợp tác.
双方将就双边关系及共同关心的国际和地区问题交换意见。	Shuāngfāng jiāng jiù shuāngbiān guānxì jí gòngtóng guānxīn de guójì hé dìqū wèntí jiāohuàn yìjiàn.	Hai bên sẽ trao đổi ý kiến về quan hệ song phương và các vấn đề quốc tế, khu vực cùng quan tâm.

Ba điểm cần để ý khi dịch: 应…邀请 đứng đầu câu tiếng Trung nhưng tiếng Việt cũng giữ ở đầu; 将于 (jiāng yú) là "sẽ vào lúc"; 就…交换意见 tách nội dung vào giữa, khi dịch phải đưa "về..." ra sau động từ. Muốn luyện thêm từ câu ngắn đến đoạn văn, xem bài luyện dịch tiếng Trung có bài tập kèm đáp án.

Cách học từ vựng thời sự hiệu quả

1. Đọc song song. Chọn một tin ngắn có cả bản tiếng Việt và tiếng Trung, đọc bản Việt trước rồi gạch chân từ tương ứng trong bản Trung.
2. Học theo khuôn câu. Ghi cả cụm 双方就…交换意见 thay vì chỉ ghi 交换. Văn tin chính trị lặp lại khuôn rất nhiều.
3. Lập bảng chức danh riêng. Mỗi khi gặp một chức danh mới, ghi kèm tên nước, cơ quan và cách dịch chuẩn tiếng Việt.
4. Đọc to bản tin. Đọc to giúp nhớ thanh điệu của các từ dài như 全面战略合作伙伴关系, rất cần nếu bạn học phiên dịch.

Câu hỏi thường gặp

Chính trị tiếng Trung là gì?

Là 政治 (zhèngzhì). Nhà chính trị là 政治家 (zhèngzhìjiā), chính khách nói chung là 政客 (zhèngkè), từ này thường mang sắc thái chê.

Ngoại giao tiếng Trung là gì?

Là 外交 (wàijiāo). Nhà ngoại giao là 外交官 (wàijiāoguān), Bộ Ngoại giao là 外交部 (wàijiāobù).

Chủ tịch nước Việt Nam tiếng Trung là gì?

Là 越南国家主席 (Yuènán guójiā zhǔxí). Thủ tướng là 越南政府总理, Chủ tịch Quốc hội là 越南国会主席.

Sinh viên ngôn ngữ Trung có cần học mảng từ này không?

Có, nếu bạn định làm biên phiên dịch hoặc theo hướng báo chí, ngoại giao. Mảng này cũng hay xuất hiện trong các môn dịch ở bậc đại học. Bài ngành ngôn ngữ Trung Quốc nói thêm về các hướng học và việc làm.